Tenge

thumb|240px|100 tenge z 2002 roku Tenge (wym. /tɛŋgɛ/, kaz. teñge, kod ISO 4217: KZT) – wprowadzona 15 listopada 1993 waluta narodowa Kazachstanu.

Symbol W listopadzie 2006 Narodowy Bank Republiki Kazachstanu przeprowadził konkurs na najlepszy symbol waluty narodowej. Z ponad 30 000 propozycji 29 marca 2007 wybrano symbol tenge. Autorzy – Wadim Dawydenko i Sanżar Amerchanow – otrzymali nagrodę pieniężną w wysokości 1 000 000 tenge (wg ówczesnego kursu ok. $8000) od Narodowego Banku Kazachstanu oraz ok. $5000 od banku Alliance.

Po publikacji wyników konkursu rozpętał się skandal, gdyż okazało się, że zaproponowany przez zwycięzców projekt był plagiatem symbolu japońskiej poczty, która to używa tego symbolu od ponad 120 lat.

Historia Kazachstan był jednym z ostatnich państw WNP, które wprowadziło własną jednostkę monetarną. w 1991 został utworzony specjalny zespół projektancki, w skład którego weszli Mendybaj Alin, Dosboł Kasymow, Agimsaly Duzelchanow, Timur Sulejmienow i Hajrułła Gabżaliłow. 12 listopada 1993 Prezydent Kazachstanu podpisał rozporządzenie „O wprowadzeniu waluty narodowej Republiki Kazachstanu”. 15 listopada 1993 tenge zostało wprowadzono do obiegu. Kurs wymiany rubli radzieckich oraz rubli rosyjskich, które nadal pozostawały oficjalnym środkiem płatniczym na nową walutę wynosił 500:1. w 1995 w Kazachstanie otwarto własną Wytwórnię Banknotów. Pierwsza partia tenge została wydrukowana w Anglii.

Pierwsze tiyny (kaz. тиын; 1/100 tenge) – były wykonane w kształcie banknotów o wartości 1, 2, 5, 10, 20 i 50 tiynów.

Pierwsze monety były tłoczone w Niemczech. w 1994 wprowadzono banknoty o wartości 200 tenge (seria 1993) i 500 tenge (seria 1994); w 1995 wprowadzono banknoty o wartości 1000 tenge (seria 1994); w 1996 wprowadzono banknoty o wartości 2000 tenge (seria 1996); w 1997 wprowadzono monety o wartości 1, 5, 10, 20 i 50 tenge (nowy design); w 1999 wprowadzono banknoty o wartości 5000 tenge (seria 1998); w kwietniu 1999 miała miejsce pierwsza dewaluacja tenge (o 64,6%); w 2000 wprowadzono nowe banknoty (zmieniony design) o wartości 200 i 500 tenge; w 2001: wprowadzono banknoty o wartości 1000 i 2000 tenge (seria 2000 ze zmienionym designem); wprowadzono banknoty o wartości 100 tenge (seria 2001 z częściowo zmienionym designem); wydano jubileuszowe 5000 tenge (seria 2001) poświęcone dziesięcioleciu niepodległości Kazachstanu; wprowadzono do obiegu banknoty o wartości 5000 tenge (seria 2001 z częściowo zmienionym designem) w 2002: wprowadzono monetę o wartości 100 tenge (seria 2001); częściowo zmieniono design banknotów o wartości 200 i 500 tenge (seria 1999); w 2003 wprowadzono banknoty o wartości 10 000 KZT (seria 2003); w 2006 wprowadzono całkowicie nowy design dla wszystkich banknotów od 200 do 10 000 tenge; 4 lutego 2009 – druga dewaluacja tenge. Kurs dolara amerykańskiego wzrósł o 30 tenge; 5 stycznia 2010 wydano edycję limitowaną banknotów o wartości 1000 tenge poświęconą prezydencji Kazachstanu w OBWE; 17 stycznia 2011 Narodowy Bank Republiki Kazachstanu wydał pamiątkową serię banknotów o wartości 2000 tenge „Azjada 2011” poświęconą odbywającym się w Astanie i Ałmaty Zimowym Igrzyskom Azjatyckim; 25 maja 2011 wydano kolejną limitowaną edycję banknotów o wartości 1000 KZT poświęconą prezydencji Kazachstanu w Organizacji Współpracy Islamskiej; 4 lipca 2011 Narodowy Bank Kazachstanu wydaje pamiątkowy banknot o wartości 10 000 KZT poświęcony dwudziestoleciu niepodległości Kazachstanu; 11 lutego 2014 – trzecia dewaluacja tenge (spadek wartości KZT w stosunku do USD o 20%); 20 sierpnia 2015 kurs kazachstańskiej waluty zostaje upłynniony (wcześniej obowiązywał kurs pełzający w pełzającym przedziale wahań (ang. crawling band)) w wyniku czego wartość tenge spada o 35%; 30 listopada 2015 ogłoszono wprowadzenie nowego banknotu o wartości 20 000 tenge. 28 stycznia 2020 wprowadzono nową monetę o nominale 200 tenge.

Monety Monety pierwszej serii (1993) ObrazWartośćMateriałŚrednica (mm)Grubość (mm)Waga (g)RantOkres obowiązywaniaalt=2 tiyny|centruj|150x150px|2 tiyny2 tiyny mosiądz 17,27 1,3 2,26 gładki 1 marca 1994 – 31 grudnia 2012alt=5 tiynów|centruj|150x150px|5 tiynów5 tiynówalt=10 tiynów|centruj|150x150px|10 tiynów10 tiynów19,561,63,48alt=20 tiynów|centruj|150x150px|20 tiynów20 tiynów21,871,74,71alt=50 tiynów|centruj|150x150px|50 tiynów50 tiynów2527,43alt=1 tenge|centruj|150x150px|1 tenge1 tenge mosiądz wysokoniklowy17,271,32,26 25 października 1995 – 1 października 2001alt=3 tenge|centruj|150x150px|3 tenge3 tenge19,561,63,48alt=5 tenge|centruj|150x150px|5 tenge5 tenge21,871,74,71alt=10 tenge|centruj|150x150px|10 tenge10 tenge25 27,43alt=20 tenge|centruj|150x150px|20 tenge20 tenge3111,37przerywany

Monety drugiej serii (od 1997) ObrazWartośćMateriałŚrednica (mm)Grubość (mm)Waga (g)RantLata emisji alt=1tenge 1997|centruj|150x150px|1tenge 1997 1 tengemosiądz 151,3 1,63 gładki1997; 2000; 2002; 2004; 2005; 2011; 2012stal galw. mosiądzem1,42013-2017alt=2 tenge 2005|centruj|150x150px|2 tenge 20052 tengemosiądz161,31,842005-2006 alt=5 tenge 1997|centruj|150x150px|5 tenge 1997 5 tengemosiądz 17,271,3 2,181997; 2000; 2002; 2004;

2005; 2006; 2010-2012;

2016stal. galw. mosiądzem1,452013-2018 alt=10 tenge 1997|centruj|150x150px|10 tenge 1997 10 tengemosiądz 19,561,3 2,811997; 2000; 2002; 2004; 2005; 2006; 2010-2012;stal galw. mosiądzem1,452013-2018 alt=20 tenge 1997|centruj|150x150px|20 tenge 1997 20 tengemosiądz wysokoniklowy 18,27 1,6 2,9 przerywany1997; 2000; 2002; 2006; 2010-2012stal galw. niklem2013-2018alt=50 tenge 1997|centruj|150x150px|50 tenge 199750 tengemosiądz wysokoniklowy234,71997; 2000; 2002; 2006; 2007; 2015-2017alt=100 tenge 2002|centruj|150x150px|100 tenge 2002100 tengeobramowanie: mosiądz środek: mosiądz wysokoniklowy24,51,956,65żebrowany2002; 2004–2007

Banknoty Banknoty pierwszej serii (1993) Banknoty zostały wprowadzone do obiegu 15 listopada 1993 roku. Obraz Wartość Wymiary (mm) Dominujący kolor Opis Wycofanie z obieguawersrewersawersrewersbezramki|alt=1 tiyn|centruj|200x200px|1 tiynbezramki|alt=1 tiyn|centruj|200x200px|1 tiyn1 tiyn 105 × 65zielony nominał banknotu godło Republiki Kazachstanu,

nominał banknotu 30 grudnia 1995bezramki|alt=2 tiyny|centruj|200x200px|2 tiynybezramki|alt=2 tiyny|centruj|200x200px|2 tiyny2 tiynyniebieskibezramki|alt=5 tiynów|centruj|200x200px|5 tiynówbezramki|alt=5 tiynów|centruj|200x200px|5 tiynów5 tiynówfioletowybezramki|alt=10 tiynów|centruj|200x200px|10 tiynówbezramki|alt=10 tiynów|centruj|200x200px|10 tiynów10 tiynówróżowybezramki|alt=20 tiynów|centruj|200x200px|20 tiynówbezramki|alt=20 tiynów|centruj|200x200px|20 tiynów20 tiynówturkusowybezramki|alt=50 tiynów|centruj|200x200px|50 tiynówbezramki|alt=50 tiynów|centruj|200x200px|50 tiynów50 tiynówbrązowybezramki|alt=1 tenge (1993)|centruj|200x200px|1 tenge (1993)bezramki|alt=1 tenge (1993)|centruj|200x200px|1 tenge (1993)1 tenge 124 × 62niebieskiportret filozofa i naukowca Al-Farabiego (kaz. Әбу Насыр Әл-Фараби; arab.: أبو نصر محمد الفارابي) (872-951)kształty geometryczne i formuły Al-Farabiego 25 czerwca 2006bezramki|alt=3 tenge (1993)|centruj|200x200px|3 tenge (1993)bezramki|alt=3 tenge (1993)|centruj|200x200px|3 tenge (1993)3 tengeszaro-zielony zielonyportret akyna (kaz. Сүйінбай Аронұлы) (1815-1898)góry Ałatau Zailijskiebezramki|alt=5 tenge (1993)|centruj|200x200px|5 tenge (1993)bezramki|alt=5 tenge (1993)|centruj|200x200px|5 tenge (1993)5 tengebrązowy żółty

różowyPortret muzyka Kurmangazy Sagyrbajuły (kaz. Құрманғазы Сағырбайұлы) (1818–1889)starożytne mauzoleumbezramki|alt=10 tenge (1993)|centruj|200x200px|10 tenge (1993)bezramki|alt=10 tenge (1993)|centruj|200x200px|10 tenge (1993)10 tenge 144 × 69ciemnozielony zielonyPortret podróżnika i naukowca Czokana Walichanowa (kaz. Шоқан Уәлиханов) (1835-1865)Góra Ok-Żetpiesbezramki|alt=20 tenge (1993)|centruj|200x200px|20 tenge (1993)bezramki|alt=20 tenge (1993)|centruj|200x200px|20 tenge (1993)20 tengeciemnobrązowy brązowyportret założyciela romantyzmu w literaturze kazachskiej Abaja Kunanbajewa (kaz. Абай Құнанбайұлы) (1845–1904)obraz myśliwego z jastrzębiembezramki|alt=50 tenge (1993)|centruj|200x200px|50 tenge (1993)bezramki|alt=50 tenge (1993)|centruj|200x200px|50 tenge (1993)50 tengejasnobrązowy brązowyportret chana Abułchaira (kaz. Әбілқайыр Мұхаммед Қазы бахадүр хан) Chanatu Kazachskiego (1693–1748)petroglify z regionu Mangystau (kaz. Маңғыстау)bezramki|alt=100 tenge (1993)|centruj|200x200px|100 tenge (1993)bezramki|alt=100 tenge (1993)|centruj|200x200px|100 tenge (1993)100 tengefioletowy różowyportret chana Abyłaja (kaz. Абылай-хан) (1711–1781)Mauzoleum Ahmeda Chodży Jesewi (kaz. Қожа Ахмет

Ясауи кесенесі)

Banknoty drugiej serii (1993–2003) Obraz Wartość Wymiary (mm) Dominujący kolor Opis Lata emisji Wycofanie z obieguawersrewersawersrewersbezramki|alt=KazakhstanP20-200Tenge-1999-donatedoy f.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanP20-200Tenge-1999-donatedoy fbezramki|alt=KazakhstanP20-200Tenge-1999-donatedoy b.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanP20-200Tenge-1999-donatedoy b200 KZT 144 × 69jasnopomarańczowy portret Al-Farabiego (kaz. Әбу Насыр Әл-Фараби;

arab.: أبو نصر محمد الفارابي)

(872-951) Mauzoleum Ahmeda Chodży Jesewi (kaz. Қожа

Ахмет Ясауи кесенесі)1993

2000 (1999)

2002 (1999) 25 czerwca 2006bezramki|alt=KazakhstanP21-500Tenge-1999-donatedoy f.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanP21-500Tenge-1999-donatedoy fbezramki|alt=KazakhstanP21-500Tenge-1999-donatedoy b.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanP21-500Tenge-1999-donatedoy b500 KZTjasnofioletowy1993

2000 (1999)

2002 (1999)bezramki|alt=KazakhstanPnew-1000Tenge-2000(2001)-donatedoy f.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanPnew-1000Tenge-2000(2001)-donatedoy fbezramki|alt=KazakhstanPnew-1000Tenge-2000(2001)-donatedoy b.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanPnew-1000Tenge-2000(2001)-donatedoy b1 000 KZTniebiesko-zielony1994 2000bezramki|alt=KazakhstanPnew-2000Tenge-2000(2001)-donatedoy f.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanPnew-2000Tenge-2000(2001)-donatedoy falt=KazakhstanPnew-2000Tenge-2000(2001)-donatedoy b.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanPnew-2000Tenge-2000(2001)-donatedoy b2 000 KZTzielony1996 2000alt=KazakhstanP24-5000Tenge-2001-donatedoy f.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanP24-5000Tenge-2001-donatedoy falt=KazakhstanP24-5000Tenge-2001-donatedoy b.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanP24-5000Tenge-2001-donatedoy b5 000 KZT 149 × 74czerwony brązowy1998 2001alt=KazakhstanPnew-10000Tenge-2003-donatedoy f.jpg|centruj|200x200px|KazakhstanPnew-10000Tenge-2003-donatedoy falt=KazakhstanPnew-10000Tenge-2003-donatedoy b.jpg|centruj|bezramki|200x200px|KazakhstanPnew-10000Tenge-2003-donatedoy b10 000 KZTniebieski granatowyIrbis śnieżny na tle gór2003

Banknoty (wzorzec 2006) Po 13 latach od momentu wprowadzenia waluty narodowej 15 listopada 2006 rozpoczęto proces wymiany banknotów starego wzorca na nowe.

Okres wymiany skończy się 14 listopada 2018. Wymienić pieniądze może w filiach Banku Narodowego. Obowiązkowym warunkiem wymiany jest przejście banknotów przez ekspertyzę, podczas której zostanie potwierdzona ich oryginalność.

Większość banknotów o wartości 2000 i 5000 tenge wzorca 2006 zawierała błąd ortograficzny. Decyzją Zarządu Banku Narodowego banknoty te zostały wycofane z obiegu (można było je wymienić w filiach BN do 3 października 2016).

Obraz Wartość (KZT) Wymiary (mm) Dominujący kolor Opisawersrewersawersrewersalt=200 tenge (2006).jpg|centruj|bezramki|200x200px|200 tenge (2006)alt=200 tenge (2006) r.jpg|centruj|bezramki|200x200px|200 tenge (2006) r200126 × 64pomarańczowy zielony monument Bajterek (kaz. Бәйтерек) w Astanie; nuty Hymnu Narodowego;

flaga i godło Kazachstanu;

odcisk dłoni z podpisem prezydenta;

petroglify z epoki brązu.budynek Ministerstwa Transportu; budynek Ministerstwa Obrony Narodowej;

pejzaż stepowy.alt=500 tenge (2006).jpg|centruj|bezramki|200x200px|500 tenge (2006)alt=500 tenge (2006) r.jpg|centruj|bezramki|200x200px|500 tenge (2006) r500130 × 67niebieski szarybudynek Ministerstwa Finansów;