Henryk Waniek (ur. 4 marca 1942 w Oświęcimiu) – śląski malarz i grafik, pisarz i publicysta, krytyk artystyczny i literacki.
Życiorys Jest synem Jana i Ireny z domu Juszczak. Do Katowic przeniósł się z rodzicami w 1945 roku. Po ukończeniu w 1955 r. Szkoły Podstawowej nr 4 w Katowicach, naukę kontynuował w V Liceum Ogólnokształcącym (1955–1957) oraz w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Katowicach, gdzie w roku 1962 zdał maturę. Następnie przez rok pracował w Domu Książki w Katowicach. W roku 1964 rozpoczął studia na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Oddziale w Katowicach. W latach 1965–1966 był hospitantem na Wydziale Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. W tym okresie zaangażowany był również w działalność założonego przez studentów ASP DKF „Kino-oko”, którego prezesem został w roku 1966.
Na studiach związał się z malarzami o orientacji fantastyczno-magicznej, Barbarą i Henrykiem „Fantazosem” Ziembickimi. Przystąpił także do utworzonej w 1967 grupy Oneiron zwanej też Ligą Spostrzeżeń Duchowych. Członkowie tej grupy zwrócili się ku magii i alchemii, a także filozofii i religii Dalekiego Wschodu. Artyści próbowali penetrować i artystycznie wykorzystywać tzw. odmienne stany świadomości.
W latach 60. i 70. odbywali regularne sesje, kręcili filmy, wydawali (w dwóch egzemplarzach) krążący po domach i pracowniach malarskich periodyk zatytułowany „Nowe Bezpretensjonalne Pismo Święte w Obrazkach”. Miał on formę teczki, do której H. Waniek z A. Urbanowiczem wkładali rękopisy, maszynopisy, rysunki, fotografie, nagrania.
W roku 1970 uzyskał dyplom z plakatu u prof. oraz grafiki artystycznej u prof. Andrzeja Pietscha. Po studiach krótko pracował w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Katowicach jako nauczyciel sztuki oraz w Zakładzie Sztuki cieszyńskiej filii Uniwersytetu Śląskiego (1976–1978) w charakterze wykładowcy.
W roku 1976 był stypendystą Rządu Włoskiego na pobyt we Florencji, natomiast w latach 1976–1977 otrzymał stypendium Fundacji Kościuszkowskiej (The Kosciuszko Foundation) w Nowym Jorku. 23 sierpnia 1980 roku dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami.
Żoną artysty jest od 6 maja 1972 r. Joanna Pasiud. Mają syna Michała (ur. 1978) i córkę Laurę (ur. 1985).
Od 1980 r. mieszka i tworzy w Brwinowie pod Warszawą.
Henryk Waniek jest malarzem surrealistą. Realizuje swoje wizje w tradycyjnym malarstwie olejnym, zajmuje się również rysowaniem, grafiką wydawniczą i plakatem oraz sporadycznie scenografią do sztuk teatralnych. Prace śląskiego artysty eksponowane były na ponad 100 wystawach zbiorowych; jest również autorem ponad 100 wystaw indywidualnych.
Henryk Waniek jest także pisarzem i znawcą historii, filozofii, religioznawstwa i literatury mistycznej. Jest twórcą kilku książek eseistycznych. Pisze drobne utwory literackie, uprawia krytykę artystyczną. Od 1971 roku publikuje w czasopismach kulturalnych i literackich. Jego twórczość pisarska jest odbiciem jego fascynacji i zainteresowań ezoterycznych i historiozoficznych związanych ze Śląskiem, wpisanych w skomplikowane dzieje tych ziem.
Twórczość: malarstwo Tworzy głównie obrazy olejne i rysunki. Komponuje symetryczne i koncentryczne obrazy z tradycyjnych atrybutów magii: okien, kielichów, drabin, diabłów, tęczy, spadających gwiazd. Jego prace są pełne są symboliki, alegorii i metafor.
Wystawy indywidualne Między innymi: wielokrotnie w Galerii Zapiecek w Warszawie, w Bratysławie, Katowicach, Krakowie oraz jednorazowo w Berlinie, Düsseldorfie, Bielsku-Białej, Jaworznie, Jeleniej Górze, Kielcach, Kłodzku, Lipsku, Lublinie, Łodzi, Olsztynie, Płocku, Poznaniu, Szczecinie, Toruniu, Wałbrzychu, Wrocławiu, Zamościu.
Udział w wystawach zbiorowych Między innymi: wielokrotnie w Berlinie, Częstochowie, Jeleniej Górze, Katowicach, Szczecinie i Warszawie a także jednorazowo w Baltimore, Brukseli, Darmstadt, Dortmundzie, Düsseldorfie, Essen, Hamburgu, Kilonii, Kladnie, Kolonii, Krakowie, Londynie, Lyonie, Malmö, Menton, Monachium, Ostrawie, Paryżu, Santa Barbara, Sztokholmie, Trewirze, Toruniu, Wiedniu i Zakopanem.
Jego prace mają w swoich zbiorach między innymi: Muzeum Narodowe w Krakowie Muzeum Narodowe w Warszawie Muzeum Narodowe w Poznaniu Muzeum Narodowe w Gdańsku Muzeum Narodowe w Szczecinie Muzeum Narodowe w Kielcach Muzeum Śląskie w Katowicach Muzeum Górnośląskie w Bytomiu Muzeum Lubelskie w Lublinie Muzeum Okręgowe w Toruniu Muzeum w Wałbrzychu Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy Muzeum Ziemi Kłodzkiej Muzeum w Gliwicach Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze Muzeum w Chorzowie Muzeum Miejskie w Siemianowicach Śląskich Muzeum Miejskie w Zabrzu Landskrona Museum (Szwecja) Muzeum Polskie w Rapperswilu (Szwajcaria) Marble Gallery (Londyn) The Kosciusko Foundation (Nowy Jork)
Jego dzieła znajdują się także w publicznych i prywatnych kolekcjach w Polsce, Anglii, Belgii, Francji, Holandii, Japonii, Kanadzie, Niemczech, Szwecji, USA, Włoszech i innych krajach.
Scenografia 1979 – zagrał samego siebie w filmie Antoniego Krauzego Podróż do Arabii (premiera: 19.05.1980); 1980 – autor scenografii do spektaklu telewizyjnego w reżyserii Janusza Kondratiuka Carmilla (premiera 13.11.1980 r.); 1988 – współpracował przy scenografii (obrazy) do filmu Antoniego Krauzego Dziewczynka z hotelu Excelsior (premiera: 19.12.1988); 1991 – współpracował przy scenografii (makiety) do filmu Andrzeja Kondratiuka Ene...due...like...fake... (premiera: 23.03.1993); 1991 – był współtwórcą scenografii do filmu Janusza Kondratiuka Głos (premiera 29.01.1992).
Twórczość: pisarstwo Twórczość literacka Wańka dotyczy, podobnie jak malarska, historii, filozofii i alchemii, pełna jest alegorii i metafor. Od 1971 roku publikował w licznych czasopismach literackich i kulturalnych („Dialog”, „Charaktery”, „Literatura na Świecie”, „Na Głos”, „Odra”, „Opcje”, „Projekt”, „Przegląd Polityczny”, „Regiony”, „Sycyna”, „Śląsk”, „Twórczość”, „Tygodnik Powszechny”, „Więź” i „Znak”). Swoje felietony zamieszczał również w „Dzienniku Zachodnim” i „Gazecie Wyborczej”.
Publikacje książkowe Dziady berlińskie, Warszawa 1984 (drugi obieg), wyd. 2 popr., Wrocław 1999, . Przestrzeń, Bydgoszcz 1988 (na prawach rękopisu); Hermes w Górach Śląskich, Wrocław 1994, wyd. 2, Wrocław 1996, . Opis podróży mistycznej z Oświęcimia do Zgorzelca, Kraków 1996, .
Las w lustrach / Forest in the Mirrors, współautor (wiersze): Janusz Szuber; Rzeszów 2001, . Inny Hermes, Warszawa-Wrocław 2001, .
Finis Silesiae, Wrocław 2004, .
thumb|Ranty książki Ulice i place Katowic – wydanie III autorstwa Michała Bulsy, do której Henryk Waniek napisał słowo wstępne Miasto z duszą (wstęp do książki: Michał Bulsa, Ulice i place Katowic, Katowice 2012, ); Katowice to wyborny temat (wstęp do książki: Michał Bulsa, Grzegorz Grzegorek, Beata Witaszczyk, Domy i gmachy Katowic, Katowice 2013, ); Notatnik i modlitewnik drogowy, Szczecin 2013, . Jak Johannes Kepler jadąc do Żagania na Śląsku zahaczył o księżyc, Kotórz Mały 2015, .
Obcy w kraju urodzenia, Kotórz Mały 2016, .
Waniek H. Notatnik i modlitewnik drogowy II, Szczecin: Forma, 2020 . Waniek H. Finis Silesiae, wydanie 3 poprawione, Kotórz Mały: Canon silesiae/ślonsko bibliotyka 2021 / . Waniek H. Obrazy napisane, Miejska Biblioteka Publiczna, Ruda Śląska 2022, . Waniek H. Ciulandia, Kotórz Mały: Silesia progres 2022 . Waniek H. Lapis philosophorum, Convivo 2022 . Wędrowiec śląski, Wydawnictwo W.A.B. 2024, . Notatnik i modlitewnik drogowy III, Szczecin: Forma 2024, ISBN 978-83-68215-22-9. Silesius, Wydawnictwa Biblioteki Śląskiej, Katowice 2024, ISBN 978-83-67152-76-1.
Henryk Waniek jest również bohaterem filmu dokumentalnego z 1998 r. Sztuka błądzenia, którego producentem, scenarzystą i reżyserem jest Andrzej Titkow, kompozytorem muzyki Stanisław Sojka, a realizatorem zdjęć Jacek Knopp.
Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia Za zasługi w działalności na rzecz Śląska oraz za osiągnięcia w pracy zawodowej i społecznej, 4 kwietnia 2005 r. odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a w 2007 r. otrzymał Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Za swoje dzieła, artysta zarówno w kraju, jak i za granicą otrzymał wiele nagród, między innymi: 1974 – Wyróżnienie na Festiwalu Współczesnego Malarstwa Polskiego, Szczecin; 1974 – Prix national na Biennale Internationale de Peinture, Cagnes-sur-Mer; 1975 – Nagroda w Ogólnopolskim Konkursie Malarskim im. Jana Spychalskiego, Poznań; 1981 – Nagroda Plakat Roku, Warszawa; 1982 – Nagroda Silver Hugo za plakat filmowy na International Film Festival, Chicago; 1995 – Nagroda Warszawskiej Premiery Literackiej – za książkę Hermes w Górach Śląskich; 1997 – Nagroda im. Andrzeja Kijowskiego – za książki: Hermes w Górach Śląskich, Opis podróży mistycznej z Oświęcimia do Zgorzelca 1257–1957 i Pitagoras na trawie; 1997 – Wyróżnienie Fundacji Kultury za książkę Pitagoras na trawie; 1999 – Nagroda Kulturalna Śląska Kraju Związkowego Dolnej Saksonii (Kulturpreis Schlesien des Landes Niedersachsen), Hannover – za książkę Opis podróży mistycznej z Oświęcimia do Zgorzelca 1257–1957; 2004 – Finał Nagrody Literackiej Nike za książkę Finis Silesiae; 2005 – Dolnośląska Nagroda Literacka „Laur” – za książkę Finis Silesiae; 2005 – Nagroda miesięcznika „Śląsk” „Śląski Orzeł” – za książkę Finis Silesiae; 2007 – Nagroda im. ks. Augustina Weltzla „Górnośląski Tacyt” – za książkę Finis Silesiae; 2023 – Galernik Sztuki – nagroda artystyczna Galerii Autorskiej Jana Kaji i Jacka Solińskiego.
Przynależność organizacyjna Związek Polskich Artystów Plastyków – od 1970 r. Stowarzyszenie Pisarzy Polskich – od 1995 r. PEN Club – od 1995 r.
Przypisy Katowickie place i ulice zebrane w albumie www.nettg.pl [dostęp 2012-09-19].
Apel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s.]).
Więcej na temat grupy Oneiron i działających w niej artystów: Urszuli Broll, Antoniego Halora, Zygmunta Stuchlika, Andrzeja Urbanowicza i Henryka Wańka w: Oneiron (Ezoteryczny krąg artystów z Katowic), tł. z niem. Jacek Mrass. Katowice 2006, . Sztuka błądzenia filmpolski.pl.
Bibliografia Aleksandra Klich, Czy Śląska już nie ma?, „Tygodnik Powszechny” nr 24/2003 z 15 czerwca 2003 r. Tadeusz Sobolewski, Underground istniał w PRL-u, „Gazeta Wyborcza” z 1 stycznia 2004 r.
Linki zewnętrzne Gnosis.art.pl Galeria Henryka Wańka
Henryk Waniek „Podkowiański Magazyn Kulturalny” nr 33 Henryk Waniek, Za kulisami
Kategoria:Członkowie Związku Polskich Artystów Plastyków Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Oświęcimiu Kategoria:Ludzie związani z Brwinowem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pisarze związani z Katowicami Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Polscy graficy Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Wspierający Apel 64 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Śląskiego Kategoria:Laureaci Nagrody im. ks. Augustina Weltzla „Górnośląski Tacyt” Kategoria:Absolwenci V Liceum Ogólnokształcącego im. Władysława Broniewskiego w Katowicach