Andrzej Werblan (ur. 30 października 1924 w Tarnopolu) – polski historyk, politolog i polityk, działacz socjalistyczny i komunistyczny, profesor nauk politycznych, Budowniczy Polski Ludowej.

Członek Rady Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej (1948). Poseł na Sejm PRL I, III, IV, V, VI, VII i VIII kadencji, w latach 1971–1982 wicemarszałek Sejmu V, VI, VII i VIII kadencji. Członek (1956–1981) i sekretarz (1974–1980) Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w 1980 członek Biura Politycznego KC PZPR. Kierownik wydziałów: propagandy (1956–1960) oraz nauki i oświaty (1960–1963, 1964–1971) KC PZPR.

Życiorys W 1940 został wraz z rodziną zesłany na Syberię, gdzie pracował jako robotnik w radzieckich kołchozach. Po układzie Sikorski-Majski starał się dostać do Polskich Sił Zbrojnych formowanych w ZSRR, zachorował jednak na tyfus. Od 1943 do 1947 służył w Wojsku Polskim, wziął udział w bitwie pod Studziankami. Od sierpnia 1946 członek Polskiej Partii Socjalistycznej (w 1948 zasiadał w Radzie Naczelnej partii i pełnił funkcję I sekretarza Wojewódzkiego Komitetu w Białymstoku), od grudnia 1948 członek Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Zaliczany do byłych członków PPS zbliżonych do „puławian” podczas walki o władzę w kierownictwie PZPR w latach pięćdziesiątych.

W aparacie PZPR pełnił funkcje II sekretarza Komitetu Wojewódzkiego w Kielcach (1948–1952), zastępcy członka (1948–1956) i członka (1956–1981) Komitetu Centralnego PZPR, od 1974 do 1980 jego sekretarza, a w 1980 członka Biura Politycznego KC PZPR. W Sekretariacie KC inspektor (1954–1956) i jego członek (1971–1974), ponadto był kierownikiem wydziałów: propagandy i agitacji (1956), propagandy i prasy (1956), propagandy (1956–1960) oraz nauki i oświaty (1960–1963, 1964–1971). W latach 1971–1982 pełnił funkcję wicemarszałka Sejmu V, VI, VII i VIII kadencji.

Początkowo studiował na Uniwersytecie Warszawskim, w latach 50. kontynuował studia w Instytucie Nauk Społecznych przy KC PZPR. Historyk (magister od 1954), profesor doktor i autor licznych prac naukowych z najnowszej historii Polski. W 1974 objął stanowisko profesora zwyczajnego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, wykładał nauki polityczne. Był redaktorem naczelnym czasopisma KC PZPR „Nowe Drogi” (1972–1974) i dyrektorem Instytutu Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu (1974–1981). Przez wiele lat był głównym ideologiem partyjnym. W 1965 zaatakował pracę dyrektora Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk Adama Schaffa Marksizm a jednostka ludzka jako „talmudyczne podejście do klasyków marksizmu”. W marcu 1968 zajmował się analizą rzekomego szkodliwego wpływu Żydów na polski ruch komunistyczny, szczególnie w okresie stalinizmu. W czerwcu 1968 ukazał się w „Miesięczniku Literackim” jego artykuł pt. Przyczynek do genezy konfliktu, w którym przypisał komunistom żydowskiego pochodzenia odpowiedzialność za wypaczenia stalinizmu, zarzucając im burżuazyjny etos i brak ideologicznej więzi z masami pracującymi. Również w czerwcu 1968 wszedł w skład Komitetu Honorowego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika„Urania”, nr 3, marzec 1969, s. 84..

We wrześniu 1969 został członkiem prezydium Zarządu GłównegoNowe władze ZBoWiD, „Głos Słupski”, nr 251, 22 września 1969, s. 1–2., a w latach 1969–1985 wchodził także w skład Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. W latach 1981–1983 członek prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. 28 listopada 1988 wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 40-lecia Kongresu Zjednoczeniowego PPR-PPS – powstania PZPR„Trybuna Robotnicza”, nr 277, 29 listopada 1988, s. 5.. W październiku 1989 został członkiem Centralnej Komisji Zjazdowej PZPR, która przygotowywała dokumenty programowe i organizacyjne na ostatni, XI Zjazd PZPRUchwała w sprawie powołania Centralnej Komisji Zjazdowej, „Trybuna Ludu”, nr 242, 17 października 1989, s. 4..

W okresie legalnego działania „Solidarności”, w latach 1980–1981 uchodził w ramach kierownictwa PZPR za protektora ruchu struktur poziomych. Wykładowca Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji, publicysta tygodnika „Nie”.

Ostatni żyjący członek rady naczelnej PPS z lat 40.

Życie prywatne Syn Jana i Eugenii, mąż Lidii z domu Podedwornej (córki Bolesława Podedwornego). Jego córką jest Hanna Werblan-Jakubiec.

Wybrane publikacje Podstawy ideologiczne partii marksistowskiej: (stenogram wykładu), Centralny Ośrodek Szkolenia Partyjnego PZPR, 1953. Walka o podstawy ideologiczne partii bolszewików: (stenogram wykładu), Centralny Ośrodek Szkolenia Partyjnego PZPR, 1955. O socjalistyczny kierunek działalności kulturalnej, Książka i Wiedza, Warszawa 1958. Przyczynek do genezy konfliktu[w:] „Miesięcznik Literacki”, czerwiec 1968, nr 6, s. 61–71. Problemy jedności międzynarodowego ruchu komunistycznego w świetle narady moskiewskiej: tezy i materiały dla lektorów i wykładowców szkolenia partyjnego, Wydział Propagandy i Agitacji KC PZPR, Warszawa 1969. Szkice i polemiki, Warszawa, „Książka i Wiedza”, 1970. Rewolucja naukowo-techniczna w warunkach socjalizmu, praca zbiorowa pod red. Andrzeja Werblana, Warszawa, „Książka i Wiedza”, 1978. Dziedzictwo Wielkiego Października – naszym drogowskazem, [w:] „Z Pola Walki” 1977 rocznik 20, nr 3, s. 11–28. Wielka Socjalistyczna Rewolucja Październikowa a walka narodu polskiego o wyzwolenie społeczne i narodowe, [w:] „Nowe Drogi” 1977, nr 12, s. 13–24. Niezłomna więź z partią Lenina, [w:] Międzynarodowa konferencja teoretyczna w Warszawie. Rewolucja Październikowa a współczesność, „Nowe Drogi”, 1977, nr 10, s. 19–48. PZPR – kierownicza siła klasy robotniczej i narodu polskiego. Sesja naukowa poświęcona 60-leciu powstania KPP oraz 30-leciu zjednoczenia polskiego ruchu robotniczego i dorobkowi PZPR, Wyższa Szkoła Nauk Społecznych przy KC PZPR, Warszawa 1978. W tyglu polskich przemian, Warszawa, „Książka i Wiedza”, 1981. Człowiek, który odszedł wczoraj [Gomułka Władysław], [w:] „Polityka” 1982, R. 26, nr 30, s. 12. Klasowe i narodowe aspekty myśli politycznej PPR i PZPR: (studia i szkice), Wydawnictwo PWN, Warszawa 1987. Władysław Gomułka w okresie referendum i wyborów do Sejmu Ustawodawczego, [w:] „Dzieje Najnowsze”, 1987, R. 19, zeszyt 3, s. 51–110. Władysław Gomułka sekretarz generalny PPR, Warszawa, „Książka i Wiedza”, 1988. Stalinizm w Polsce, Warszawa, „Fakt”, 1991. Wydanie II – „Przegląd”, 2009. Modzelewski – Werblan. Polska Ludowa (2017, Wydawnictwo Iskry).Zapis rozmowy z Karolem Modzelewskim i Robertem Walenciakiem. Polska Ludowa. Postscriptum (2020, Wydawnictwo Iskry).Zapis rozmowy z Robertem Walenciakiem.

Odznaczenia i wyróżnienia (wybrane) Order Budowniczych Polski Ludowej (1974)Stefan Oberleitner, Polskie ordery, odznaczenia i niektóre wyróżnienia zaszczytne 1705-1990: vademecum dla kolekcjonerów. Polska Rzeczpospolita Ludowa, 1944–1990, Wydawnictwo Kanion, 1992, s. 26. Order Sztandaru Pracy I klasy (1969)„Głos Słupski”, nr 185, 18 lipca 1969, s. 2. Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” (trzykrotnie) Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974)Medale 30-lecia dla czołowych działaczy partyjnych i państwowych, „Trybuna Robotnicza”, nr 170, 19 lipca 1974, s. 1. Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1966)Nadzwyczajna sesja Sejmu, „Trybuna Robotnicza”, nr 172, 22 lipca 1966, s. 1. Złota Odznaka ZNP (1966)Uznanie dla nauczycieli, „Życie Warszawy”, nr 278, 19 listopada 1966, s. 1. Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1970)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 3, 30 kwietnia 1970, s. 14. Medal 25-lecia UMCS „Nauka w służbie ludu” (1969)25-lecie UMCS, „Trybuna Ludu”, nr 295, 24 października 1969, s. 4. Odznaka „Zasłużonemu dla Politechniki Śląskiej” (1974) Honorowa odznaka Zrzeszenia Studentów Polskich (1962)Międzynarodowy Tydzień Studenta, „Trybuna Ludu”, nr 319, 17 listopada 1962, s. 1. Odznaka 20-lecia Zrzeszenia Studentów Polskich (1970)Wręczenie odznak 20-lecia ZSP, „Trybuna Ludu”, nr 117, 28 kwietnia 1970, s. 4. Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR, 1975)Medale radzieckie dla polskich przywódców, „Dziennik Bałtycki”, nr 106, 9–11 maja 1975, s. 1. Medal 90-lecia urodzin Georgi Dymitrowa (Bułgaria, 1972)Medale Georgi Dymitrowa dla członków kierownictwa PZPR, „Trybuna Robotnicza”, nr 266, 8 listopada 1972, s. 1. Medal 50-lecia Komunistycznej Partii Czechosłowacji (Czechosłowacja, 1971)Medale 50-lecia KPCz dla kierowniczych działaczy PZPR, „Trybuna Robotnicza”, nr 174, 24–25 lipca 1971, s. 2. Medal 30-lecia wyzwolenia Czechosłowacji przez Armię Radziecką (Czechosłowacja, 1975)Medale z okazji 30-lecia wyzwolenia Czechosłowacji, „Trybuna Ludu”, nr 127, 3 czerwca 1975, s. 4. Nagroda im. Ludwika Waryńskiego (1988) za monografię Władysław Gomułka. Sekretarz Generalny PPR (Książka i Wiedza, 1988)Doroczne Nagrody im. Ludwika Waryńskiego, „Trybuna Ludu”, nr 99, 29 kwietnia 1988, s. 1.

Przypisy

Bibliografia Profil na stronie Biblioteki Sejmowej. Informacje w BIP IPN.

Paweł Dybicz, Naród nie może zginąć – rozmowa z prof. Andrzejem Werblanem, „Przegląd”, 27 października 2014

Kategoria:Absolwenci Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Biura Politycznego KC PZPR Kategoria:Członkowie Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Kategoria:Członkowie Rady Naczelnej PPS (1944–1948) Kategoria:Członkowie Sekretariatu KC PZPR Kategoria:Członkowie struktur partyjnych odpowiedzialnych za oświatę w Polsce Ludowej Kategoria:Członkowie ZBoWiD Kategoria:Inspektorzy KC PZPR Kategoria:Kierownicy Wydziału Nauki i Oświaty KC PZPR Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnopolu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem „Zasłużonym na Polu Chwały” Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką ZNP Kategoria:Polacy odznaczeni bułgarskimi orderami i odznaczeniami Kategoria:Polacy odznaczeni czechosłowackimi orderami i odznaczeniami Kategoria:Polacy odznaczeni sowieckimi orderami i odznaczeniami Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Polscy stulatkowie Kategoria:Polscy zesłańcy w ZSRR 1940–1941 Kategoria:Posłowie z okręgu Gliwice (PRL) Kategoria:Posłowie z okręgu Radom (PRL) Kategoria:Posłowie z okręgu Toruń (PRL) Kategoria:Pracownicy Instytutu Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu Kategoria:Przewodniczący Wojewódzkich Komitetów PPS (1944–1948) Kategoria:Sekretarze Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Sekretarze Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Kielcach Kategoria:Urodzeni w 1924 Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Polski Rzeczypospolitej Ludowej V kadencji Kategoria:Zastępcy członków Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Polski Rzeczypospolitej Ludowej VI kadencji Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Polski Rzeczypospolitej Ludowej VII kadencji Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Polski Rzeczypospolitej Ludowej VIII kadencji