Powiat błoński – powiat istniejący do 1948 na terenie obecnego województwa mazowieckiego. Jego ośrodkiem administracyjnym był Grodzisk Mazowiecki. 12 marca 1948 powiat zniesiono, jego tereny przeszły pod powiat grodziskomazowiecki (grodziski).
Powiat należał m.in. do: guberni warszawskiej Królestwa Kongresowego (1869―1915), województwa warszawskiego II Rzeczpospolitej (1919―1939), województwa warszawskiego Rzeczpospolitej Polskiej (1945―1948).
Powstanie powiatu Początki powiatu błońskiego sięgają czasów piastowskich (X wiek).
Około XVI–XVIII wieku (Korona Królestwa Polskiego) ośrodkiem powiatu było starostwo niegrodowe Błońskie.
Od 1807 w departamencie warszawskim Księstwa Warszawskiego, od 1816 w obwodzie warszawskim Królestwa Polskiego (kongresowego).
W 1845, podczas zaboru rosyjskiego, powiat włączony do powiatu warszawskiego (gubernia warszawska), do 1866. Obszar powiatu był następnie w powiacie grodziskim z ośrodkiem w Grodzisku (Mazowieckim).
Od 29 września 1869 w guberni warszawskiej Królestwa Polskiego, z obszaru zniesionego powiatu grodziskiegoUchwała Komitetu do Spraw Królestwa Polskiego z 17 (29) września 1869 r.Maria Nietyksza: Rozwój miast i aglomeracji miejsko-przemysłowych w Królestwie Polskim, 1865–1914, PWN 1985, , ośrodkiem pozostał Grodzisk. W chwili utworzenia obejmował: 5 miast – Błonie, Grodzisk, Mszczonów, Nadarzyn i Wiskitki; 12 gmin wiejskich – Guzów, Helenów, Kaski, Młochów, Pass, Piekary, Radziejowice, Radzików, Skuły, Wólka Grodziska i Żyrardów.
13 października 1870 zniesiono miasta Grodzisk, Nadarzyn i Wiskitki zamieniając je w osady miejskie. Grodzisk włączono do gminy Wólka Grodziska, którą przekształcono w gminę Grodzisk, Nadarzyn włączono do gminy Młochów, natomiast w Wiskitkach utworzono nową gminę wiejską WiskitkiPostanowienie z 28 sierpnia (9 września) 1870, ogłoszone 1 (13) października 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 243, str. 369)
I wojna światowa 10 grudnia 1916 utworzono miasto Żyrardów z części obszaru wiejskiej gminy ŻyrardówUrząd miasta Żyrardów – Historia.Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, wydanie czwarte, uzupełnione (ISBN 83-01-12677-9).
II RP Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę powiat błoński wszedł w skład województwa warszawskiego.
14 października 1919 utworzono gminę Letnisko-Milanówek z części obszaru gminy Grodzisk (miejscowości letnicze Milanówek-Las Górny i Milanówek-Las) i Helenów (Czubin A, Grudów B i Saturnów A/B)Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 października 1919 r. w sprawie utworzenia gminy Letnisko-Milanówek (Dz. Urz. MSW z 1919 r. Nr 50, poz. 725).
11 marca 1924 część gminy Żyrardów włączono do miasta Żyrardowa.
1 lipca 1924 do gminy Letnisko-Milanówek przyłączono część obszaru gminy Grodzisk (dobra ziemskie Kierz B oraz nieruchomość ziemską o nazwie Willa Własna).
1 stycznia 1927 utworzono gminę Letnisko-Brwinów z części obszaru gminy Helenów: wsie Brwinów i Brwinów-Kolonia, folwarki Brwinów, Brwinów Ogrody Słowackiego, Zatrudy i Kępina, cegielnia Leonów oraz parcele (wille) Brwinów Willa, Iglica, Brwinów-Ogrody, Marynin, Borki Węgrzynek, Pszczelin, Janówek B.b. Gutulin i Murawinek.
1 kwietnia 1939 utworzono nową wiejską gminę Żyrardów-Wiskitki z obszarów zniesionych gmin gminy Wiskitki i gminą Żyrardów, włączając do niej także gromadę Łubno z gminy Guzów. Siedzibę gminy ustanowiono w mieście Żyrardowie.
II wojna światowa Od 27 października 1939 omawiany obszar należał administracyjnie do dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa. Przeprowadzono nowe zmiany administracyjne, przyłączając powiat błoński do Landkreis Sochaczew w dystrykcie warszawskim,
PRL Po wojnie ponownie powstał powiat błoński w województwie warszawskim w granicach przedwojennych.
12 marca 1948 powiat błoński zniesiono, przekształcając go w powiat grodziskomazowiecki.
Podział administracyjny 1.IV.1932Skorowidz gmin Rzeczypospolitej Polskiej: Ludność i budynki na podstawie tymczasowych wyników Drugiego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 9.XII.1931 r. oraz powierzchnia ogólna i użytki rolne : Cz. 1, Województwa centralne i wschodnie +GminaTypSiedzibaPow. km²Ludność 1921Ludność 1931PowiatWojewództwoBłonieMBłonie16,353377642błońskiwarszawskieGrodzisk Maz.MGrodzisk Maz.13,41125415678błońskiwarszawskieMszczonówMMszczonów15,250145523błońskiwarszawskieŻyrardówMŻyrardów7,12133625081błońskiwarszawskieGrodziskwGrodzisk Maz.92,962318674błońskiwarszawskieGuzówwMiedniewice85,251586057błońskiwarszawskieHelenówwBrwinów80,553907606błońskiwarszawskieKaskiwBaranów87,270647772błońskiwarszawskieLetnisko BrwinówwBrwinów9,826585535błońskiwarszawskieLetnisko MilanówekwMilanówek4,521934708błońskiwarszawskieMłochówwNadarzyn132,874869612błońskiwarszawskiePasswBłonie93,450205606błońskiwarszawskiePiekarywPiekary95,552765292błońskiwarszawskieRadziejowicewMszczonów93,861906301błońskiwarszawskieRadzikówwBłonie91,8860310090błońskiwarszawskieSkuływBartoszówka90,954335489błońskiwarszawskieWiskitkiwWiskitki8,627852994błońskiwarszawskieŻyrardówwŻyrardów55,531663902błońskiwarszawskie
Starostowie Czesław Gayzler (–1936)
Zobacz też II Rzeczpospolita Podział administracyjny II Rzeczypospolitej Podział administracyjny Polski (1944–1946) Podział administracyjny Polski 1946–1950 Powiaty w Polsce od 1945
Przypisy
Błoński błoński Kategoria:Historia Grodziska Mazowieckiego