Mulak (Odocoileus) – rodzaj ssaków z podrodziny saren (Capreolinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce.
Morfologia Długość ciała samic 115–155 cm, samców 120–190 cm, długość ogona 14–37 cm, wysokość w kłębie samic 55–95 cm, samców 60–105 cm; długość poroża samców 30–80 cm; masa ciała samic 17–85 kg, samców 21–230 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1832 roku francusko-amerykański przyrodnik Constantine Samuel Rafinesque w artykule zatytułowanym Opis niektórych skamieniałości zębów znalezionych w jaskini w Pensylwanii opublikowanym na łamach „Atlantic journal”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) mulak białoogonowy (O. virginianus).
Etymologia Dama: , damma ‘daniel, antylopa, kozica’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Dama virginianus . Mazama: meksykańskie nazwy mazame, magame lub teuthlamacame użyte przez Hernándeza (Nova plantarum, animalium et mineralium Mexicanorum historia wydane w 1651 roku) na opisanie niektórych meksykańskich kopytnych. Gatunek typowy: Smith wymienił kilka gatunków – Cervus paludosus (= Cervus dichotomus ), Cervus macrotis (= Cervus hemionus ), Dama virginiana , Cervus campestris (= Dama virginiana ), Corvus macrourusPodgatunek O. virginianus. , Cervus mexicanus , Cervus nemoralis , Cervus clavatus (= Dama virginiana ) – nie wskazując gatunku typowego. Elaphalces: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Elaphus (jeleń) i Alces (łoś). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cervus mexicanus . Subulus: sūbulōnis ‘rodzaj jelenia ze spiczastymi rogami’. Gatunek typowy: Brookes wymienił dwa gatunki: Subulus americanus (= Dama virginianus ) oraz Subulus spinosus (= Dama virginianus – nie wskazując gatunku typowego. Odocoileus (Odocoelus, Odontocoelus): odōn, οδοντος odontos ‘ząb’; κοιλος koilos ‘pusty, wydrążony’. Dorcelaphus: gr. δορκας dorkas ‘gazela’; ελαφος elaphos ‘jeleń’. Gatunek typowy: Gloger wymienił kilka gatunków – Cervus paludosus (= Cervus dichotomus )), Cervus macrotis (= Cervus hemionus ), Dama virginiana , Cervus campestris (= Dama virginiana ) i Corvus macrourus – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Dama virginiana . Cariacus: rodzima, południowoamerykańska nazwa cariacou dla jelenia. Gatunek typowy: Lesson wymienił kilka gatunków – Cervus nanus (= Cervus nanus ), Cervus macrotis (= Cervus hemionus ), Dama virginiana , Cervus campestris (= Dama virginiana ), Cervus leucurus , Cervus mexicanus , Cervus nemoralis , Cervus clavatus (= Dama virginiana ) i Cervus paludosus (species inquirenda) – nie wskazując gatunku typowego. Oplacerus (Aplacerus): gr. ὁπλον hoplon ‘uzbrojenie, oręż’; κερας keras, κερατος keratos ‘róg’. Reduncina: rodzaj Redunca (ridbok); łac. przyrostek -ina ‘należące do, odnoszące się do’. Gatunek typowy: Wagner wumienił kilka gatunków – Dama virginiana , Cervus gymnotis , Cervus leucurus , Cervus mexicanus i Cervus nemoralis – nie wskazując gatunku typowego. Macrotis: gr. μακρωτης makrōtēs ‘długouchy’, od μακρος makros ‘długi’; -ωτις -ōtis ‘-uchy’, od ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Cervus macrotis (= Cervus hemionus ). Eucervus: gr. ευ eu ‘dobry, ładny’; rodzaj Cervus (jeleń). Gatunek typowy: Gray wymienił dwa gatunki – Cervus macrotis columbiana i Cervus macrotis (= Cervus hemionus ) – z których gatunku typowego jest (późniejsze oznaczenie) Cervus macrotis (= Cervus hemionus ). Otelaphus: gr. ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’; ελαφος elaphos ‘jeleń’. Gymnotis: gr. γυμνος gumnos ‘goły, nagi’; ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Gymnotis wiegmanni (= Dama virginianus ). Mamcariacus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku, polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia). Palaeodocoileus: gr. παλαιος palaios ‘stary, antyczny’; rodzaj Odocoileus . Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Palaeodocoileus abeli (= Dama virginianus ). Protomazama: gr. πρωτος prōtos ‘pierwszy, przed’; rodzaj Mazama . Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Protomazama aequatorialis (= Dama virginianus ).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxOdocoileus pandora(C.H. Merriam, 1901)mazama jukatańskagatunek monotypowyendemit Meksyku: półwysep Jukatan; być może północna Gwatemala i północne Belize; zakres wysokości: 0–300 m n.p.m.DC: brak danychDO: brak danychMC: 17–21 kgcentruj|150pxOdocoileus hemionus(Rafinesque, 1817)mulak czarnoogonowy8 podgatunkówwybrzeże południowej Alaski, zachodnia Kanada (od Jukonu) na południe przez zachodnie i środkowe Stany Zjednoczone (Góry Skaliste i zachodnie Wielkie Równiny) do północno-zachodniego i centralnego Meksyku; zakres wysokości: 0–3000 m n.p.m.DC: 135–180 cmDO: 15–23 cmMC: 35–110 kgcentruj|150pxOdocoileus virginianus(E.A.W. von Zimmermann, 1780)mulak białoogonowy38 podgatunkówod południowej Kanady na południe przez Stany Zjednoczone (poza większą częścią południowo-zachodniego obszaru) i Meksyk do Ameryki Południowej (Kolumbia, Ekwador, Peru, północno-zachodnia Boliwia, Wenezuela, region Gujana i północna Brazylia); introdukowany do Czech, Finlandii, Nowej Zelandii i Kuby; zakres wysokości: do 4500 m n.p.m.DC: 115–190 cmDO: 14–37 cmMC: 25–130 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony.
Opisano również gatunki wymarłe: Odocoileus cascensis (Ameryka Północna). Odocoileus cooki (Ameryka Północna; plejstocen). Odocoileus dolichopsis (Ameryka Północna; plejstocen). Odocoileus dubius (Ameryka Południowa; plejstocen). Odocoileus ensifer (Ameryka Północna). Odocoileus laevicornis (Ameryka Północna; plejstocen). Odocoileus lucasi (Ameryka Północna; plejstocen). Odocoileus salinae (Ameryka Południowa; plejstocen). Odocoileus sellardsiae (Ameryka Północna; ) Odocoileus sheridanus (Ameryka Północna).
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Jeleniowate