Augustyn Wróblewski herbu Ślepowron (ur. 20 lipca 1866 w Wilnie, zm. 16 września 1941 w Paryżu) – polski chemik i biochemik, autor przełomowych prac w zakresie fermentacji drożdżowej, teoretyk i propagator anarchizmu oraz socjalizmu, działacz społeczny, publicysta, docent w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Wraz z Marcelim Nenckim i Jakubem Parnasem zaliczany jest do grona najwybitniejszych polskich biochemików; razem z Edwardem Abramowskim uważany za jednego z klasyków polskiej myśli anarchistycznej.

Życiorys Był synem Eustachego i Emilii z Beniowskich, bratem Tadeusza. Ukończył szkołę realną w oddziale chemicznym w Wilnie, po czym rozpoczął w 1884 roku studia w Instytucie Technologicznym w Petersburgu, skąd relegowany za działalność polityczną w duchu socjalizmu przeniósł się na politechnikę ryską. Włączywszy się tam w działalność II Proletariatu, ponownie został usunięty z uczelni, a następnie wcielony do karnego batalionu stacjonującego w Taszkencie. Po zwolnieniu z wojska podjął studia w Szwajcarii w Bernie i Zurychu, które ukończył w 1894 roku doktoratem z biochemii. W tym samym roku uzyskał asystenturę w Uniwersytecie Jagiellońskim, a w roku 1901 po przeprowadzeniu habilitacji objął stanowisko docenta. Jego kariera naukowa została przekreślona, kiedy rok później został niesłusznie uznany za paranoika i umieszczony w zakładach leczniczych – w krakowskim szpitalu św. Łazarza, a następnie w Tworkach. Po opuszczeniu w 1903 roku szpitala wyjechał do Szwajcarii i Wiednia, poddając się na własne życzenie badaniom psychiatrycznym, które potwierdziły, że jest umysłowo zdrowym. Z pomocą adwokata i posła socjalistycznego Zygmunta Marka, uzyskał w listopadzie 1904 roku sądowy werdykt potwierdzający jego pełne zdrowie psychiczne i znoszący ubezwłasnowolnienie. Pomimo korzystnego orzeczenia, nie uzyskał jednak zgody na powrót na uczelnię, w efekcie czego poświęcił się wówczas głównie pracy społecznej i publicystycznej. thumb|200px|Pierwsza strona jednego z numerów redagowanej przez Wróblewskiego „Sprawy Robotniczej”.|alt=|lewo W 1902 roku Wincenty Lutosławski założył stowarzyszenie „Eleuteria”, szerzące zupełną wstrzemięźliwość od alkoholu, w działalność którego silnie zaangażował się, a po niedługim czasie przejął nad nim kierownictwo, Wróblewski. W 1905 roku rozpoczął on wydawanie kilku pism propagujących abstynencję, wartości etyczne i racjonalizm – „Przyszłość”, traktowaną zrazu jako organ „Eleuterii”, „Przyszłość dla Ludu” i „Czystość” (z początku jako dodatek do „Nowego Słowa”), a dwa lata później ukazała się pierwsza jego praca publicystyczna – adresowana do chłopstwa, ilustrowana broszura Oszukaniec – Alkohol. W tym też czasie prowadził w Kongresówce i w Galicji odczyty na tematy etyczne i antyalkoholowe, z pojedynczymi prelekcjami jeździł również do Finlandii, Petersburga i Wiednia. W okresie rewolucji 1905 roku prowadził też w Królestwie odczyty nawołujące do bojkotu służby wojskowej, co przypłacił karą aresztu i grzywny.

Około roku 1911 Wróblewski przeszedł ewolucję światopoglądową i z socjalisty, jakim był dotychczas, stał się rzecznikiem anarchizmu (zob. Anarchizm w Polsce) i syndykalizmu. Wydał szereg prac teoretycznych, w których definiował swoje przekonania, odwołując się głównie do myśli Tołstoja i Kropotkina; doprowadził do powstania w Krakowie kilku kółek anarchistycznych, a z początkiem 1912 roku rozpoczął tamże edycję wolnomyślicielskiego „Przyrodniczego Poglądu na Świat i Życie” oraz anarchistycznej „Sprawy Robotniczej”. Skupił wokół siebie liczne grono współpracowników m.in. późniejszego posła i działacza komunistycznego Stanisława Łańcuckiego, cenionego literata międzywojnia Jana Wiktora czy, później znanego etnografa, Tadeusza Seweryna. Utrzymywał też kontakty z działaczami ruchu anarchistycznego za granicą, m.in. z Pierre'em Ramusem, Raphaelem Friedebergiem oraz Józefem Zielińskim.

Działalność polityczna Wróblewskiego spotkała się z ostrą reakcją władz galicyjskich, cenzura konfiskowała numer za numerem obu pism, a on sam został na kilka tygodni aresztowany. Uwolniony za kaucją, a następnie uniewinniony przez sąd od zarzutu obrazy majestatuZostał skazany jedynie na grzywnę za przekroczenie prasowe; na skutek apelacji prokuratury wyrok nie uprawomocnił się, nie doszło jednak do rozprawy apelacyjnej., wyjechał latem 1913 roku do Paryża. Tam przeżył załamanie nerwowe i został umieszczony w jednym z paryskich szpitali. Dalsze jego losy oraz data śmierci są nieznane.

Praca naukowa Jego największa aktywność przypadała na lata 1894–1901. W pewnym okresie Wróblewski był największym konkurentem Eduarda Buchnera, niemieckiego biochemika, który w 1907 roku otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za badania nad procesem fermentacji drożdżowej.

Wróblewski wysnuł tezę, że fermentacja drożdżowa jest katalizowana przez szereg "aktywnych białek", czyli enzymów i udowodnił korzystny wpływ anionów fosforanowych na przebieg reakcji enzymatycznych. Odkrycie to było punktem wyjścia do prac Arthura Hardena (laureata nagrody Nobla w dziedzinie chemii) oraz Williama Younga, którzy w 1906 roku udowodnili, że reszta fosforanowa przyłącza się do wielu substancji organicznych i w ten sposób stymuluje przebieg reakcji chemicznych.

Recepcja Postać Wróblewskiego pojawia się na łamach kilku dzieł literackich jak Zakopanoptikon Andrzeja Struga i Słówka Boya-Żeleńskiego, a Wiesław Wohnout poświęcił mu swój wstęp do książki jego żony, gdzie pisał o nim:

W 2011 roku, nakładem Ośrodka Myśli Politycznej, wyszedł wybór pism Wróblewskiego, poprzedzony krótkim wstępem biograficznym autorstwa redaktora antologii, Radosława Antonówa. W 2025 roku na Uniwersytecie Jagiellońskim ukazała się rozprawa doktorska autorstwa Dominiki Tabis pod tytułem „Myśl polityczna Augustyna Wróblewskiego. Egalitarna wykładnia anarchistycznej idei” (promotor: Anna Citkowska-Kimla). thumb|200px|Strona tytułowa książki Wróblewskiego Czerwona religia, będącej projektem ponadwyznaniowego i ateistycznego systemu etyczno-religijnego, powiązanego z wizją organizacji społeczeństwa w duchu wartości lewicowych.

Wybrane publikacje Prace naukowe

(rozprawa habilitacyjna)

Prace publicystyczne

Uwagi

Przypisy I. Z. Siemion, Sława i zniesławienie..., passim.

I. Z. Siemion, Sława i zniesławienie..., s. 272. I. Z. Siemion, Sława i zniesławienie..., s. 270-271; R. Antonów, Wstęp, s. XII.

R. Antonów, Wstęp, s. XVII.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Publikacje Augustyna Wróblewskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Anarchosyndykaliści Kategoria:Członkowie II Proletariatu Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Ludzie związani z Rygą Kategoria:Nauczyciele związani z Warszawą Kategoria:Polscy anarchiści Kategoria:Polscy biochemicy Kategoria:Polscy działacze antyalkoholowi Kategoria:Polscy etycy Kategoria:Polscy pisarze polityczni Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polskie feministki i feminiści Kategoria:Urodzeni w 1866 Augustyn Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Zmarli w XX wieku Kategoria:Więźniowie polityczni w Austrii Kategoria:Więźniowie w Austro-Węgrzech