thumb|Mapa stanu Minnesota () – stan w północnej części Stanów Zjednoczonych, położony w regionie Midwest, przy granicy kanadyjskiej, nad Jeziorem Górnym. Zajmuje obszar 225 163 km² (12. miejsce pod względem wielkości), a zamieszkany jest przez 5 706 494 osób (2020; 22. miejsce pod względem liczby ludności).
Ponad 3/4 mieszkańców stanu jest rasy białej i ma korzenie europejskie – większość stanowią osoby pochodzenia niemieckiego i skandynawskiego. Notuje się coraz większy napływ imigrantów z Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej.
Blisko 60% populacji stanu skupia się w metropolii Minneapolis–Saint Paul, tzw. „Bliźniaczych miastach” (ang. The Twin Cities), która jest stanowym centrum polityki, biznesu, przemysłu, transportu oraz międzynarodowej społeczności artystycznej. Pozostała część stanu nazywana jest „Przedmieściem Minnesoty”.
W części zachodniej pierwotnie obejmowała tereny prerii, które współcześnie zajmowane są przez rolnictwo. W części wschodniej rozciągały się niegdyś lasy liściaste, a obecnie teren ten jest w większości gęsto zaludniony. W części północnej rozciąga się stosunkowo najlepiej zachowana i rzadziej zaludniona preria. Minnesota, znana jako „Kraina 10 000 jezior” lub „Stan Gwiazdy Północnej”, oferuje mieszkańcom oraz turystom liczne możliwości rekreacji.
Stan znany jest z umiarkowanego podejścia w polityce i kwestiach socjalnych, zaangażowania obywatelskiego oraz wysokiej frekwencji wyborczej. Miejscowa społeczność klasyfikowana jest jako jedna z najzdrowszych w Stanach, a przy tym wyróżnia się wysokim wykształceniem i oczytaniem.
Powstała 11 maja 1858 roku jako 32. stan w wyniku wyodrębnienia ze wschodnich obszarów Terytorium Minnesoty.
Etymologia Nazwa Minnesota odnosi się do słowa mnisota, które w języku Indian Dakota znaczyło: „Woda, w której przegląda się niebo”. Rdzenni mieszkańcy demonstrowali nazwę pierwszym białym osadnikom, wlewając mleko do wody i wołając mnisota. Nazwy wielu miejsc w stanie zawierają pochodną cząstki mni-, oznaczającej w języku Indian ‘wodę’, np. (wodospad), Minneiska (miasto), Minnetonka (miasto), Lake Minnetoka (jezioro), czy Minneapolis (połączenie słów mini oraz greckiego polis).
Geografia Minnesota to najbardziej po Alasce wysunięty na północ stan w Stanach Zjednoczonych. , izolowane od reszty kraju przez Jezioro Leśne, jest jedyną częścią 48 stanów kontynentalnych leżącą powyżej 49 równoleżnika. Minnesota znana jest w Stanach Zjednoczonych jako Dalszy Środkowy Zachód. Stan ten dzieli Jezioro Górne na granicy wodnej z Michigan i Wisconsin na północnym wschodzie, od wschodu graniczy z Wisconsin, na południu z Iowa, Północną i Południową Dakotą na zachodzie, a na północny z Kanadą (prowincja Ontario). Minnesota z obszarem liczącym 87 014 mi² (222 365 km²) plasuje się na 12. miejscu pośród wszystkich stanów pod względem wielkości i stanowi 2,25% powierzchni całego kraju.
Geologia i forma terenu W Minnesocie znajdują się jedne z najstarszych skał znalezionych na Ziemi, gnejsy liczące 3,6 mld lat, czyli 4/5 wieku planety. Około 2,7 mld lat temu lawa bazaltowa wylała się z pęknięć w dnie pierwotnego oceanu, pozostawiając skały wulkaniczne kształtujące Tarczę Kanadyjską w północnej części stanu. Podstawy tych gór wulkanicznych oraz ruchy prekambryjskich mórz ukształtowały „Żelazne Pasmo” w północnej Minnesocie. Śledząc okres ruchów wulkanicznych ok. 1,1 mld lat temu, można stwierdzić, że aktywność geologiczna Minnesoty zdecydowanie przygasła, brak tu wulkanizmów bądź ruchów górotwórczych, lecz powtarzające się wtargnięcia morza pozostawiły wieloskładnikowe warstwy skał osadowych.
W czasach bardziej współczesnych masywny lodowiec o grubości co najmniej 1 km spustoszył pejzaż oraz ukształtował aktualną rzeźbę terenu. Zlodowacenie Wisconsin opuściło te tereny około 12 000 lat temu. Lodowiec pokrywał całą Minnesotę, z wyjątkiem południowo-wschodnich krańców, okolic charakteryzujących się stromymi wzgórzami oraz potokami przecinającymi podłoże skalne. Obszar ten znany jest jako Driftless Area, ponieważ nie występują tu moreny polodowcowe. W pozostałej części stanu, prócz północnego wschodu, cofający się lodowiec pozostawił warstwę ok. 15 m gliny zwałowej. 13 000 lat temu północno-zachodnie tereny kształtowało gigantyczne jezioro Agassiz; odpływ jeziora, rzeka lodowcowa Warren wyrzeźbiły obecną dolinę rzeki Minnesota, a jego dno pozostawiło żyzne gleby w dolinie rzeki Red River. Obecnie Minnesota jest spokojna geologicznie, rzadko doświadcza trzęsień ziemi, a większość z nich jest niegroźna.
Najwyższym punktem w stanie jest Eagle Mountain (701 m n.p.m.), który znajduje się 20,9 km od najniższego u brzegów Jeziora Górnego (183 m n.p.m.). Pomimo tej znacznej lokalnej różnicy w wysokościach, reszta stanu jest delikatnie falistą penepleną. Dwa kontynentalne zlewiska spotykają się w północno-wschodniej części Minnesoty w Hibbing, tworząc potrójne dorzecze. Wody z opadów atmosferycznych mogą kierować się wraz z Missisipi na południe do Zatoki Meksykańskiej, Drogą Wodną Świętego Wawrzyńca na wschód do Atlantyku lub wododziałem Zatoki Hudsona do Oceanu Arktycznego. Stanowy przydomek „Ziemia 10 000 jezior” (), nie jest wyolbrzymieniem, znajdują się tu 11 842 jeziora liczące co najmniej 10 akrów. Część Jeziora Górnego należąca do Minnesoty jest największym (3896 km²) i najgłębszym (393 m) zbiornikiem wodnym w stanie. W Minnesocie znajduje się 6564 naturalnych rzek i potoków, których łączna długość liczy ok. 111 000 km. Największa z nich to Missisipi, zaczynająca swój bieg na jeziorze Itasca i przecinająca granicę z Iową na 1094. km swojej długości. W stanie zasilają ją m.in. takie rzeki jak: Minnesota (w okolicach Fortu Snelling), St. Croix (koło Hastings), Chippewa (koło Wabasha) oraz wiele mniejszych. W granicach Minnesoty mieści się w przybliżeniu 10,6 mln akrów (42 900 km²) terenów podmokłych, więcej niż w jakimkolwiek stanie prócz Alaski.
Fauna i flora Trzy północnoamerykańskie biomy spotykają się w Minnesocie: trawiasta preria w południowo-zachodniej oraz zachodniej części stanu, lasy liściaste (tzw. Big Woods) na południowym wschodzie oraz północna tajga. Północne lasy iglaste to bezludne przestrzenie porośnięte świerkami i sosnami, wymieszanymi z niejednorodnymi skupiskami topoli i brzóz. Wiele z lasów północnych w Minnesocie zostało wyciętych, pozostawiono jedynie skrawki starych ekosystemów w obszarach takich jak Las Narodowy Chippewa lub Las Narodowy Superior, w którym znajduje się z 1600 km² niewyciętych lasów. Wycinka jest kontynuowana i dotyczy około jednej trzeciej lasów stanowych. Pomimo utraty naturalnych siedlisk, populacje zwierząt takich jak: kuna świerkowa, wapiti, bizon amerykański, mulak białoogonowy, ryś rudy rozwijają się dobrze. W Minnesocie znajduje się największa poza Alaską populacja wilka oraz utrzymuje się na zdrowym poziomie liczba niedźwiedzi czarnych i łosi. Stan usytuowany jest na szlaku migracyjnym ptaków wzdłuż rzeki Missisipi, Minnesota jest gospodarzem migracji ptactwa wodnego (kaczki, gęsi) oraz grzebiącego (bażanty, głuszcowate, indyki). Na stałe jest domem dla ptaków z rzędu jastrzębiowych (bielik amerykański, myszołów rdzawosterny) oraz sów (puchacz śnieżny). W jeziorach roi się od ryb, takich jak: szczupak pospolity, muskellunge, walleye, bassowate, w południowo-wschodnich potokach występują pstrągi (źródlany, potokowy, tęczowy).
Klimat thumb|Pociąg uwięziony w zaspach śnieżnych w południowej Minnesocie w marcu 1881 Mieszkańcy Minnesoty muszą znosić ekstremalne temperatury, charakterystyczne dla klimatu kontynentalnego z bardzo zimnymi zimami oraz gorącymi latami. Skrajne rekordy temperatur dzieli 97 °C (od –51 °C do +46 °C). Zjawiska meteorologiczne w stanie obejmują: deszcz, śnieg, grad, zamiecie śnieżne, tornada, burze z piorunami oraz bardzo gwałtowne tzw. prądy spadające zwane liniami szkwału (ang. downburst). Okres wegetacyjny zmienia się od 90 dni w roku w Żelaznym Pasie do 160 dni na południowym wschodzie Minnesoty, w okolicach Missisipi, a średnie temperatury sięgają od 2 do 9 °C. Średnia temperatura punktu rosy waha się od 14,4 °C na południu do 8,9 °C na północy. W zależności od miejsca, średnie opady roczne sięgają od 483 do 889 mm, a susze zdarzają się co 10–50 lat.
Obszary chronione Pierwszym parkiem stanowym był założony w roku 1891, , w którym znajduje swe źródło rzeka Missisipi. Obecnie Minnesota posiada 72 parki stanowe i obszary rekreacyjne, 58 lasów stanowych zajmujących 16 000 km² oraz liczne rezerwaty dzikiej przyrody, wszystko to administrowane jest przez . Lasy narodowe oraz zajmują łącznie 22 000 km², a jedyny park narodowy – Voyageurs liczy 460 km².
Historia
thumb|left|Mapa Terytorium Minnesoty 1849–1858 Przed przybyciem europejskich kolonistów Minnesotę zamieszkiwali Odżibwejowie, Dakotowie i inne plemiona indiańskie. Pierwszymi Europejczykami byli francuscy sprzedawcy skór, którzy przybyli w 1600 r. Później w tym wieku Odżibwejowie rozpoczęli migracje na zachód, prowokując napięcia z Siuksami. Odkrywcy, m.in. , ksiądz , , Henry Schoolcraft i , skartografowali stan.
Część Minnesoty na wschód od Missisipi została przyłączona do USA po wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, wraz z podpisaniem pokoju wersalskiego w 1783 r. Obszar na zachodzie został nabyty wraz z Terytorium Luizjany, jednak część doliny rzeki Red River była kwestią sporną, aż do konwencji z 1818 r. W 1805 r. płk Zebulon Pike wytargował od Indian tereny w zlewisku rzek Minnesota i Missisipi. powstał w latach 1819–1825. Żołnierze zbudowali nad wodospadem Saint Anthony – pierwszą w okolicy infrastrukturę przemysłową napędzaną wodą, młyn zbożowy oraz tartak, co stało się bodźcem dla powstania i rozwoju Minneapolis. Tymczasem w pobliżu fortu zaczęli osiedlać się urzędnicy, dzicy osadnicy i krajoznawcy. W 1839 r. armia wymusiła na nich wyprowadzkę w dół rzeki, gdzie osiedlili się i stworzyli Saint Paul. Terytorium Minnesoty zostało utworzone 3 marca 1849. Tysiące ludzi przybyło budować farmy i wycinać lasy, a 11 maja 1858 Minnesota stała się 32. stanem Stanów Zjednoczonych.
Traktaty pomiędzy białymi osadnikami a Siuksami oraz Odżibwejami stopniowo narzuciły Indianom porzucenie ich ziem na rzecz mniejszych rezerwatów. Pogarszające się warunki Siuksów doprowadziły do wybuchu w 1862 r. powstania Santee Dakotów. Rezultatem sześciotygodniowej wojny, której ofiarami było kilkuset białych osadników, a także wielu żołnierzy i Indian, była egzekucja 38 Indian – największa masowa egzekucja w historii Stanów Zjednoczonych – oraz zesłanie większości z pozostałych Siuksów do rezerwatu Crow Creek w Nebrasce.
thumb|Fort Snelling odegrał kluczową rolę w historii Minnesoty oraz rozwoju Minneapolis i Saint Paul
Wycinanie lasów oraz rolnictwo były podstawą zalążków gospodarki w stanie. Tartaki nad wodospadem Saint Anthony i ośrodki drwali, takie jak Marine on St. Croix, Stillwater czy Winona, przetwarzały olbrzymie ilości budulca. Miasta te, jako położone nad rzekami, miały idealne warunki transportowe. W późniejszych latach wodospad Saint Anthony zaczęto wykorzystywać jako źródło energii dla młyna wodnego. Innowacje miejscowych młynarzy doprowadziły do wyprodukowania „patentowej” mąki Minnesota, prawie dwukrotnie przewyższającą ceną zwykłą mąkę, którą zastąpiła. W 1900 r. młyny w Minnesocie, którym przewodziły kompanie Pillsbury i Washburn-Crosby Company (poprzednik General Mills), przetwarzały 14,1% krajowego zboża.
Stanowy przemysł żelazny powstał wraz z odkryciem żelaza w pasmach Mesabi i Vermilion w latach 80. XIX w. oraz w paśmie Cuyuna na początku XX w. Rudy były przewożone koleją do portów w Two Harbors i Duluth, a następnie przeładowywane na statki i transportowane na wschód przez Wielkie Jeziora.