thumb|Gentianella germanica thumb|Gentianella aspera thumb|Gentianella austriaca thumb|Gentianella bellidifolia thumb|Gentianella campestris thumb|Gentianella amarella Goryczuszka (Gentianella Moench) – rodzaj roślin zielnych z rodziny goryczkowatych. Obejmuje co najmniej 303 gatunki. Występują one w strefach umiarkowanych na obu półkulach (z wyjątkiem Afryki). W Polsce w zależności od ujęcia systematycznego rośnie od 5 do 9 gatunków.
Niektóre gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne i wykorzystywane jako lecznicze.
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj występuje na półkuli północnej na rozległych obszarach Ameryki Północnej, Europy i Azji – bez południowych krańców tych kontynentów. Na półkuli południowej obecny jest w zachodniej i południowej Ameryce Południowej, w Australii (12 gatunków) i Nowej Zelandii (30 gatunków). W Europie występują 22 gatunki, z czego w Polsce 5 (kilka innych tradycyjnie zaliczanych do tego rodzaju zostało przeniesionych do innych rodzajów – Gentianopsis i Comastoma – lub ma współcześnie status podgatunku).
Gatunki flory Polski Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna) goryczuszka gorzkawa Gentianella amarella (L.) Börner goryczuszka bałtycka Gentianella baltica (Murb.) Börner ≡ Gentianella campestris subsp. baltica (Murb.) Tutin ex N.M.Pritch. goryczuszka czeska Gentianella bohemica Skalický ≡ Gentianella praecox (A.Kern. & Jos.Kern.) Dostál ex E.Mayer goryczuszka polna Gentianella campestris (L.) Börner goryczuszka orzęsiona Gentianella ciliata (L.) Borkh. ≡ Gentianopsis ciliata (L.) Ma goryczuszka Wettsteina Gentianella germanica (Willd.) Börner goryczuszka wczesna Gentianella lutescens (Velen.) Holub goryczuszka lodnikowa Gentianella tenella (Rottb.) Börner ≡ Comastoma tenellum (Rottb.) Toyok. goryczuszka błotna Gentianella uliginosa (Willd.) Börner ≡ Gentianella amarella subsp. uliginosa (Willd.) Tzvelev
Morfologia i biologia Pokrój Rośliny zielne, zwykle krótkotrwałe byliny kłączowe, rośliny roczne lub dwuletnie. Liście Naprzeciwległe, rzadziej w okółkach, całobrzegie, siedzące. Kwiaty Relatywnie duże, pojedyncze na szczycie pędu lub zebrane w wierzchotkowe kwiatostany. Promieniste, 4- lub pięciokrotne. Kielich bez błoniastego rąbka łączącego działki. Płatki korony zrośnięte, korona rurkowata, dzwonkowata lub lejkowata, różnie zabarwionej, zawsze bez przydatków między płatkami, czasem z płatkami frędzlowatymi lub orzęsionymi na brzegach. U nasady korony obecne miodniki. Pręciki przyrośnięte nasadami do płatków. Znamiona słupka 2-łatkowe lub 2-wrębne. Owoce Wielonasienne, otwierające się dwiema klapami torebki.
Systematyka Pozycja systematyczna Należy do podplemienia Swertiinae, plemienia Gentianeae w obrębie rodziny goryczkowatych (Gentianaceae) z rzędu goryczkowców (Gentianales).
Niektóre tradycyjnie zaliczane tu gatunki wyodrębnione zostały w osobne rodzaje, m.in. dotyczy to taksonów z flory Polski: goryczuszka lodnikowa nosi nazwę Comastoma tenellum (≡Gentianella tenella), goryczuszka orzęsiona to Gentianopsis ciliata (≡Gentianella ciliata). W obrębie rodzaju występuje tendencja do szybkiej izolacji ekologicznej populacji i zmienności fenologicznej. W efekcie ranga wielu taksonów jest problematyczna. Tradycyjnie wyróżniane jako odrębne gatunki (jak np. goryczuszka bałtycka G. baltica i goryczuszka błotna G. uliginosa) współcześnie traktowane są jako podgatunki (odpowiednio G. campestris subsp. baltica (Murb.) Tutin ex N.M.Pritch. i G. amarella subsp. uliginosa (Willd.) Tzvelev).
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Goryczkowate