Wojewodowie smoleńscy zarządzali całą obroną Smoleńszczyzny, łącznie z pospolitym ruszeniem. Byli oni szefami służby wywiadowczej całego północno-wschodniego pogranicza Rzeczypospolitej, a wiadomości zbierali przez szpiegów (tzw. raskunów), których wysyłali do Moskwy oraz od starostów i dowódców garnizonów twierdz. Zgromadzoną wiedzę przesyłali hetmanom litewskim (wielkiemu i polnemu) i królowi.
Wojewodowie smoleńscy pełnili także funkcje starościńskie na obszarze województwa, mając w swym ręku jurysdykcję w sprawach karnych.
Specjalne znaczenie miało pospolite ruszenie województwa, które, w odróżnieniu od reszty Rzeczypospolitej, obowiązane było stawać w twierdzach ujezdów (dawne rosyjskie jednostki administracyjne, które pozostawiono jako części powiatu), w których leżały majątki szlachty. Inaczej niż w innych województwach Korony i Litwy, pospolite ruszenie Smoleńszczyzny obejmowało całą szlachtę, bez względu na posiadany majątek, oraz tych mieszczan, którzy posiadali dobra ziemskie. Niestawienie się groziło konfiskatą majątku. Smoleńskie pospolite ruszenie wyróżniało się sprawnością bojową od reszty ziem polskich, gdyż na ogół majątki zostały tu nadane byłym żołnierzom zaciężnym.
Wojewodowie smoleńscy byli dowódcami pospolitego ruszenia swego województwa, a głównymi pomocnikami byli chorążowie, organizujący popisy. W celu sprawniejszego zarządzania zwołanym pospolitym ruszeniem wojewodowie tworzyli 3-4-osobową radę, będącą organem doradczo-wykonawczym, która wraz z dowódcą wojsk zaciężnych tworzyła tzw. starszyznę. W razie wojny zgromadzona w Smoleńsku szlachta wybierała rotmistrzów, którzy ze względu na podział stanowisk na murach twierdzy zwani byli kwatermistrzami. Kierowali oni obroną fragmentu twierdzy od baszty do baszty. Wybierano także strażników, którzy zarządzali służbą wartowniczą oraz kierowali podsłuchami robót minerskich prowadzonych przez oblegającego twierdzę nieprzyjaciela. Wszyscy wybrani przez szlachtę urzędnicy musieli zostać zatwierdzeni przez wojewodę.
Wojewodowie województwa smoleńskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego i I Rzeczypospolitej.
Stanisław KiszkaKasper Niesiecki, Herbarz polski powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopismów, dowodów urzędowych wydany przez J.N. Bobrowicza, Lipsk 1840, s. 99. Jerzy Hlebowicz 1508–1514 Jerzy (Jurij) Sołłohub 1514 r. wakat Bazyli (Wasyl) Tyszkiewicz 1569–1571 Hrehory Bohdanowicz Wołłowicz 1571–1577 Jerzy Ościk 1578–1579 Filon Kmita 1579–1587 Jan Janowicz Wołmiński 1588–1595 Jan Stanisławowicz Abramowicz 1596–1602 Piotr Dorohostajski 1605–1611Stanisław Herbst, Piotr Dorohostajski, w: Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1937–1946, t. V, s. 335. Mikołaj Hlebowicz 1611–1621 Andrzej Sapieha 1621 r. Michał Drucki Sokoliński (zm. 1621) (nie objął urzędu) Jan Hołubicki-Korsak 1625 r. (nie potwierdzony w źródłach) Aleksander Korwin Gosiewski 1625–1639 Krzysztof Korwin Gosiewski 1639–1643 Jerzy Karol Hlebowicz 1643–1653 Filip Kazimierz Obuchowicz 1653–1656 Adam Maciej Sakowicz 1658–1662Jan Władysław Poczobut Odlanicki, Pamiętnik, Warszawa 1987, s. 405. Michał Kazimierz Pac 1663–1667 Hrehory Kazimierz Podbereski 1667–1677Jan Władysław Poczobut Odlanicki, Pamiętnik, Warszawa 1987, s. 400. Krzysztof Jesman 1677–1687 Stefan Konstanty Piaseczyński 1687–1691 Adam Tarło 1691–1710 Jan Koss 1710–1712 Aleksander Jan Potocki 1712–1714 Franciszek Cetner 1714–1732Wojciech Hejnosz, Franciszek Cetner, w: Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1937, t. III, s. 238. Michał Zdzisław Zamoyski 1732–1735 Stanisław Potocki 1735–1744 Piotr Paweł Sapieha 1744–1771 Józef Sylwester Sosnowski 1771–1775 Józef Skumin Tyszkiewicz 1775–1790 Franciszek Ksawery Sapieha 1791–1793
Przypisy
Bibliografia Dariusz Kupisz, Smoleńsk 1632-1634, Bellona, 2001, , s. 80–81