thumb|upright=1.2|Spotkanie przywódców państw Grupy Wyszehradzkiej i Trójkąta Weimarskiego w Warszawie, 2013 thumb|upright=1.2|Spotkanie premierów Grupy Wyszehradzkiej, Praga 2015 (od lewej: Robert Fico, Beata Szydło, Bohuslav Sobotka, Viktor Orban)

Grupa Wyszehradzka (V4) – zrzeszenie czterech państw Europy Środkowej – Polski, Czech, Słowacji i Węgier, którego celem jest pogłębianie współpracy między tymi krajami, w początkowej fazie w szczególności w kwestiach przystąpienia do struktur Unii Europejskiej i NATO. Powołane w 1991 przez trzy państwa (Polskę, Węgry i Czechosłowację) tworzące tzw. Trójkąt Wyszehradzki. W późniejszym czasie, wskutek rozpadu Czechosłowacji (1 stycznia 1993), członkami grupy stały się Czechy i Słowacja. Jedyną instytucją grupy jest Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki (International Visegrad Fund) z siedzibą w Bratysławie, powołany w 2000 roku. Od 2016 roku 15 lutego obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Wyszehradzki.

Historia Geneza Idea ścisłej współpracy państw Europy Środkowej pojawiła się na początku 1990 roku, gdy Polska, Czechosłowacja i Węgry w różnym tempie odchodziły od systemu komunistycznego. 9 kwietnia 1990 w Bratysławie podpisano plan koordynacji ich działań wobec Układu Warszawskiego i RWPG. Grupa powstała formalnie 15 lutego 1991, gdy na zakończenie czterodniowego szczytu prezydenci Polski Lech Wałęsa i Czechosłowacji Václav Havel oraz premier Węgier József Antall podpisali na zamku w Wyszehradzie wspólną deklarację. Jako jej cele wymieniano m.in. przywrócenie pełnej suwerenności, likwidację pozostałości rządów totalitarnych, budowę gospodarki rynkowej oraz zacieśnianie związków z Europą Zachodnią.

Spotkanie zaplanowano właśnie w tym gronie, ponieważ państwa te miały zbieżne cele polityki zagranicznej i podobne możliwości ich realizacji, czym różniły się od pozostałych krajów byłego bloku komunistycznego, w których przemiany wewnętrzne były z reguły mniej zaawansowane. Miejsce obrad nawiązywało do zjazdów królów Polski, Czech i Węgier w Wyszehradzie w 1335 i 1338, a spotkanie z 1991 bywa nazywane „trzecim zjazdem wyszehradzkim”.

Od Trójkąta do Czwórki Drugie spotkanie odbyło się 6 października 1991 w Krakowie. Wskutek upadku ZSRR i konfliktu w Jugosławii jego głównym tematem stało się bezpieczeństwo, ponieważ po rozwiązaniu Układu Warszawskiego państwa Grupy nie należały do żadnego sojuszu wojskowego. Podczas szczytu w Pradze w maju 1992 zdecydowano, że kraje Trójkąta wspólnie złożą wniosek o akcesję do Wspólnot Europejskich.

Po podziale Czechosłowacji 1 stycznia 1993 Trójkąt przekształcił się w czteropaństwową Grupę. Współpraca napotkała wówczas trudności, a Czechy i Słowacja przez pewien czas sprzeciwiały się jej zacieśnianiu. Kolejny szczyt odbył się dopiero 14 maja 1999 w Bratysławie, po zmianach rządów na Węgrzech, Słowacji i w Czechach, i przyniósł symboliczną reaktywację Grupy oraz ustalenie, że premierzy będą spotykać się dwa razy w roku. Rok później powołano Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki z siedzibą w Bratysławie, pierwszą i jedyną instytucję Grupy.

W ramach Grupy 21 grudnia 1992 w Krakowie podpisano Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu (CEFTA), zakładające stopniową liberalizację handlu. Jego pierwotnymi sygnatariuszami były Polska, Czechosłowacja i Węgry, a po podziale Czechosłowacji odrębnymi stronami umowy stały się Czechy i Słowacja (Dz.U. z 1994 r. nr 129, poz. 637)..

Po akcesji do Unii Europejskiej Wszystkie państwa Grupy przystąpiły do Unii Europejskiej w 2004 roku. Po akcesji część komentatorów uznawała, że Grupa wyczerpała pierwotne cele, a stolice czterech państw zaczęły realizować rozbieżne interesy na forum unijnym. Wyraźniejsza aktywizacja współpracy nastąpiła po 2015 roku, gdy państwa V4 wypracowały wspólne stanowisko wobec kryzysu migracyjnego, sprzeciwiając się obowiązkowemu mechanizmowi relokacji uchodźców opartemu na kwotach. W 2016 roku powołano Wyszehradzką Grupę Bojową, do której poza czterema państwami V4 weszły Chorwacja i Ukraina. Współpraca obejmuje także sprawy gospodarcze, infrastrukturalne i bezpieczeństwa, a ponadto kultury, nauki, edukacji oraz wymiany młodzieży, a z państwami trzecimi prowadzona jest w formule „V4+”.

W 2023 roku ówczesny prezydent Czech Milosz Zeman optował za rozszerzeniem Grupy o Słowenię, co spotkało się z dezaprobatą Węgier i doprowadziło do zawieszenia prac w tym zakresie.

Rozluźnienie po 2022 i odnowienie współpracy Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku nastąpiło wyraźne rozluźnienie współpracy wyszehradzkiej, czego przejawem była mniejsza częstotliwość spotkań, na tle różnic stanowisk wobec Rosji i wojny. Spotkania premierów państw V4 nie odbywały się od lutego 2024.

W okresie od 1 lipca 2025 do 30 czerwca 2026 prezydencję w Grupie sprawowały Węgry pod hasłem Competitive Visegrad, z naciskiem na konkurencyjność, bezpieczeństwo i łączność. Po wyborach parlamentarnych w kwietniu 2026 i zwycięstwie partii Tisza urząd premiera Węgier objął Péter Magyar, który zapowiedział odnowienie współpracy wyszehradzkiej. 23 czerwca 2026 w Gödöllő odbył się pierwszy od ponad dwóch lat szczyt premierów Grupy, z udziałem Donalda Tuska, Andreja Babiša i Roberta Fica, poświęcony przyszłości współpracy regionalnej, sprawom unijnym i bezpieczeństwu. Podczas szczytu Węgry przekazały Słowacji przewodnictwo w Grupie, które obejmuje ona od 1 lipca 2026.

Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki

Jedyną w pełni zinstytucjonalizowaną formą współpracy jest powołany w 2000 roku Międzynarodowy Fundusz Wyszehradzki z siedzibą w Bratysławie. Jego celem jest wspieranie współpracy między obywatelami i instytucjami państw Grupy, a także między V4 a krajami trzecimi, zwłaszcza z regionu Bałkanów Zachodnich i Partnerstwa Wschodniego. Fundusz udziela grantów i stypendiów oraz wspiera wymianę obywateli w dziedzinach kultury, nauki, edukacji i turystyki, a o wsparcie mogą ubiegać się przede wszystkim organizacje non-profit oraz instytucje publiczne, na czele ze szkołami, uczelniami i instytutami badawczymi. Budżet Funduszu tworzą równe składki czterech rządów oraz wsparcie państw darczyńców, m.in. Kanady, Niemiec, Holandii, Korei Południowej, Szwecji, Szwajcarii i Stanów Zjednoczonych.

Znaczenie gospodarcze Według raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego z 2021 roku łączny PKB czterech państw wyniósł w 2019 roku 996 mld euro (wzrost o 155 proc. wobec 1991 roku), a region stał się szóstą siłą gospodarczą i trzecim rynkiem konsumenckim w Europie, zwiększając udział w gospodarce Unii Europejskiej z 4,6 proc. w 2004 roku do 6,2 proc. w 2019 roku.

Wymiana handlowa i inwestycje W latach 1995–2019 eksport towarów z państw V4 wzrósł ponad 19-krotnie wraz z włączeniem regionu w globalne łańcuchy wartości, a szczególnie silna stała się więź handlowa z Niemcami, z którymi wymiana odpowiada 1,5-krotności obrotów niemiecko-chińskich. Skumulowane inwestycje zagraniczne wzrosły 118-krotnie, do 565 mld dolarów w 2019 roku, a PKB na mieszkańca zbliżył się do poziomu „starej” Unii, z 45 do 72 proc. średniej UE-15. W latach 2004–2019 z budżetu Unii do czterech państw trafiło niemal 328 mld euro. Wyzwaniami pozostają spadek liczby ludności, emigracja oraz luka innowacyjna wobec Europy Zachodniej.

Energetyka i transport Współpraca obejmuje też projekty infrastrukturalne łączące rynki regionu z północy na południe. W 2022 roku ukończono interkonektor gazowy łączący Polskę i Słowację, element Korytarza Północ-Południe, który spina terminal LNG w Świnoujściu i gazociąg Baltic Pipe z rynkami na południu regionu oraz zmniejsza zależność od dostaw rosyjskich. W transporcie przez region przebiega szlak Via Carpatia (w Polsce głównie droga ekspresowa S19, docelowo ok. 700 km), poprawiający połączenia zwłaszcza ze Słowacją i Węgrami.

Charakterystyka państw Państwo Stolica Powierzchnia(km²) Ludność PKB per capita(USD) (2025)PKB w mld

(USD)

(2025) Głowa państwa Od Szef rządu Od Czechy Praga 78 866 10 538 275 31 540350,8 Petr Pavel 9 marca 2023 Andrej Babiš 15 grudnia 2025 Polska Warszawa 311 888 38 483 957 26 8101052,2 Karol Nawrocki 6 sierpnia 2025 Donald Tusk 13 grudnia 2023 Słowacja Bratysława 49 035 5 421 349 25 935160,9 Peter Pellegrini 15 czerwca 2024 Robert Fico 25 października 2023 Węgry Budapeszt 93 030 9 849 000 16 282258,4 András Baka 19 sierpnia 2026 Péter Magyar 9 maja 2026 20px Razem– 532 819 64 292 581100 5671822,3––––

Przewodnictwo w Grupie Wyszehradzkiej Dany kraj obejmuje rotacyjne przewodnictwo w Grupie Wyszehradzkiej od 1 lipca do 30 czerwca następnego roku.

Kraje obejmujące rotacyjne przewodnictwo:

1991/1992 – 1992/1993 – 1993/1994 – 1994/1995 – 1995/1996 – 1996/1997 – 1997/1998 – 1998/1999 – 1999/2000 – 2000/2001 – 2001/2002 – 2002/2003 – 2003/2004 – 2004/2005 – 2005/2006 – 2006/2007 – 2007/2008 – 2008/2009 – 2009/2010 – 2010/2011 – 2011/2012 – 2012/2013 – 2013/2014 – 2014/2015 – 2015/2016 – 2016/2017 – 2017/2018 – 2018/2019 – 2019/2020 – 2020/2021 – 2021/2022 – 2022/2023 – 2023/2024 – 2024/2025 – 2025/2026 – 2026/2027 –

Zobacz też Wyszehradzka Grupa Bojowa Inicjatywa Środkowoeuropejska Trójmorze Deklaracja sławkowska

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona V4 Oficjalna strona International Visegrad Fund

Współpraca regionalna w Europie Środkowo-Wschodniej w polskiej polityce zagranicznej

Kategoria:Międzynarodowe organizacje rządowe Kategoria:Europejskie organizacje międzynarodowe Kategoria:Polityka zagraniczna Polski Kategoria:Polityka zagraniczna Węgier Kategoria:Polityka Czech Kategoria:Polityka Słowacji