thumb|250px|Tablica pamiątkowa patrona szkoły im. Józefa Zwierzyckiego w ZSPiG w Krobi Józef Zwierzycki (ur. 12 marca 1888 w Krobi, zm. 1 maja 1961 we Wrocławiu) – polski geolog, profesor, badacz Archipelagu Malajskiego i Nowej Gwinei.
Młodość i edukacja Urodził się 12 marca 1888 w Krobi w rodzinie kultywującej tradycje patriotyczne. W Krobi ukończył 8-klasową szkołę powszechną (niemiecką) w 1902. Naukę kontynuował w progimnazjum w Trzemesznie (1902-1906) oraz w gimnazjum staroklasycznym w Gnieźnie (Kaiser Wilhelm Schule zu Gnesen), gdzie zdał maturę w 1909. W Trzemesznie działał w Towarzystwie Tomasza Zana. Od 1909 studiował jednocześnie na Akademii Górniczej w Berlinie (górnictwo) i na Uniwersytecie Berlińskim im. Aleksandra von Humboldta (geologię). 14 października 1913 obronił pracę na uniwersytecie (Fauna głowonogów w pokładach Tendaguru w Afryce Wschodniej) i uzyskał za nią tytuł doktora filozofii w dziedzinie geologii, a 23 stycznia 1914 otrzymał dyplom inżyniera górniczego na Akademii Górniczej.
Indie Holenderskie W marcu 1914 zgłosił się w Hadze (Holandia) u Ministra Kolonii i z dniem 1 maja 1914 został urzędnikiem holenderskim w służbie Indii Holenderskich. Przyjął posadę eksploratora Holenderskiej Służby Geologicznej w Indiach Holenderskich. Spędził tu 24 lata (do 1938). W tym czasie przeszedł wszystkie szczeble hierarchii służbowej, aż do dyrektora Holenderskiej Służby Geologicznej w Indiach Holenderskich (1933–1938). Opracował 50 prac naukowych, w tym szereg podstawowych map geologicznych. Prowadził badania na Sumatrze, Jawie, Celebes, Borneo, Nowej Gwinei i na innych wyspach. Głównym tematem jego prac było poszukiwanie i eksploatacja ropy naftowej, ale zajmował się także złożami cyny, srebra i złota oraz węgla. Zyskał rozgłos w świecie naukowym. W latach 1930–1933 był profesorem Politechniki w Bandungu, gdzie wykładał geologię dla inżynierów. W 1936 otrzymał od polskiego rządu Złoty Krzyż Zasługi za pomoc w organizacji i działalności polskiego konsulatu. Królowa holenderska Wilhemina 9 lutego 1938 odznaczyła Józefa Zwierzyckiego Krzyżem Oficerskim Orderu Oranje-Nassau. Tego samego roku powrócił do Polski.
Powrót do kraju i lata okupacji Został kierownikiem Wydziału Nafty i Soli w Państwowym Instytucie Geologicznym w Warszawie. Badał polskie złoża soli kamiennej i potasowej, tereny naftowe i gazowe. Był konsultantem i rzeczoznawcą Ministerstwa Przemysłu i Handlu oraz Wyższego Urzędu Górniczego. II wojna światowa zastała go w stolicy, gdzie na polecenie dyrektora Karola Bohdanowicza pospiesznie zabezpieczał mienie i archiwum Państwowego Instytutu Geologicznego. Został aresztowany nocą z 28 na 29 kwietnia 1941 roku i osadzony na Pawiaku. Później przewieziono go do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie przebywał do 3 lipca 1942. Stamtąd został przeniesiony do Niemiec i od tej pory, jako więzień polityczny, pełnił funkcję tłumacza w Niemieckiej Służbie Geologicznej (Reichsamt für Bodenforschung). Wysłany pod eskortą do Warszawy w końcu lipca 1944, uciekł w Krakowie, gdzie ukrywał się aż do stycznia 1945. Od razu po wyzwoleniu Krakowa zaczął wykładać wulkanologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie geologię naftową na Akademii Górniczej.
Wrocław i Dolny Śląsk Po zakończeniu wojny pracował i odnawiał Uniwersytet Wrocławski, gdzie był jednym z twórców Instytutu Nauk Geologicznych, a jednocześnie wykładał na krakowskiej AGH. Zajmował się badaniem geologii Ziem Odzyskanych. W 1948 został profesorem zwyczajnym. Jego uczniami byli między innymi Józef Kłapciński i Tadeusz Gunia.
Wysunął koncepcję występowania złóż miedzi na obszarze przedsudeckim. Na naradzie Centralnego Urzędu Geologicznego 16 i 17 lipca 1954 zaproponował rozpoczęcie wierceń w tych okolicach. Jak się okazało, teza postawiona przez profesora Zwierzyckiego była trafna. Złoża miedzi odkrył koło Lubina Jan Wyżykowski z Instytutu Geologicznego w Warszawie i jako pierwszy je udokumentował. 22 lipca 1959 nadano mu Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski.
Józef Zwierzycki został pochowany na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiuśp. JÓZEF ZWIERZYCKI. Pośmiertnie otrzymał zespołową Nagrodę Państwową I stopnia. mały|Grób prof. Józefa Zwierzyckiego na Cmentarzu Świętego Wawrzyńca we Wrocławiu Był członkiem m.in. Polskiego Towarzystwa Geologicznego, Polskiego Towarzystwa Geograficznego i Polskiego Towarzystwa Przyrodniczego im. M. Kopernika.
Upamiętnienie Józefa Zwierzyckiego Od nazwiska geologa nazwano plejstoceńskiego tygrysa szablozębnego z Jawy – Hemimachairodus zwierzyckiiChristine Hertler Rebekka Volmer: Assessing prey competition in fossil carnivore communities — a scenario for prey competition and its evolutionary consequences for tigers in Pleistocene Java. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, Volume 257, Issues 1-2, 7 January 2008, Pages 67-80 (początkowo nazwa brzmiała Machairodus zwierzyckii). Jego imieniem nazwano też ww. szkołę w Krobi, a we Wrocławiu Bulwar Józefa Zwierzyckiego, przy Instytucie Nauk Geologicznym Uniwersytetu Wrocławskiego, w którym wykładał po powrocie do Polski. W tymże instytucie znajduje się sala wykładowa jego imienia (Cybulskiego 30). mały|Komiks poświęcony prof. Zwierzyckiemu 15 maja 1982 szkoła podstawowa w Krobi przyjęła imię profesora. Rozpoczęła ona współpracę, trwającą do dziś, z Instytutem Nauk Geologicznych we Wrocławiu, w którym pracował Józef Zwierzycki. Utworzono szkolną izbę pamięci, gdzie prezentowane są eksponaty związane z życiem i pracą patrona. Najlepsi uczniowie szkoły otrzymują odznaki z wizerunkiem geologa, a osoby zasłużone i zaangażowane w jej życie wyróżnia się tzw. Medalem Zwierzyckiego.
W grudniu 2021 r. Ambasada RP w Dżakarcie wydała komiks w języku indonezyjskim prezentujący życiorys prof. Józefa Zwierzyckiego. W styczniu 2022 r. odbyła się promocja komiksu w Indonezji. Komiks przedstawia postać prof. Zwierzyckiego od urodzenia, poprzez prace w Holenderskich Indiach Wschodnich, losy w czasie II wojny światowej, a także prace na Dolnym Śląsku.
W 2000 r. Poczta Polska wydała upamiętniający Zwierzyckiego znaczek pocztowy projektu Wiesława Wałkuskiego o wartości 1,95 zł.
W dniu 22 września 2022 r. w Muzeum Geologicznym w Bandungu, w Jawie Zachodniej została odsłonięta tablica pamiątkowa prof. Józefa Zwierzyckiego. Tablica została odsłonięta przez przebywającą w Indonezji delegację Parlamentarzystów RP.
W 2022 r. została wydana IV-tomowa publikacja pt. „Pioneers and Milestones of Indonesian Geology (~1820–1960s)”. Autorem publikacji jest holenderski naukowiec Han Van Gorsel. Publikacja została wydana przez ITB Press w Bandungu. W II tomie znajduje się obszerny rozdział poświęcony prof. Józefowi Zwierzyckiemuhttps://vangorselslist.com/pdf/Pioneers_samples_vol_2_feb2022_van_gorsel.pdf.
W dniu 14 czerwca 2023 r. odbyła się w Lubinie konferencja naukowa „Odkrywcy Polskiej Miedzi”. Podczas konferencji przedstawione zostały wystąpienia opisujące postać profesora Zwierzyckiego, w tym Anna Górecka-Nowak (Uniwersytet Wrocławski) – Profesor Józef Zwierzycki – autor koncepcji występowania rud miedzi na monoklinie przedsudeckiej, Alina Chrząstek (Uniwersytet Wrocławski) – Działalność naukowa oraz zawodowa Józefa Zwierzyckiego we Wschodnich Indiach Holenderskich (1914-1938), Jolanta Szczebak – Mało znane aspekty ratowania pamięci o prof. Józefie Zwierzyckim.
Przypisy
Bibliografia Dane o J. Zwierzyckim na stronie szkoły podstawowej jego imienia Urbański K., 1988, Życie i działalność naukowa profesora Józefa Zwierzyckiego /do roku 1945/, W: Tadeusz Gunia (red.), 1988, Wybrane zagadnienia geologii złóż Polski Zachodniej, Materiały Konferencji Naukowej w 100-lecie urodzin prof. dr inż. Józefa Zwierzyckiego, Wrocław 6-7 maja 1988, Uniwersytet Wrocławski im. B. Bieruta, Instytut Nauk Geologicznych, KGHM w Lubinie, Towarzystwo Miłośników Ziemi Lubińskiej. Rydzewski A., 1996, Odkrycie złoża Lubin-Sieroszowice – wspomnienia o współpracy z Janem Wyżykowskim. Wiadomości Państwowego Instytutu Geologicznego, nr 11, listopad 1996. Rydzewski A., 2002, Jan Wyżykowski. Wiadomości Państwowego Instytutu Geologicznego, nr 3. Rydzewski A., 2007, Historia odkrycia złoża miedzi Lubin-Sieroszowice. W: S. Oszczepalski (red.nauk.), 2007, Geologiczne, gospodarcze i społeczne znaczenie odkrycia złoża rud miedzi. Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego nr 423, s. 7-10, Warszawa.
Linki zewnętrzne Strona ZSPiG w Krobi
Kategoria:Pochowani na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu Kategoria:Pracownicy Państwowego Instytutu Geologicznego Kategoria:Polscy inżynierowie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Oranje-Nassau Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Krobi Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Trzemesznem Kategoria:Ludzie związani z Gnieznem Kategoria:Członkowie Towarzystwa Tomasza Zana Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Urzędnicy administracji górniczej II Rzeczypospolitej Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Zmarli w 1961 Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie