Kolędziany (al. Kolendziany, ukr. Колиндяни, Kołyndiany) – wieś na Ukrainie położona nad rzeczką Niczławą, w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego, w hromadzie Kolędziany. Siedziba hromadzie Kolędziany. Liczy 1759 mieszkańców. Droga terytorialna T 2001 przechodzi przez wieś.

Dane statystyczne Liczba mieszkańców: 1759 (spis z 2001). Powierzchnia: 0,333 km². Gęstość zaludnienia: 5282 280 osób/km². Kod pocztowy: 48552. Kod AMTS: 8 – 03552

Historia Miejscowość została pierwszy raz wzmiankowana w dokumentach z 1481Михайловський В. Історія, мова, географія: топоніми середньовічного Поділля. — К.: Темпора, 2021. — S. 236. : іл. — ISBN 978-617-569-469-5.. W XVII wieku zaczęto używać nazwy Kolędziany pochodzącej od kołów, pali fortyfikacji otaczających wioskę. Oficjalnie nazwę Rajgródek potwierdzono przywilejem pod koniec XVII wieku za sprawą rodziny Strażmieńskich. Następnie miejscowość stała się rodową siedzibą Wołodyjowskich, którzy według legendy pod koniec XVIII wieku w Boże Narodzenie podarowali wioskę Dominikanom, stąd też druga hipoteza nazwy od "kolędy".

W I Rzeczypospolitej miejscowość należała do woj. podolskiego. W okresie zaboru austriackiego należała do pow. borszczowskiego. Kolędziany położone są 15 km na południowy wschód od Czortkowa przy drodze do Borszczowa na prawym brzegu rzeczki Niczławy (lewy dopływ Dniestru) w żyznej okolicy Podola.

Przed 1883Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, t. 4, s.262, 1883 Kolędziany liczyły 1254 katolickich mieszkańców w tym: według religii: grekokatolików – 997 (79,5%), rzymskich katolików – 257 (20,5%). Posiadały na miejscu parafię greckokatolicką z cerkwią św. Mikołaja, wymurowaną w 1888 roku i przynależącym do dekanatu Skała Podolska oraz kaplicę rzymskokatolicką (mały kościół) podlegającą odległej o 8 km w kierunku pd. parafii w Jezierzanach, która w r. 1854 została wyodrębniona z parafii Borszczów. W kaplicy nabożeństwa były odprawiane okazyjnie . Według spisu austro-węgierskiego na 31 grudnia 1900 roku (Gemeindelexikon Der Im Reichsrate Vertretenen Konigreiche und Lander) Kolędziany zajmowały powierzchnię 637 ha, i były zamieszkane przez 1461 osób (w 247 domostwach) w tym: * według płci kobiety 737 (50,44%) mężczyźni 724 (49,56%), według religii grekokatolicy – 1267 (86,72%) rzymscy katolicy – 181 (12,39%) żydzi – 13 (0,89%) według używanego języka rusiński – 1277 (87,41%) polski – 184 (12,59%) inne – 0 (0,00%) Kornela Horodyskiego h. Korczak (zm. 1898), który odziedziczył posiadłość, zbudował gorzelnię i młyn parowy. W XIX w. najbliższy urząd pocztowy znajdował się w Dawidkowicach a stacja kolejowa linii Tarnopol – Borszczów w odległych 6 km na północny zachód Szmańkowczykach. Wieś posiadała szkołę filialną, gminną kasę pożyczkową, gorzelnię i młyn wodny.

W II Rzeczypospolitej była siedzibą gminy wiejskiej Kolędziany w powiecie czortkowskim w woj. tarnopolskim. Przed 1929 miejscowość zamieszkiwało 1681 osób. Oprócz ww. kooperatywy, gorzelni i młyna funkcjonowały także cegielnia, fabryka drożdży (istnieje do dziś), przedszkole oraz kamieniołomy. Kolędziany podlegały sądowi powiatowemu i okręgowemu w CzortkowieKsięga Adresowa Polski z 1929 r.. W 1938 w Kolędzianach otwarto Dom Ludowy TSL. Około czerwca 1939 w Kolędzianach poświęcono fundamenty pod budowę kościoła parafialnego. Według Grzegorza Rąkowskiego przed wybuchem II wojny światowej Polacy stanowili prawie połowę ludności wsi.

Podczas okupacji niemieckiej we wsi istniała polska samoobrona, która w marcu 1944 roku odparła kilka ataków UPAMichał Klimecki, Przebieg eksterminacji ludności polskiej Kresów Wschodnich w latach czterdziestych XX wieku. Stosunki polsko-ukraińskie: kalendarium wydarzeń 1939–1947 (koreferat), w: WOŁYŃ 1943 – ROZLICZENIE. Materiały przeglądowej konferencji naukowej „W 65. rocznicę eksterminacji ludności polskiej na Kresach Wschodnich dokonanej przez nacjonalistów ukraińskich” Warszawa 10 lipca 2008, Seria „Konferencje IPN”: tom 41, Instytut Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2010, , s. 43. Już podczas drugiej okupacji sowieckiej ukraińscy nacjonaliści dokonali we wsi zbiorowych mordów: według Komańskiego i Siekierki w grudniu 1944 zabili 30 osób, natomiast według raportu Komitetu Ziem Wschodnich na przełomie stycznia i lutego 1945 zabili 17 osób, w tym 10 paląc. Wywołało to ucieczkę Polaków do CzortkowaLucyna Kulińska, Dzieje Komitetu Ziem Wschodnich na tle losów ludności polskich Kresów w latach 1943-1947. Tom I. Kraków 2002, , s. 327. W czerwcu 1945 r. Polacy wrócili do KolędzianLucyna Kulińska, Dzieje Komitetu Ziem Wschodnich na tle losów ludności polskich Kresów w latach 1943-1947. Tom I, s. 269.

Zabytki

Według Geografii Królestw Galicyi i Lodomeryi z 1786Eweryst Andrzej hr. Kuropatnicki, Geografia Królestw Galicyi i Lodomeryi z 1786 r. Kolędziany były miastem. Istniał tam stary zamek obronny – forteca, pobudowany jeszcze przez Wołodyjowskich. W pierwszej połowie XIX w. Kolędziany były własnością rodziny Albinowskich h. Jastrzębiec, którzy szerzej są znani dopiero od drugiej połowy XVIII w. Ruiny zamku zostały ok. 1840 r. przebudowane na późnoklasycystyczny pałac przez kolejnego właściciela pochodzącego z Wołynia Kornela Horodyskiego dwie wieże zamku przebudował na pawilony. Pałac w tym okresie urządzony był z rozmachem zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz. Pokoje zdobiły obrazy szkoły holenderskiej, na piętrze był duży taras widokowy, wewnątrz piece kaflowe, kominki i żyrandole, na tyłach budynku pałacowy ogród. Pałac został zniszczony w czasie I wojny światowej. Po śmierci Karola miejscowość przypadła jego synowi Ludwikowi, który był jej ostatnim właścicielem i który mimo rozpoczęcia prac renowacyjnych nad pałacem z przyczyn braku funduszy zmuszony był je przerwać i ostatecznie przekazał pałac na cele społeczne. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w pałacu doprowadzonym do użyteczności mieściło się przedszkole. W ponowną ruinę popadał stopniowo po wysiedleniu Polaków na zachód po zakończeniu II wojny światowej i umieszczeniu w pałacu początkowo szkoły średniej, a od 1977 zawodowej. W takim stanie pozostaje on do dziś (kwiecień 2012). Od 2010 r. posiadłość jest własnością ukraińskiego biznesmena. Na miejscowym cmentarzu znajduje się rzymskokatolicka kaplica (kościół) , będący obecnie w stanie ruiny. Wnętrze zostało zdewastowane przez miejscowych, podobnie jak krypty kościoła w których sprofanowano trumny szukając kosztowności. Podobny stan przedstawia okoliczny cmentarz rzymskokatolicki. cerkiew św. Mikołaja

Nazwiska występujące w Kolędzianach do 1939 Albinowski, Basiurski, Bednarz, Bodnar, Brottschneider, Cymbała, Franczuk, Hefter, Horodyski,Jarosz,

Kopczyński, Krasicki, Kohn, Kumaniecki, Kuźnik, Lechman, Maćków, Olejnik, Ostapij, Pszenyczny, Romaniuk, Sigall, Słobodecki, Sokalski, Sołomynka, Somenklar, Stachów, Stodoła, Szemłej, Świetkowska, Topolnicki, Twardochleb, Wojtyszyn, Wołodyjowski, i inne.

Osoby pochodzące z Kolędzian Kazimierz Krasicki, jeden z ostatnich dyplomatów II Rzeczypospolitej.

Pobliskie miejscowości Czarnokońce Wielkie Dawidkowce Jezierzany Słobódka Szmańkowczyki Zalesie

Przypisy

Linki zewnętrzne

Zamki na Ukrainie – Kolędziany Zdjęcia z przedwojennych Kolędzian

Mapy Kolendziany (Kolędziany) na wojskowej mapie (1:200 000 1cm=2km) austriacko-węgierskiej z r. ok. 1910 Kolędziany (Kolindyany) – mapa satelitarna

Kategoria:Wsie w rejonie czortkowskim Kategoria:Kolędziany