Aleksander Hilary Połubiński herbu własnego (Jastrzębiec odm.) (ur. w 1626, zm. 3 listopada 1679) – książę, marszałek wielki litewski w 1669 roku, pisarz polny litewski w 1654 roku, podstoli litewski w 1654 roku, nominat na starostwo generalne żmudzkie w 1669 roku, podkomorzy słonimski w 1650 roku, starosta wołkowyski w 1670 roku, starosta słonimski w latach 1657–1665, starosta oszmiański w latach 1665–1668Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku. Spisy. Opracowali Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba. Kórnik 1994, s. 230., starosta bobrujski, jezierski, wielatycki w 1674 roku, ekonom brzeski w latach 1657-1679Stanisław Zawadzki, Gospodarowanie ekonomiami królewskimi w Wielkim Księstwie Litewskim w świetle kontraktów dzierżawnych z II poł. XVII w., Warszawa 2021, s. 156..
Wykształcony w Akademii Wileńskiej, Zamojskiej i Krakowskiej, dworzanin króla Władysława IV, dzięki czemu nauki pobierał też za granicą. W 1645 roku za zgodą króla matka przekazała mu dożywotnią dzierżawę dóbr Rudobiełki w powiecie mozyrskim, Dereczyn koło Słonimia i Hłusk z drewnianym zamkiem. W 1646 wybrany na posła na Sejm. Po 14 lutego 1648 roku ożenił się z Zuzanną Chreptowicz, wdową po wojewodzie Tomaszu Sapieże, która zmarła po roku i została pochowana w Dereczynie. Po wybuchu Powstania Chmielnickiego otrzymał w 1648 roku list przypowiedni od hetmana polnego litewskiego Janusza Radziwiłła na sformowanie 100 konnej chorągwi husarskiej. W czasie powstania Chmielnickiego walczył w latach 1648–1650 na Ukrainie, od 1651 na czele własnej chorągwi husarskiej. Na przełomie 1651/1652 dowodził trzema chorągwiami w kompucie litewskim Radziwiłła, w 1654 podstoli, potem pisarz polny litewski. Podczas najazdu moskiewskiego, brał udział w przegranej bitwie pod Szepielewiczami w 1654 roku. W lutym 1655 roku dowodził w bitwie pod Domanami.
W czasie potopu szwedzkiego początkowo po stronie Szwedów, był uczestnikiem konfederacji tyszowieckiej w 1655 rokuAdam Kersten, Z badań nad konfederacją tyszowiecką, w: Rocznik Lubelski, t. I, 1958, s. 116., wziął udział w bitwie pod Prostkami po polskiej stronie. Dowodził słynną szarżą husarską w drugim dniu bitwy pod Warszawą. Potem walczył z wojskami Rakoczego, z Moskwą na Białorusi i Litwie. W 1658 roku zdobył szturmem Mińsk. W styczniu 1660 roku zmusił do kapitulacji Mitawę. W marcu 1664 roku poprowadził zagon w głąb Państwa Moskiewskiego. W 1665 dostał się do niewoli pod Częstochową, gdzie musiał przyrzec, że więcej nie poprowadzi do boju wojsk litewskich z koronnymi.
Poseł sejmiku słonimskiego na sejm zwyczajny 1650 roku, poseł nieznanego sejmiku na sejm zwyczajny 1659 roku, poseł sejmiku oszmiańskiego na sejm nadzwyczajny 1665 roku, sejm zwyczajny 1667 roku, poseł nieznanego sejmiku na sejm nadzwyczajny 1668 rokuStefania Ochmann-Staniszewska, Zdzisław Staniszewski, Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo – doktryna – praktyka, tom II, Wrocław 2000, s. 392., poseł powiatu słonimskiego na sejm 1661 rokuStefania Ochmann-Staniszewska, Sejmy lat 1661-1662. Przegrana batalia o reformę ustroju Rzeczypospolitej, Wrocław 1977, s. 259.. Poseł sejmiku słonimskiego powiatu słonimskiego na sejm wiosenny 1666 rokuPaweł Krakowiak, Dwa Sejmy w 1666 roku, Toruń 2010, s. 484.. Na sejmie 1667 roku wyznaczony z Koła Poselskiego komisarzem do zapłaty wojsku Wielkiego Księstwa LitewskiegoVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 462..
Jan Kazimierz nadając mu starostwo bobrujskie w dniu 17 lutego 1668 roku podkreślił jego zasługi w trzydniowej bitwie warszawskiej. Na sejmie abdykacyjnym jako poseł powiatu oszmiańskiego 16 września 1668 roku podpisał akt potwierdzający abdykację Jana II Kazimierza WazyVolumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, 481.. Po abdykacji Jana II Kazimierza Wazy w 1668 roku, popierał do polskiej korony kandydaturę carewicza FiodoraWacław Uruszczak, Fakcje senatorskie w sierpniu 1668 roku, w: Parlament, prawo, ludzie, studia ofiarowane profesorowi Juliuszowi Bardachowi w sześćiesięciolecie pracy twórczej, Warszawa 1996, s. 316.. Był elektorem Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1669 roku z województwa wileńskiegoPorządek na seymie Walnym Electiey. Między Warszawą a Wolą przez opisane artykuły do samego tylko aktu Elekcyey należące uchwalony y postanowiony, roku [...] 1669 [słow.] dnia wtorego [...] maia, s. A3.. Ominęły go buławy hetmana polnego i wielkiego, od 1669 roku marszałek wielki. Na sejmie zwyczajnym 1670 roku wyznaczony z Senatu komisarzem do zapłaty wojsku Wielkiego Księstwa LitewskiegoVolumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 46.. Był członkiem konfederacji kobryńskiej wojsk Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1672 rokuLeszek A, Wierzbicki, Akt konfederacji wojska litewskiego zawiązanej w Kobryniu 22 listopada 1672 roku, w: Res Historica, t. 21, Lublin 2005, s. 137.. W czasie elekcji 1674 roku został sędzią generalnego sądu kapturowegoPorządek Na Seymie Walnym Elekcyey Między Warszawą a Wolą, przez opisane Artykuły do samego tylko Aktu Elekcyey należące, uchwalony y postanowiony, Roku Pańskiego Tysiąc Szesc Set Siedmdziesiat Czwartego, dnia Dwudziestego Miesiaca Kwietnia, s. 7.. Popierał do korony polskiej kandydaturę cara Rosji Aleksego MichajłowiczaKrystyn Matwijowski, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wrocław 1976, s. 18.. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 15 stycznia 1674 roku na sejmie konwokacyjnymVolumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 129.. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa nowogródzkiego w 1674 rokuVolumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 155., podpisał jego pacta conventaPorządek Na Seymie Walnym Elekcyey Między Warszawą a Wolą, przez opisane Artykuły do samego tylko Aktu Elekcyey należące, uchwalony y postanowiony, Roku Pańskiego Tysiąc Szesc Set Siedmdziesiat Czwartego, dnia Dwudziestego Miesiaca Kwietnia., s. 29..
Syn Konstantego Połubińskiego i Zofii Sapieżanki, córki Andrzeja, ożeniony z Zuzanną Chreptowicz, wdową po Tomaszu Sapieże. Z drugą żoną, Zofią Konstancją Wołodkowicz (od 1652), miał dwie córki: Annę Mariannę, ż. Dominika Mikołaja Radziwiłła i Izabellę Helenę, ż. Jerzego Stanisława Sapiehy.
Zobacz też chorągiew husarska litewska królewska Rosarium et officium Beatae Mariae Virginis
Przypisy
Linki zewnętrzne Aleksander Hilary Połubiński, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2021-12-19].
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Zamojskiej Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1674 Kategoria:Dworzanie Władysława IV Wazy Kategoria:Ekonomowie brzescy Kategoria:Elektorzy Jana III Sobieskiego Kategoria:Elektorzy Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo nowogródzkie) Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo wileńskie) Kategoria:Komisarze do zapłaty wojsku I Rzeczypospolitej (Izba Poselska) Kategoria:Komisarze do zapłaty wojsku I Rzeczypospolitej (Senat) Kategoria:Konfederaci kobryńscy Kategoria:Konfederaci tyszowieccy Kategoria:Marszałkowie wielcy litewscy Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1646 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1659 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1661 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny 1665 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1666 (I) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1667 Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny 1668 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat słonimski) Kategoria:Pisarze polni litewscy Kategoria:Podkomorzowie słonimscy Kategoria:Podstolowie wielcy litewscy Aleksander Hilary Połubiński Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny abdykacyjny 1668 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat oszmiański) Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego Kategoria:Senatorowie za panowania Jana III Sobieskiego Kategoria:Sędziowie generalnego sądu kapturowego (1674) Kategoria:Starostowie bobrujscy Kategoria:Starostowie generalni żmudzcy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Starostowie oszmiańscy Kategoria:Starostowie słonimscy Kategoria:Starostowie wielatyccy Kategoria:Starostowie wołkowyscy Kategoria:Sygnatariusze aktu abdykacji Jana II Kazimierza Wazy 1668 Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Jana III Sobieskiego Kategoria:Uczestnicy walk powstania Chmielnickiego (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-siedmiogrodzkiej 1657 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-szwedzkiej 1655–1660 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1626 Kategoria:Zmarli w 1679