Kaniów (ukr. Канів) – miasto na Ukrainie, w obwodzie czerkaskim, w rejonie czerkaskim, nad Zbiornikiem Kaniowskim na Dnieprze.
Był miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 14., w 1765 roku należał do starostwa kaniowskiego w województwie kijowskimArchiwum Baworowskich (fond 209), rkps 707, k. 1v, wypis z lustracji 1765 roku z kancelarii kwarcianej skarbu koronnego z 1778 roku.
Historia thumb|Kaniów na mapie radziwiłłowskiej (1613) Pierwsza wzmianka o Kaniowie pochodzi z 1078. Miejscowość była znana jako główne miejsce przepraw przez rzekę Dniepr.
Po 1240 był siedzibą nadzorców tatarskich (baskaków). Po przejęciu tych terenów przez Wielkie Księstwo Litewskie, książę Witold utworzył w Kaniowie komorę celną. W 1569, w następstwie unii lubelskiej roku Kaniów przeszedł z Litwy do Korony.
W 1600 Kaniów uzyskał prawa miejskie. Od 1635 wypłacano tu żołd Kozakom rejestrowym. W 1654 moskiewski książę Siemion Bołchowskij przyjmował w nim od Kozaków i Bohdana Chmielnickiego przysięgę wierności wobec Carstwa Rosyjskiego. W 1678 Kaniów został zniszczony przez Turków. W czerwcu 1768 podczas koliszczyzny miasto zostało zdobyte przez hajdamaków, a jego wszyscy obrońcy wymordowani. W rzezi uczestniczyli także miejscowi chłopi ruscy i KozacyWładysław Andrzej Serczyk, Koliszczyzna, Kraków 1968, s. 105-106. O tych wydarzeniach opowiada jeden z najważniejszych utworów polskiego czarnego romantyzmu - Zamek kaniowski Seweryna Goszczyńskiego.
mały|lewo|Odjazd Katarzyny II z Kaniowa w 1787 roku, Jan Bogumił Plersch Miejscowość rozwinęła się znacznie po 1775, gdy dziedzicznym starostą kaniowskim został bratanek króla Stanisław Poniatowski, który wprowadził wiele reform gospodarczych, m.in. oczynszował chłopów. W 1787 Katarzyna II Wielka caryca Rosji spotkała się w Kaniowie z królem Polski Stanisławem Augustem Poniatowskim – Tadeusz Miciński oparł na tych zdarzeniach swój dramat Termopile Polskie, a także powiązaną z nim powieść Wita. Gdy w 1793 miasto zostało zajęte przez Rosję, Stanisław Poniatowski sprzedał swoje miejscowe dobra. W 1861 pochowano pod miastem poetę Tarasa Szewczenkę, w miejscu, w którym obecnie istnieje Narodowy Rezerwat Szewczenki.
mały|210px|Odznaka pamiątkowa Związku Kaniowczyków, wykonana z mosiądzu (awers). Podczas I wojny światowej w nocy z 10 na 11 maja 1918 rozpoczęła się bitwa pod Kaniowem, gdy przeważające liczebnie oddziały niemieckie bez żadnych uprzedzeń zaatakowały rozlokowane w okolicy Kaniowa jednostki polskie generała Hallera, niezadowolone z postanowień traktatu brzeskiego. Po całodziennej walce i wyczerpaniu się zapasów amunicji II Korpus Polski został zmuszony do złożenia broni. Straty niemieckie wyniosły ok. 1500 zabitych i rannych, polskie nie przekraczały 1000.
W 1972 w pobliżu miasta uruchomiono elektrownię wodną.
W 1989 liczyło 29 049 mieszkańcówВсесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полуКанев // Большой энциклопедический словарь (в 2-х тт.). / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. том 1. М., "Советская энциклопедия", 1991. стр.537.
W 2013 liczyło 25 558 mieszkańców.
Zabytki Sobór Zaśnięcia Matki Bożej Zamek w Kaniowie – nieistniejący Szkoła bazylianów z 1784 r., współcześnie muzeum Synagoga z początku XIX w.
Gospodarka W mieście rozwinął się przemysł elektrotechniczny, spożywczy oraz drzewny.
Ludzie związani z miastem
Miasto w literaturze W Kaniowie toczy się akcja poematu Seweryna Goszczyńskiego Zamek kaniowski.
Zobacz też Powiat kaniowski Koliszczyzna Bitwa pod Kaniowem
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta w obwodzie czerkaskim Kategoria:Rejon kaniowski Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo kijowskie) Kategoria:Starostwo kaniowskie (I Rzeczpospolita)