thumb|220px|Ruiny zamku Grzymałów (ukr. Гримайлiв, Hrymajliw) – osiedle na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie czortkowskim, nad rzeką Gniłą, przy drodze P118.

Demografia

W 1921 roku w Grzymałowie mieszkało 1494 Żydów, 639 Polaków i 613 Ukraińców.

W 1989 liczył 2540 mieszkańcówВсесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.

W 2013 liczył 1947 mieszkańców.

W 2017 liczył 1859 mieszkańcówЧисельність наявного населення України на 1 січня 2017 року. Державна служба статистики України. Київ, 2017 стор.65.

W 2026 liczył 1479 mieszkańcówПРОЄКТ СТРАТЕГІЇ РОЗВИТКУ ГРИМАЙЛІВСЬКОЇ СЕЛИЩНОЇ ТЕРИТОРІАЛЬНОЇ ГРОМАДИ НА 2026–2027 РОКИ З ПЕРСПЕКТИВОЮ ДО 2034 РОКУ ТА ПЛАН ЗАХОДІВ НА 2026-2027 РОКИ З ЇЇ РЕАЛІЗАЦІЇ (PDF).

Historia Po raz pierwszy wymieniany jako miasteczko w 1617 roku. W 1720 roku Grzymałów otrzymał pełne prawa magdeburskie.

W XVII w. do Grzymałowa przeniesiona została parafia rzymskokatolicka z pobliskiego Hlibowa, zniszczonego w czasie walk z Tatarami. W 1716 r. kościół został odnowiony przez Adama Mikołaja Sieniawskiego. W 1752 r. Elżbieta Lubomirska ufundowała nowy, murowany kościół. Do parafii należało 15 miejscowości.

Do 1772 roku miasto w powiecie trembowelskim ziemi halickiej województwa ruskiego w I Rzeczypospolitej, do 1914 powiat skałacki. W II Rzeczypospolitej miasto w powiecie skałackim, w województwie tarnopolskim; od 1934 roku siedziba administracyjna gminy wiejskiej Grzymałów.

20 października 1933 do Grzymałowa włączono gminę Podlesie.

We wrześniu 1939 zajęty przez Armię Czerwoną. Po ataku Niemiec na ZSRR w dniach 5-7 lipca 1941 doszło w Grzymałowie do pogromu, podczas którego Ukraińcy zabili 450 ŻydówХолокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, s. 239. W 1942 roku Niemcy przesiedlili pozostałych Żydów do gett w sąsiednich miejscowościach.

W czasie okupacji niemieckiej mieszkające tutaj polskie rodziny Cieślów i Gorczyców udzielały pomocy Żydom, za co po wojnie Instytut Jad Waszem uhonorował Stanisława i Annę Cieślów oraz Michała i Zofię Gorczyców tytułami Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Podczas II wojny światowej Grzymałów został pozbawiony praw miejskich i włączony do gminy wiejskiej GrzymałówAmtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.

Podczas ataków banderowskich na Polaków w latach 1944-45 Grzymałów był miejscem, do którego ściągali uchodźcy z pobliskich wsiRejony jak: Zborów, Zbaraż, Tarnopol, Trembowla, Borki Wielkie, Podwołoczyska, Grzymałów - są przepełnione przez uciekinierów ze wsi. Żyją oni w warunkach okropnych po 20 do 30 osób w jednej izbie, lub koczują pod gołym niebem, przymierając głodem i utrzymują z najwyższym wysiłkiem bydło. (...) Trembowla: 400 rodzin uciekinierów z okolicy. Są odcięci od swoich wiosek, skąd ani źdźbła nie są w stanie wywieźć. Władze również nic nie pomagają. Taki sam stan w Podwołoczyskach, Borkach i Grzymałowie. - Pismo Rejonowego Pełnomocnika w Tarnopolu do GPŁ, 24 III 1945 [cyt. za:] Grzegorz Hryciuk, "Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931-1948", Toruń 2005, , s. 325-326.

Od 1956 roku miejscowość posiada status osiedla typu miejskiego.

Do 2020 w rejonie husiatyńskim.

Zabytki Zamek w Grzymałowie – pod koniec XVI wieku Grzymałów był własnością Łudzickich herbu Grzymała, którzy wybudowali tu zamek obronny na rzucie prostokąta z basztami w narożach, otoczony fosą i wałami ziemnymi. Po szkodach wojennych odrestaurował zamek w pierwszej połowie XVIII w. Adam Mikołaj Sieniawski, do którego Grzymałów należał co najmniej od 1715 roku Później należał do Czartoryskich i Lubomirskich. Po śmierci Izabeli Lubomirskiej (Elżbiety Czartoryskiej) w 1816 roku dobra dostały się Konstancji z Lubomirskich Rzewuskiej. Ze względu na długi został zlicytowany. Miasteczko kupił bankier Leopold Elkan de Elkansberg. W 1831 roku odkupił od niego majątek Antym Nikorowicz, z pochodzenia Ormianin, po którym odziedziczyła go jego córka Julia, późniejsza żona Leonarda Pinińskiego. Po śmierci Julii i Leonarda Grzymałów i sąsiednią, obszarowo większą, Iwanówkę przejęli na zasadzie współwłasności ich najstarsi synowie, Stanisław Antym i Leon Jan. Podział majątku między Leonem Janem i jedyną córką Stanisława Antyma (zmarłego w 1911), Julią z Pinińskich Władysławową hr. Wolańską, w drodze losowania, nastąpił w 1920 r. Grzymałów z zamkiem przypadł Julii, Iwanówka z przyległościami jej stryjowi Leonowi Janowi. Jej mąż Władysław, aresztowany przez okupantów sowieckich w 1939 roku, zginął z rąk NKWD w 1940, prawdopodobnie w Kijowie. W czasie okupacji zamek został przez nacjonalistów i miejscową ludność ukraińską doszczętnie zdewastowany i rozgrabiony, rozkradziono wszelkie dobra: zabytkowe meble, cenne obrazy, porcelanę i inne rzeczy przedstawiające jakąkolwiek wartość. W 1952 r. zamek rozebrano do fundamentów„Cracovia Leopolis”. 2, 1996.. Z uzyskanego materiału wyremontowano drogę do Trembowli.

dawny park zamkowy, obecnie park publiczny objęty ochroną (13 ha) kościół rzymskokatolicki Św. TrójcyRafał Nestorow: Kościół parafialny p.w. Św. Trójcy w Grzymałowie. [W:] Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Cz. I : Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. T. 16. Kraków : Antykwa, drukarnia Belcaro, 2008. . z 1752 roku, zburzony za czasów sowieckich cerkiew Przemienienia Pańskiego (1806 r.) ruiny synagogi z XVIII w. dwór hr. Koziebrodzkiego znajdował się kiedyś 4 km od Grzymałowa.

Pomniki Adama Mickiewicza z 1898 r. w formie kamiennej ściany z tablicą pamiątkową. Obok zasadzone w tym czasie drzewo zwane Jesionem Mickiewicza Tarasa Szewczenki (1956)Б. Мельничук, В. Уніят, Б. Хаварівський. Гримайлів [w:] Iwana Puluja (1996) Pomnik i zbiorowa mogiła 82 poległych żołnierzy Armii Czerwonej symboliczna mogiła Strzelców Siczowych (1990)

Ludzie związani z Grzymałowem Leonard Piniński (1824-1886) ziemianin, działacz gospodarczy Leon Jan Piniński – namiestnik Galicji, obywatel honorowy (1898)

Urodzeni w miejscowości Bronisław Bauer – polski architekt Maciej Józef Brodowicz – polski lekarz, profesor Juliusz Hibner (Juliusz Hübner), właśc. Dawid Szwarc – międzynarodowy komunista pochodzenia żydowskiego Dawid Kahane – polski rabin WP Iwan Puluj – austro-węgierski fizyk ukraińskiego pochodzenia Bolesław Stachow – polski artysta fotograf Roman Szporluk – amerykański historyk i politolog pochodzenia ukraińskiego Feliks Woytkowski – polski podróżnik i zoolog

Przypisy

Linki zewnętrzne Historia Żydów w Grzymałowie na portalu Wirtualny Sztetl

Zamek w Grzymałowie Jerzy Wolański, Z dziejów Grzymałowa (1) w Cracovia Leopolis Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona

Kategoria:Osiedla typu miejskiego w obwodzie tarnopolskim Kategoria:Grzymałów (hromada)