Tony Curtis, właśc. Bernard Schwartz (ur. 3 czerwca 1925 w Nowym Jorku, zm. 29 września 2010 w Las Vegas) – amerykański aktor, którego kariera trwała sześć dekad, a szczyt popularności osiągnął w latach 50. i wczesnych 60. Zagrał w ponad 100 filmach, w rolach obejmujących szeroki zakres gatunków. W późniejszych latach Curtis wystąpił w wielu serialach telewizyjnych.

Nominowany do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za rolę więźnia Johna „Jokera” Jacksona w antyrasistowskim dramacie Stanleya Kramera Ucieczka w kajdanach (1958) z Sidneyem Poitierem. Ojciec aktorek – Kelly Curtis i Jamie Lee Curtis.

8 lutego 1960 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6817 Hollywood Boulevard.

Życiorys Urodził się na nowojorskim Manhattanie jako pierwszy z trzech synów Helen (z domu Klein) i Emanuela „Manuela” Schwartza, krawca. Jego rodzice byli żydowskimi emigrantami. Dorastał z młodszymi braćmi, Robertem i Juliusem, na Bronxie. Uczęszczał do Seward Park High School. W wieku 16 lat miał swoją pierwszą małą rolę aktorską w szkolnym przedstawieniu teatralnym. Podczas II wojny światowej zaciągnął się do United States Navy po ataku na Pearl Harbor. W 1947 studiował teatr w New York’s Dramatic Workshop i występował na scenie w spektaklach – Wieczór Trzech Króli i Złoty chłopiec, zanim w 1949 wyjechał do Hollywood, gdzie przyjął nazwisko Tony Curtis i podpisał siedmioletni kontrakt Universal Studios Entertainment.

Na ekranie debiutował w roli żigolaka, który tańczy rumbę z Yvonne De Carlo w dramacie kryminalnym W pułapce miłości (Criss Cross, 1949) u boku Burta Lancastera. Szybko zyskał popularność jako odtwórca ról przystojnych, nierzadko mających kłopoty z prawem, młodzieńców. Wkrótce Universal dał mu główną rolę jako Julna, który wyrasta na złodzieja w filmie przygodowym Rudolpha Maté Książę, który był złodziejem (The Prince Who Was a Thief, 1951). W biograficznym dramacie Houdini (1953) z Janet Leigh zagrał Harry’ego Houdiniego. Najlepszym okresem w jego karierze był koniec lat 50. Rola (obok Sidneya Poitiera) w antyrasistowskim dramacie Ucieczka w kajdanach (1958) przyniosła mu jedyną nominację do Oscara, w następnym roku zagrał w jednej z najgłośniejszych komedii w dziejach kina – Pół żartem, pół serio (1959) Billy’ego Wildera.

W latach 60. pojawił się m.in. w komediach Do widzenia, Charlie (1964), Wielki wyścig (1965) i Ci wspaniali młodzieńcy w swych szalejących gruchotach (1969). Na początku lat 70. zagrał w brytyjskim serialu Partnerzy (1971–1972), w którym partnerował Rogerowi Moore’owi. W późniejszych latach coraz rzadziej pojawiał się na ekranie, częściej występując w produkcjach telewizyjnych. Miał w dorobku ponad 100 ról filmowych i telewizyjnych.

Życie prywatne Ojciec sześciorga dzieci, m.in. aktorek Jamie Lee Curtis, Kelly Curtis oraz Allegra Curtis. Miał też syna Nicholasa, który 2 lipca 1994 roku zmarł po przedawkowaniu heroiny.

Tony Curtis był sześciokrotnie żonaty: Janet Leigh (4 czerwca 1951 – czerwiec 1962) (rozwód) – dwoje dzieci, aktorki Jamie Lee Curtis i Kelly Curtis Christine Kaufmann (8 lutego 1963 – 1967) (rozwód) – dwoje dzieci: Alexandra Theodora Dido Curtis (ur. 19 czerwca 1964) i Allegra Curtis (ur. 12 czerwca 1966) Leslie Allen (od 20 kwietnia 1968 do 1982) (rozwód) – dwoje dzieci Andrea Savio (1984–1992) (rozwód) Lisa Deutsch (od 28 lutego 1993 do 1994) (rozwód) Jill Vandenberg Curtis (ur. 27 lutego 1971) (od 6 listopada 1998 do 2010)

Zmarł na zawał serca w swoim domu w Las Vegas.

Filmografia Winchester ’73 (1950) jako Doan Houdini (1953) jako Harry Houdini Trapez (1956) jako Tino Orsini Słodki smak sukcesu (1957) jako Sidney Falco Wojenna miłość (1958) jako kpr. Britt Harris Wikingowie (1958) jako Eric Ucieczka w kajdanach (1958) jako John „Joker” Jackson Operacja „Halka” (1959) jako Nicholas Holden Wymarzony urlop (1959) jako Paul Hodges Pół żartem, pół serio (1959) jako Joe Spartakus (1960) jako Antoniusz Taras Bulba (1962) jako Andrei Bulba Kapitan Newman (1963) jako kpr. Jackson Leibowitz Kiedy Paryż wrze (1964) jako Maurice / Philippe, drugi policjant Do widzenia, Charlie (1964) jako George Wellington Tracy Wielki wyścig (1965) jako Leslie Gallant Boeing, Boeing (1965) jako Bernard Lawrence Nie z moją żoną! (1966) jako Tom Ferris Nie daj się usidlić (1967) jako Carlo Cofield Dusiciel z Bostonu (1968) jako Albert DeSalvo Ci wspaniali młodzieńcy w swych szalejących gruchotach (1969) jako Chester Schofield Najemnicy (1970) jako Adam Dyer A gdyby wszczęli wojnę i nikt się nie stawił? (1970) jako Shannon Gambroni Partnerzy (1971–1972; serial TV) jako Danny Wilde Hrabia Monte Christo (1975) jako Fernand Mondego Ostatni z wielkich (1976) jako Rodriquez Manitou (1978) jako Harry Erskine Pęknięte lustro (1980) jako Martin N. Fenn Słodki zakład (1980) jako Blackie Z przymrużeniem oka (1985) jako senator Tarzan na Manhattanie (1989) jako Archimedes Porter Święta w Connecticut (1992) jako Alexander Yardley Nagi w Nowym Jorku (1993) jako Carl Fisher Mumia żyje (1993) jako Aziru / dr Mohassid Nieśmiertelni (1995) jako Dominic Człowiek – Gad (1997) jako Jack Steele Łowcy nagród II (1997) jako Wald

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci The New School Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy teatralni Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Amerykańscy komicy Kategoria:Laureaci Honorowej Nagrody David di Donatello za całokształt twórczości Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 2010