Gazeta Warszawska (1774)

Gazeta Warszawska – jedna z pierwszych warszawskich gazet ukazująca się regularnie przez długi czas, została założona po kasacie zakonu jezuitów w 1774 r., pierwotnie pod tytułem „Wiadomości Warszawskie” (1765–1774) , była najstarszym dziennikiemZ. Kmiecik, Warszawska prasa codzienna w latach 1886–1904, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 25, 1986, 4, s. 23..

Początki tytułu

Pierwszym redaktorem naczelnym i jednocześnie właścicielem gazety był ex redaktor Kuriera Polskiego jezuita Stefan Łuskina, który po kasacie zakonu, pozbawiony możliwości wykładania w kolegium jezuickim, zajął się dziennikarstwem. Zapewniwszy sobie na mocy przywileju królewskiego, wydanego 9 listopada 1773, monopol dziennikarski w Warszawie (gazeta nie docierała poza stolicę), Łuskina starał się nie dopuścić do powstania pism konkurencyjnych. Cel redaktora naczelnego został osiągnięty – konkurencja nie powstała gdyż w tamtym czasie i tak nie było zapotrzebowania na inne tytułyJ. Łojek, Ze studiów nad czytelnictwem prasy w Polsce w końcu XVIII wieku (1780-1793), „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego”, 2, 1963, s. 26..

Opis gazety z roku 1856:

W okresie tym gazeta była postrzegana jako skrajnie wsteczna, ponieważ Łuskina był przeciwnikiem prądów oświeceniowych. Rosja i Prusy, gdzie nie uznano kasaty jezuitów, były z kolei bardzo silnie chwaloneJ. Łojek, Polityczna rola prasy polskiej 1661-1831, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 19, 1980, nr 2, s. 8–9.. Łuskina potępiał „Gazetę Narodową i Obcą” jako pismo kontrabandowe i zwalczał liberalizm pod każdą postacią. Spowodowało to wystąpienie licznych polemik (także wierszowanych) oraz paszkwili na redaktora naczelnego. Ten pierwszy okres istnienia gazety zakończył się wraz ze śmiercią Łuskiny w roku 1793. Przez kolejne parę miesięcy wydawał ją Tadeusz Włodek. Przedostatni numer, 104, wyszedł 28 grudnia 1793. W ostatnim 105 numerze był zamieszczony anons o exemplarzu całkowitym z ostatniego kwartału do nabycia w księgarni Kocha obok kościoła Ś. Jana w cenie 4 złp w oprawie a’la rustica. Na sejmie grodzieńskim wyłączny przywilej wydawania pism politycznych w Warszawie otrzymał Gostyński, mianowany przez króla Kommissarzem w Komissyi Policji. W roczniku Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół NaukRoczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego, t. V, Poznań 1869, s. 310. czytamy: „Gazeta ta wychodziła do dnia 26 kwietnia 1794 pod nazwą Gazety Krajowej z godłem: Lege et Elige. Z dniem tym przybrała nazwę Gazety Wolnej Warszawskiej; a dnia 15 listopada, po tygodniowej przerwie, po zajęciu stolicy przez Moskali, wychodzić zaczęła pod nazwą Gazety Warszawskiej”.

Własność rodziny Lesznowskich Gazeta została następnie kupiona i odtworzona w 1794 przez Antoniego Lesznowskiego. Po pewnych perturbacjach kontynuował wydawanie tytułu (pod zmienionymi jednak tytułami: „Gazeta Krajowa”, następnie „Gazeta Wolna Warszawska”) od 1796. W połowie XIX w., pod kierownictwem Antoniego Lesznowskiego juniora, pismo stało się bardzo dochodowym przedsięwzięciem. Po powstaniu styczniowym „Gazeta Warszawska” zaczęła przechodzić kryzys. W tym czasie za tytuł odpowiadał brat Antoniego juniora – Ludwik. Po jego śmierci w 1875 pismo wydawał jego syn – Stanisław. Periodyk coraz bardziej ewoluował politycznie w kierunku endeckim. Z powodów politycznych tytuł był formalnie zawieszony w latach 1906–1909. Tuż przed śmiercią Stanisław prawa wydawnicze „Gazety Warszawskiej” przekazał Maurycemu ZamoyskiemuJ. Łojek, Lesznowscy, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 30, 1991, nr 3-4, s. 26–34.. Zawieszenie pisma nastąpiło z przyczyn politycznych 27 grudnia 1906 (publikacja artykułu Z roku 1863). Tytuł wznowiono w listopadzie 1909Z. Kmiecik, Warszawska prasa codzienna w latach 1886–1904, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 25, 1986, 4, s. 28..

Organ endecji Tytuł był drukowany do 1915, kiedy to na trzy lata został zawieszony. Gazeta zaczęła wychodzić na nowo 16 listopada 1918, dalej jako organ Narodowej Demokracji. Gazeta wydawana była pod różnymi nazwami do 1935 r. Od 1925 r. po połączeniu z „Gazetą Poranną Dwa Grosze” wychodziła pod tytułem „Gazeta Poranna Warszawska”E. Maj, Komunikowanie polityczne Narodowej Demokracji 1918-1939, Lublin 2010, s. 252.. Po rozłamie w redakcji od końca lutego 1928 wydawana pod dawnym tytułemM. Węclewska, Polskie dylematy w „czasach aniołów”. Próby budowania bezpieczeństwa zbiorowego w Europie w latach 1926–1929 a koncepcje polskiej polityki zagranicznej w świetle „Gazety Warszawskiej”, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”, 82, 2008, s. 72–73.. Zakazana przez władze sanacyjne za skrajnie prawicowe poglądy w 1935 r., ukazywała się pod tytułem „Warszawski Dziennik Narodowy” do 1939 r. Na łamach pisma dochodziło do pochwalania faszyzmu. Roman Dmowski w 1925 roku pisał w nim: "Gdybyśmy byli podobni do dzisiejszych Włoch, gdybyśmy mieli taką organizację, jak faszyzm, gdybyśmy wreszcie mieli Mussoliniego, największego niewątpliwie człowieka w dzisiejszej Europie, niczego więcej nie byłoby nam potrzeba"S. Rudnicki: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Czytelnik, 1985, s. 14. ISBN 978-83-07-01221-6..

Redaktorami naczelnymi gazety byli m.in.: 1859–1889: Józef Kenig 1906–1909: Maurycy Zamoyski 1909–1915: Stanisław KozickiU. Jakubowska, Twórcy „Gazety Warszawskiej” w latach 1918–1925, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 17, 1978, 4, s. 56. 1918-1925: Zygmunt WasilewskiU. Jakubowska, Twórcy „Gazety Warszawskiej” w latach 1918–1925, „Kwartalnik Historii Prasy Polskiej”, 17, 1978, 4, s. 56–57.

Przypisy

Linki zewnętrzne Gazeta Warszawska (1794-1925) w serwisie Polona Urszula Jakubowska: Twórcy „Gazety Warszawskiej” w latach 1918–1925. Kwartalnik Historii Prasy Polskiej. Gazeta Warszawska / [red. Stefan Łuskina]. 1774-1793. Dostępne online w: CRISPA – biblioteka cyfrowa Uniwersytetu Warszawskiego. Gazeta Warszawska / [red. Antoni Lesznowski]. 1794-1925. Dostępne online w: CRISPA – biblioteka cyfrowa Uniwersytetu Warszawskiego.

Kategoria:1774 w Europie Kategoria:Czasopisma w języku polskim Kategoria:Czasopisma w Polsce (1918–1939) Kategoria:Czasopisma wydawane do 1939 Kategoria:Dzienniki wydawane w Warszawie Kategoria:Historia prasy Kategoria:Niewydawane dzienniki polskie Kategoria:Prasa w Warszawie (I Rzeczpospolita) Kategoria:Prasa w Warszawie (Królestwo Prus) Kategoria:Prasa w Warszawie (Księstwo Warszawskie) Kategoria:Prasa w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Prasa w Warszawie (II Rzeczpospolita)