mały|Symboliczny grób Stefana Cybichowskiego mały|Fragment Pomnika Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej w Poznaniu, gdzie znajduje się tabliczka z informacją o Stefanie Cybichowskim mały|Stefan Cybichowski (pierwszy z prawej) wraz z żoną Barbarą (pierwsza z lewej) i jej siostrami Mieczkowskimi (w tym Janina z mężem i dzieckiem). Kobylnica, 1912 mały|Tabliczka, fragment Pomnika Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej w Poznaniu

Stefan Cybichowski (ur. 2 sierpnia 1881 w Poznaniu, zm. 6 stycznia 1940 tamże) – polski architekt i działacz społeczny.

Życiorys Był synem pochodzącego z Objezierza Bronisława Cybichowskiego, oraz Marii Marty Bischoff. W czasie nasilenia Kulturkampfu został przeniesiony wraz z rodzicami do Inowrocławia w kwietniu 1882. Stamtąd w ramach Kulturkampfu Cybichowski wraz z rodziną zostali przeniesieni 1 listopada 1887 do Monasteru w Westfalii. Wrócili do Inowrocławia w 1892. W 1901 ukończył niemieckie Królewskie Gimnazjum w Inowrocławiu.

Studiował architekturę w Królewskiej Wyższej Szkole Technicznej w Charlottenburgu, uzyskując dyplom w 1905 r. Prawie wszyscy architekci z Wielkopolski w tym okresie uzyskiwali wykształcenie na niemieckich uczelniach.

Praca w Berlinie W latach 1906–1909 prowadził w Berlinie następujące budowy: budowę gmachu Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych rozbudowę i przebudowę Królewskiej Mennicy,

W latach 1907–1909 był docentem Akademii Przemysłowej w Berlinie. Prowadził wykład pt. „Projektowanie budynków”. Pod jego nadzorem projektowano kościoły, teatry, gimnazja, szkoły ludowe, lazarety, itp. W 1910 otrzymał uprawnienia budowniczego rejencyjnego.

W tym czasie uzyskał nagrody w konkursach: na kaplicę przy Morskim Oku na Ratusz w Spandau

W latach 1909–1910 współtworzył projekt budowy synagogi przy Fasanenstraße w Charlottenburgu.

Praca w Poznaniu Przeprowadził się do Poznania w grudniu 1910. Od grudnia 1910 prowadził w tym mieście własne biuro architektoniczne. W 1912 wszedł w skład Wydziału Technicznego Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (istniejącego od 1911). W 1911 wygłosił wykład O zastosowaniu gipsu w budownictwie. 20 stycznia 1914 dał wykład o czworakach. W końcu grudnia 1918 został pierwszym prezesem Koła Architektów Stowarzyszenia Techników w Poznaniu. W 1921 wstąpił do Koła Architektów przy Stowarzyszeniu Inżynierów i Architektów. Do 6 lipca 1925 był jego prezesem. Zastąpił go na stanowisku Marian Pospieszalski. W latach 1919–1922 był naczelnikiem Wydziału Budowlanego w Urzędzie Wojewódzkim. Przeprowadził spolszczenie tego urzędu. W latach 1920–1926 wykładał budownictwo wiejskie na Wydziale Rolniczo-Leśnym Uniwersytetu Poznańskiego.

Był też jednym z organizatorów pierwszych Targów Poznańskich, za co otrzymał dyplom.

Był członkiem Rady Miejskiej w Poznaniu (1919–1925), a później (1927–1931) honorowym radcą Magistratu m. Poznania. Należał także od 1911 do Stowarzyszenia Artystów w Poznaniu. Był członkiem Towarzystwa Miłośników Miasta Poznania.

Śmierć 28 października 1939 został aresztowany w ramach Intelligenzaktion Posen przez Gestapo wraz z grupą profesorów i osadzony w Forcie VII. Zmarł 6 stycznia 1940, rozstrzelany przez hitlerowców w Forcie VII. Rodzina nie wiedziała o jego śmierci i jeszcze po wojnie liczyła na odnalezienie go żywego. Jego symboliczna mogiła znajduje się na Cmentarzu parafialnym św. Jana Vianneya w Poznaniu (kwatera św. Łukasza-18-61).

Życie prywatne Był synem Bronisława (profesora gimnazjalnego filozofii i języka polskiego) oraz Marty Bischoff. Brat Zygmunta Cybichowskiego, prawnika.

Był żonaty (od 1912) z Barbarą Mieczkowską (ur. 1888). Miał dzieci: Helenę (ur. 1913), Irenę (1916), Stanisława (1918), Barbarę (1919) i Katarzynę (1925).

Dzieła Preferowana przez Cybichowskiego architektura odwoływała się do form klasycystycznych, które dominowały przez pierwsze dziesięciolecie Drugiej Rzeczypospolitej. Sięgał też po rozwiązania neobarokowe. przebudowa pałacu w Żegotkach, gm. Strzelno (1920) projekty gruntownego remontu kościołów w Bydgoszczy: Klarysek, farnego św. Marcina i Mikołaja, pobernardyńskiego (1922) Międzynarodowe Targi Poznańskie (1924-29) – Budynek administracyjny (Pawilon 101) i Pałac Targowy (Pawilon 12), a także niezachowane pawilony PeWuKi Palmiarnia Poznańska w Parku Wilsona w Poznaniu, 1927 (niezachowana, zastąpiona nowym, większym budynkiem) Zespół Szkół Handlowych w Poznaniu, 1927–1928, ul. Śniadeckich 54, w stylu modernistycznym kościół św. Stanisława Kostki w Poznaniu o układzie bazyliki, 1928–1930 oraz 1936-37 Kościół Najświętszej Maryi Panny Nieustającej Pomocy w Zdziechowie koło Gniezna 1937–1939 klasztor Dominikanów w Poznaniu wraz z kaplicą, ul. Libelta, projekt z 1938, rozpoczęcie prac 1939 (po wojnie projekt został zmodyfikowany przez władze jako zbyt dominujący) szkoła ss. Urszulanek przy dzisiejszej Al. Niepodległości 43 w Poznaniu, 1923 oraz internat, 1931; projekt zmodyfikowany po wojnie przez władze juwenat (niższe seminarium duchowne) i klasztor Redemptorystów w Toruniu na Bielanach, 1927–1930 Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej w Chełmży, 1927 Seminarium zagraniczne (Wyższe Seminarium Duchowne Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej) w Poznaniu, ul. Lubrańskiego, 1936 (nie zachowane) klasztor ss. Karmelitanek Bosych (obecnie Szpital Ginekologiczno-Położniczy Świętej Rodziny) w Poznaniu, ul. Jarochowskiego, 1927 pałac biskupi w Gnieźnie odnowienie katedry w Gnieźnie (plac przed katedrą, sufragania oraz Seminarium Duchowne, 1935) odnowienie kościoła franciszkańskiego w Gnieźnie główne wejście do teatru w Gnieźnie odnowienie Złotej Kaplicy w Katedrze Poznańskiej, 1912 muzeum diecezjalne w Poznaniu rozbudowa Szpitala Przemienienia Pańskiego w Poznaniu, w stylu neoklasycystycznym, ul. Garbary / Długa, 1930–1933 przebudowa Teatru Polskiego w Poznaniu, 1928 kościół św. Józefa w Tczewie, 1929Filip Burno, Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymsko-katolickie w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2912, s. 124. przebudowa Katedry św. Michała Archanioła w Łomży, styl gotycki, 1934 przebudowa pałacu biskupiego i budowa seminarium w Pelplinie przebudowa na liceum pałacu w Rydzynie Bank Włościański w Poznaniu, neobarok, Plac Wolności 9, 1897-1920. przebudowa kościoła św. Marcina w Poznaniu (wyprostowanie kościoła, sklepienie nad główną nawą, nowy chór, powiększenia kościoła do przyjęcia 1 tys. osób), 1925–1927 45-metrowa wieża i Dom Katolicki przy kościele św. Marcina w Poznaniu, 1932 (wieża zniszczona podczas II wojny światowej, dom rozebrany po wojnie) kaplica zewnętrzna Matki Bożej z Lourdes przy kościele św. Marcina w Poznaniu, 1932 fabryka Pebeco przy ul. Głównej w Poznaniu (dziś Nivea Polska S.A.) zakład przemysłowy Fabryki Kosmetyków dla firmy Falkiewicz, przy ul. Gnieźnieńskiej 1934. Skład i biura firmy Greger, ul. 27 Grudnia w Poznaniu (1931) Fabryka Mebli Sroczyńskiego przy ul. Bogusławskiego 10 w Poznaniu (1923) Elektrownia Miejska w Poznaniu na terenie byłego Fortu Roon (Fortu Czecha) na prawym brzegu Warty (obecnie Elektrociepłownia Poznań Garbary EC-I), 1924–1925, oddana do użytku 23 listopada 1929 Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Toruniu (obecnie Sejmik Wojewódzki), 1933, proj. F. Krzywdy-Polkowskiego ze zmianami S. Cybichowskiego reprezentacyjne wejście do Ogrodu Botanicznego na Ogrodach w Poznaniu Kościół św. Doroty w Strzałkowie koło Gniezna, 1934 Kościół św. Katarzyny w Rynarzewie, gm. Szubin, 1913 kościoły: św. Wawrzyńca w Gołańczy (1924–1931), Najświętszego Serca Jezusa i św. Anny w Kiszewie, św. Mikołaja w Ryczywole (1924-25), św. Marcina w Kuczkowie k. Pleszewa (1927), Bruszewie, św. Jakuba Większego Apostoła w Sokolnikach k. Wrześni, Górnej Brodnicy, Chrystusa Króla w Jarocinie (po 1930), św. Józefa w Inowrocławiu, św. Jakuba Starszego w Lubichowie (1929), Trzemesznie, św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Kruszwicy (1923), św. Małgorzaty w Cielczy (1912), Gniewkowie, Chrystusa Króla w Jeleńczu k. Tucholi, Bożego Ciała w Helu (1931-1933), św. Józefa w Tczewie (1932–1936), kościół w Łasinie, Rybnie i Legbądzie, kościół w Niedamowie (1933), kościół w Krynicy Zdroju, kościół w Samsiecznie, rozbudowa i neobarokowa stylizacja kościoła św. Mikołaja w Fordonie (obecnie Bydgoszcz), proj. 1923, bud. 1927-1933 nowe kościoły w Bydgoszczy: Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (1926–1928), św. Antoniego Padewskiego, 1935 kościół Najświętszej Marii Panny Królowej Polski w Brzozie, 1935 dom towarowy „The Gentleman”, na narożniku ul. Paderewskiego i Szkolnej w Poznaniu, 1939, w stylu modernistycznym przebudowa kościoła pw. św. Trójcy w Noskowie, gm. Jaraczewo odnowienie Kościoła Najświętszego Serca Jezusowego i Matki Boskiej Pocieszenia w Poznaniu liczne projekty dworów i pałaców ziemiańskich, m.in. pałac Grabskich w Bieganowie wybudowany przez Edwarda Grabskiego projekt przebudowy prezbiterium kościoła w Biezdrowie, 1924–1926 pomnik poległych w Trzemesznie willa własna w Poznaniu kamienica przy Ratajczaka 14 willa dla dra Bolesława Pinkowskiego przy ul. Libelta 6 (obecnie Libelta 31), 1930-1931 kamienica przy ul. Pocztowej 1 w Poznaniu (dziś ul. 23 Lutego) willa dra Władysława Łabędzińskiego przy ul. Śniadeckich 44 w Poznaniu hotel Imperial przy ul. 27 Grudnia w Poznaniu (niezrealizowany?) przebudowa Dworu w Chwaliszewie (1927) kościół św. Mikołaja we Wszemborzu

Przez wiele lat uważano, że prywatne archiwum Cybichowskiego zaginęło. Dopiero w 1998 dzięki prywatnym kontaktom pracownika Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w Poznaniu córka architekta Helena Cybichowska przekazała do zbiorów MKZ dokumentację projektową budynków z terenu Poznania, Wielkopolski i Pomorza.

Wyróżnienia W zasługę za zaprojektowanie ok. 100 obiektów sakralnych na terenie Wielkopolski i Pomorza, otrzymał tytuł honorowego Szambelana papieskiego.

Kazimierz Sobkowicz w swej książce o poznańskich architektach nazwał go „niekwestionowanym rekordzistą projektów budowli sakralnych”.

Uwagi

Przypisy Album stowarzyszenia artystów, Poznań 1911.

Dawid Jung, Sufragania: Antoni Laubitz (1861-1939) [w:] 13 pomysłów na Gniezno i okolice. Przewodnik tematyczny dla turystów (red. nauk. Armin Mikos von Rohrscheidt), Gniezno 2016, s. 120.

Kazimierz Sobkowicz, Architekci Wielkopolscy: biogramy, dzieła, stowarzyszenia. Cz. I, lata 1886-1939. Poznań 1988, .

Wysocka Agnieszka: Kościoły projektu Stefana Cybichowskiego w Bydgoszczy i okolicach miasta. [w.] Kronika Bydgoska XXX 2008. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2009. ISSN 0454-5451

Bibliografia W. Czarnecki – M. Olszewski, Straty i martyrologia ludności polskiej w Poznaniu 1939–1945, Poznań 1973 Wielkopolski słownik biograficzny, przew. kom. red. Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski, wyd. 2, PWN, Warszawa – Poznań 1983, , s.120 Maria Rutowska, Straty osobowe i materialne kultury w Wielkopolsce w latach II wojny światowej, Warszawa; Poznań, PWN, 1984, Zbigniew Zakrzewski, Ulicami mojego Poznania. Przechadzki z lat 1918 – 1939, Poznań, Wydaw. Poznańskie, 1985, „Zeszyty Architektury Polskiej, dwumiesięcznik”, nr 4-5 (17-18), 1986, ISSN 0239-3549 Władysław Czarnecki, To był też mój Poznań. Wspomnienia architekta miejskiego z lat 1925-1939, w wyb. i oprac. Janusza Dembskiego, Poznań, Wydaw. Poznańskie, 1987, Maria Rutowska, Edward Serwański, Losy polskich środowisk artystycznych w latach 1939–1945. Architektura, sztuki plastyczne, muzyka i teatr. Problemy metodologiczne strat osobowych, Poznań, Instytut Zachodni, 1987, („Prace Instytutu Zachodniego”, ISSN 0860-2913, nr 49) Zbigniew Zakrzewski, Wspominam Poznań Zbigniew Dworecki, Poznań i poznaniacy w latach II RP 1918–1939, Poznań, Media Rodzina of Poznań, 1994, Henryk Kondziela, Cybichowski Stefan, [w:]Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, z. 1, Poznań, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków, 2000,