Porcelana Śląska (w latach 1929–1939 „Giesche” Fabryka Porcelany, w latach 1950–1993 Zakłady Porcelany „Bogucice”) – istniejący w latach 1920–2009 zakład przemysłowy wytwarzający wyroby z porcelany, który znajdował się przy ulicy Porcelanowej 23 w Katowicach, na terenie dzielnicy Zawodzie.
Jej rozwój wiąże się z osobą Richarda Czudaya, który przekształcił mały zakład w duże przedsiębiorstwo, pierwotnie mieszczące się w rejonie Roździenia, a od 1923 roku w kompleksie budynków pochodzących z lat 80. XIX wieku, znajdujących się na terenie Zawodzia (wówczas część gminy Bogucice, a potem Katowic). Początkowo produkowano w niej porcelanę elektrotechniczną, a następnie ofertę poszerzono o porcelanę stołową.
Po upadku zakładu w 2009 roku, trzy lata później został on przejęty przez spółkę cywilną Porcelana Śląska. Powołano Fundację Giesche, która stała się zarządcą zabudowy pofabrycznej, przekształcając ją w kompleks wielofunkcyjny Fabryka Porcelany, w której swoją siedzibę mają m.in. przedsiębiorstwa branż kreatywnych, a także obiekty gastronomiczne i różnego typu placówki usługowo-handlowe.
W 2017 roku Fabryka Porcelany stała się częścią Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.
Historia lewo|mały|Zabudowa Fabryki Porcelany „Giesche” na zdjęciu opublikowanym w 1927 roku lewo|mały|Sygnatury z katowickiej fabryki porcelany Historia Porcelany Śląskiej sięga trzeciego dziesięciolecia XX wieku. Wówczas to 1920 roku w Szopienicach-Roździeniu (późniejsza część Katowic) powstała pierwsza na Górnym Śląsku fabryka porcelany Oberschlesische Porzellanfabrik Gebhardt & Barabasch, która jeszcze w tym samym roku została zakupiona przez pochodzącego z Otmuchowa Richarda Czudaya. Zmienił jej nazwę zakładu na Czuday Werke GmbH Porzellanfabrik für elektrische Bedarfsartikel in Schoppinitz, a po włączeniu części Górnego Śląska do Polski na Elektro Porcelana S.A. W dniu 24 listopada 1922 roku spółkę włączono do rejestru handlowego, a jej członkami zarządu zostali bracia Richard i Józef Czuday.
W 1923 roku 51% udziałów fabryki wykupiła spółka akcyjna Giesche, która stała się współwłaścicielem zakładu. Powołano spółkę pod nazwą Fabryka Porcelany „Giesche” dawniej „Czuday”. Richard Czuday pozostał dyrektorem fabryki, a w zakładzie pracowali też jego dwaj bracia.
W 1923 roku podjęto decyzję o zakupie terenów po byłej mieszkalni pasz, powstałej w 1886 roku, która mieściła się na terenie Zawodzia (wówczas część gminy Bogucice). Postanowiono przenieść tam fabrykę porcelany. W tym celu rozpoczęto adaptację starych pomieszczeń i budowę nowych budynków do produkcji porcelany. Fabrykę usytuowana była wzdłuż linii kolejowej, a jej zabudowę stanowił kompleks budynków dwu- i trójkondygnacyjnych na rzucie prostokąta, pokrytych dachami dwuspadowymi. Nad zabudowaniami górowały trzy kominy fabryczne i wieża. Wytwórnia posiadała sześć pieców okresowych tzw. ulowych do wypalania wyrobów porcelanowych na biskwit i piece muflowe do wypalania dekoracji. Pierwszą porcelanę w nowym zakładzie wypalono w 1924 roku.
Czuday z biegiem lat przekształcił swój mały zakład do dużego przedsiębiorstwa z własną szkołą przyzakładową oraz zapleczem mieszkalnym dla pracowników. Wprowadzono w niej m.in. piec tunelowy, drugie tego typu rozwiązanie w Polsce, a także nowoczesne podejście do reklamy i dystrybucji produktów.
W 1926 roku fabryka stała się częścią amerykańskiego koncernu Harrimana. Rok później w fabryce pracowało 729 osób. W 1928 roku bracia Czudayowie wycofali się z katowickiego zakładu, a oni sami powołali nową fabrykę porcelany – hutę „Franciszka” w Bykowinie (późniejsza część Rudy Śląskiej). Wyroby z katowickiej fabryki zaczęto firmować nazwą „Giesche”. mały|Zabudowania fabryczne w 2011 roku30 lipca 1929 roku uchwalono zmianę nazwy firmy na „Giesche” Fabryka Porcelany S.A., która funkcjonowała do 1939 roku. Następcą Czudaya na stanowisku dyrektora został Robert Gould. W 1929 zmechanizowana fabryka posiadała już 9 pieców i zatrudniała 650 pracowników. Także w tym samym roku nawiązano współpracę z fabryką w Ćmielowie, by razem konkurować na krajowym rynku z porcelaną importowaną z Niemiec czy Czechosłowacji. Powołano spółkę „Porcelana” z siedzibą w Krakowie, która sprzedawała asortyment obydwu przedsiębiorstw.
W czasach wielkiego kryzysu zakład borykał się ze strajkiem załogi, a w 1932 roku był on nawet zamknięty na kilka dni. By uratować fabrykę porcelany przed stratami i ograniczyć liczbę zwalnianych pracowników, zdecydowano o skróceniu tygodnia pracy do trzech dni. W 1933 roku z fabryki odszedł Gould, a nowym dyrektorem został Michał Mehan, który kontynuował politykę równowagi w ilości wytwarzanej porcelany stołowej oraz technicznej. W sierpniu 1939 roku wyjechał on do Stanów Zjednoczonych.
Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku katowicka fabryka porcelany została przejęta przez niemiecki zarząd komisaryczny, zmieniając jej nazwę na Porzellanvertrieb GmbH Kattowitz-Bogutschütz, a później na „Giesche” Porzellanfabrik AG. Zarządcą komisarycznym został dr Albrecht Jung.
W lutym 1945 roku zakład był już kierowany przez polską administrację. Jego nazwę zmieniono na Fabryka Porcelany „Giesche” S.A. Pod Zarządem Państwowym, a w 1946 roku dokonano jego nacjonalizacji. W 1948 roku nazwę zmieniono na Państwowa Fabryka Porcelany „Giesche” Katowice, pod którą zakład działał do 1950 roku, kiedy to przemianowano go na Zakłady Porcelany „Bogucice” (do 1993 roku). W 1951 roku z fabryki „Huta Franciszka” w Bykowinie utworzono filię katowickiego zakładu, która istniała do 1988 roku.
W latach 1952–1993 fabryka sygnowała swoje wyroby napisem „Porcelana Bogucice”. W 1963 roku rozpoczęto proces modernizacji zakładu, instalując urządzenia do formierni i suszarni półfabrykatów. W latach 70. XX wieku wymieniono większość parku maszynowego, oraz wybudowano nowe piece gazowe i elektryczne.
W 1994 roku katowicką fabrykę porcelany przejęło włoskie kierownictwo, a jeszcze w tym samym roku produkcję w niej, poprzedzoną pracami remontowymi i modernizacyjnymi zakładu, przejęła spółka Porcelana Śląska. W kolejnych latach wprowadzono nowe technologie prasowania wyrobów i wypału. W 2008 roku zaprzestano produkcji w Porcelanie Śląskiej, a rok później zakład znalazł się w stanie upadłości. Do tego momentu wytwórnia produkowała pod nazwą „Porcelana Śląska”, używając także w połowie lat 90. XX wieku sygnatury „Giesche”.
Działalność produkcyjna i wyroby lewo|mały|Wyroby elektrotechniczne ze zbiorów Ireny i Romana Gatysów na wystawie w Muzeum Historii Katowic (2011) W fabryce produkowano serwisy obiadowe, kawowe do herbaty: sześcio-, dwunastoosobowe i dwuosobowe, również komplety składające się z wielu zestawów, zestawy na produkty sypkie i przyprawy, pojedyncze naczynia, np. kosze na chleb lub kruche ciasteczka, czy rzadko spotykane naczynie do podgrzewania dań. Zakład prowadził również produkcję galanterii dekoracyjnej. Były to: figurki zwierzęce, kobiet, pojedyncze talerze, bombonierki, flakoniki i wazony.
Produkowano również zestawy okolicznościowe, które w zależności od potrzeb składały się z różnej liczby naczyń. Cechą która charakteryzowała takie zestawy była dekoracja upamiętniająca jakieś wydarzenie np. 25-lecie danego zakładu, ćwierćwiecze pracy w jakieś instytucji, czy z okazji srebrnych godów. W fabryce wyprodukowano m.in. komplet obiadowo-kawowy dla Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Fragmenty tej używanej i częściowo zniszczonej porcelanowej zastawy zostały odnalezione w 2008 roku i trafiły do Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. mały|Porcelana okolicznościowa (2011) Zastawy stołowe produkowane były w wielu wersjach, np. w tonacji białej i kości słoniowej. Zestawy cechowała różnorodność. Jedne były bardzo dekoracyjne, inne o skromniejszym deseniu. Były więc droższe i tańsze zastawy, więc fabryka dawała możliwość zakupu swoich wyrobów niezależnie od stopnia zamożności.
Początkowo późniejsza Porcelana Śląska rozpoczęła swoją działalność od produkcji naczyń użytkowych oraz porcelany technicznej i laboratoryjnej, głównie kapsli do butelek i izolatorów elektrycznych. Po otwarciu zakładu w nowym miejscu, na terenie Zawodzia (wówczas część gminy Bogucice), rozpoczęto produkcję od asortymentu elektrotechnicznego, a wkrótce ofertę poszerzono o porcelanę stołową. W latach 1925–1929 produkowano głównie porcelanę techniczną, ale jednocześnie podejmowano pierwsze próby wytwarzania garniturów i serwisów porcelanowych. Z czasem ich produkcja przyniosła zadowalające efekty, dlatego też postanowiono zatrudnić malarzy porcelany.
Po 1929 roku zaczęto produkować równą ilość porcelany elektrotechnicznej oraz stołowej, co wiązało się ze zwiększeniem liczby produkowanych fasonów i poszerzeniem oferty fabryki. Wówczas też w fabryce produkowano prócz porcelany elektrotechnicznej także porcelanę stołową: serwisy obiadowe, kawowe, herbaciane, wazony, talerze okolicznościowe, świeczniki, a od 1935 roku również figurki. Spółka Giesche w latach międzywojennych zatrudniała wielu ludzi i porcelanę gorszej jakości sprzedawała pracownikom po bardziej przystępnych cenach. Wiele wyrobów porcelanowych, które wcześniej były traktowane jako symbol luksusu, prestiżu i pomyślności, trafiło do codziennego użytku w rodzinach robotniczych, dlatego też w górnośląskich domach można było we współczesnych czasach zobaczyć egzemplarze produkowanej przed II wojną światową porcelany „Giesche”.lewo|mały|Porcelana „Giesche” (2011)W okresie II wojny światowej ograniczano z czasem produkcję do porcelany stołowej oraz galanterii, gdyż zapotrzebowanie na porcelanę elektrotechniczną zaspokajały inne niemieckie wytwórnie. Zaprzestano używać złota do dekoracji, gdyż całe jej rezerwy poszły na finansowania działań zbrojnych. W tym czasie tworzono także porcelanę do celów propagandowych. W latach 1941 i 1942, a możliwe że także w innych okresach, produkowano talerzyki z okazji świąt Bożego Narodzenia dekorowane kalkomanią z kompozycją gałązki świerku, herbu Katowic i hełmu, na którym widniał orzeł NSDAP. Z okazji przyłączenia Katowic do III Rzeszy stworzono także serię wazonów ozdobionych herbem miasta z dopiskiem „Kattowitz” i datą „1865”. mały|Porcelana „Giesche” znajdująca się w Izbie Śląskiej (2008) Po zakończeniu II wojny światowej jakość wytwarzanych produktów w katowickiej fabryce porcelany była początkowo gorsza od porcelany z lat międzywojennych, zwłaszcza jeżeli chodzi o ciasto porcelanowe. Część doświadczonej załogi zginęła w okresie wojennym, do pracy przyjęto nowe, niedoświadczone osoby, a zapotrzebowanie na porcelanę było wówczas duże.
Pod wpływem Instytutu Wzornictwa Przemysłowego zaczęto odchodzić od produkcji fasonów z okresu międzywojennego i systematycznie zaczęto wprowadzać do produkcji nowe projekty. Pod koniec lat 50. XX wieku pracę rozpoczęła Eryka Trzewik-Drost, która była odpowiedzialna m.in. organizację tzw. komórki wzorcującej powstałej w 1957 roku, tym samym wpuszczając na rynek oryginalne projekty powstałe w katowickim zakładzie. Komórka ta tworzyła nowoczesne fasony, których styl zaczęto określać New Look.
Kontynuująca w latach 1994–2009 tradycje górnośląskiej manufaktury Porcelana Śląska oferowała produkty w różnych przedziałach cenowych – począwszy od wyrobów ekskluzywnych po wyroby dostosowane cenowo dla mniej zamożnych klientów. W latach 1998–1999 kiedy charakter produkcji z technologii ręcznej, czyli tzw. mokrego formowania, zmieniono na bardziej ekonomiczne prasowanie izostatyczne na zimno.
Firma BGH Network, posiadająca swój sklep na terenie po katowickiej fabryce porcelany, wprowadziła ponad dwadzieścia fasonów porcelany stołowej zdobionej ponad dwustoma rodzajami dekoracji. W jej ofercie znalazły się zestawy obiadowe, garnitury do kawy i herbaty, a także zestawy mieszane, z dekoracja naszkliwną i wszkliwną (odporną na zmywanie, nadającą się do zmywarek i kuchenek mikrofalowych).
Zabudowania zakładu mały|Budynki Porcelany Śląskiej w 2016 roku mały|Budynek magazynu materiałów pomocniczych (2025)