Derywacja () – proces słowotwórczy polegający na utworzeniu nowego wyrazu (wyraz pochodny, derywat, formacja lub konstrukcja słowotwórcza) na podstawie innego (podstawy lub bazy słowotwórczej) poprzez zmianę jego budowy morfologicznej.
Rodzaje derywacji Wyróżnia się następujące typy derywacji: afiksalna (dodatnia): sufiksalna (pis-arz), prefiksalna (do-jechać, przy-krótki), prefiksalno-sufiksalna (u-dostępn-ić), z elementem międzytematycznym – interfiksem (gaz-o-mierz); paradygmatyczna (derywacja zerowa): funkcję formantu pełnią końcówki fleksyjne (dźwig, obstawa); syntaktyczna (konwersja): derywat jest przekształconą w leksem formą fleksyjną podstawy (uczony); wsteczna (ujemna): derywacja wsteczna (uszczuplenie bazy o morfem słowotwórczy: potańcówka – potańc), mutylacja (ucięcie nierespektujące granic morfologicznych: gramatyka – grama); alternacyjna: funkcję wykładnika derywacji mogą pełnić oboczności fonetyczne (córka – córcia); prozodyczna: funkcję formantu pełni zmiana akcentu (wiarygodny).
Zobacz też
analiza słowotwórcza wyrazu leksem pseudoanglicyzm
Przypisy
Bibliografia Stanisław Grabias, Typy derywacji i składnikowa analiza formantów, [w:] Jerzy Bartmiński (red.), Pojęcie derywacji w lingwistyce, Lublin 1981. Renata Grzegorczykowa, Zarys słowotwórstwa polskiego. Słowotwórstwo opisowe, wyd. 3 poprawione, Warszawa 1979.
Kategoria:Morfologia