10 Brygada Kawalerii Pancernej () – polska jednostka pancerna, utworzona w czasie II wojny światowej, w 1940 we Francji.

Początki Powstała w wyniku odtworzenia struktur 10 Brygady Kawalerii, rozbrojonej po zakończeniu kampanii wrześniowej w 1939. Sformowana w Camp de Coëtquidan, dowodzona przez gen. Stanisława Maczka. Formowana była od jesieni 1939 do wiosny 1940.

Zaczątkiem polskich jednostek pancernych we Francji była grupa weteranów kampanii wrześniowej, uchodźców z Węgier. W Coëtquidan grupowano obsadę osobową planowanych jednostek pancernych. Byli to początkowo kierowcy oraz żołnierze służb technicznych Wojska Polskiego. Pierwsza grupa polskich oficerów broni pancernych pod dowództwem majora Leonarda Furs-Żyrkiewicza przybyła do Coëtquidan w połowie listopada 1939 roku.

W czasie kampanii francuskiej 1940 brygada znajdowała się dopiero w stadium organizacji. Francuzi okazywali niechęć w uzbrajaniu polskich jednostek tłumacząc się reorganizacją wojska i formowaniu jednostek na termin 1942 roku. Oficerom brygady udało się pozyskać jedynie małe ilości prostego sprzętu szkoleniowego. Stosunek władz francuskich do brygady zmienił się dopiero po wydarzeniach z 10 maja, kiedy to Niemcy zaatakowali Francję. 24 maja Maczek otrzymał rozkaz określający formę polskiej jednostki. W ciągu 5 dni brygada musiała się zreorganizować, odebrać i nauczyć się obsługiwać nowy sprzęt oraz przenieść się pod Paryż. Symbolem 10 Brygady Kawalerii Pancernej były czerwone maki malowane na czołgach i samochodach.

Szlak bojowy mały|Czołgi Renault FT 1 pcz podczas postoju mały|Ciągniki opancerzone Renault UE WP we Francji mały|Czołgi Renault R-35 z pierwszego batalionu czołgów w czerwcu 1940 r. thumb|Renault R-35 – czołg brygady w muzeum w Izraelu prawo|mały|Przykładowe oznakowanie czołgów w WP we Francji 10 czerwca brygada, w niepełnym składzie, została włączona w skład francuskiej 4 Armii. Wzięła udział w walkach opóźniających w Szampanii, uderzając na Champaubert, osłaniając tym samym odwrót francuskich 20. i 59. Dywizji Piechoty przez Saint Gond. Jako straż przednia brała też w dniach 16–17 czerwca udział w walkach o Montbard, osłaniając odwrót francuskiego korpusu przez Kanał Burgundzki. 17 czerwca osiągnęła taktyczne zwycięstwo wypierając z miasta oddziały niemieckie. Straty polskie wyniosły 17 poległych i 30 rannych żołnierzy oraz trzy czołgi. Po stronie niemieckiej zginęło 60 żołnierzy, kilkunastu wzięto do niewoli. Mimo to zwycięska bitwa nie umożliwiła zdobycia przepraw a przerzucony most został wysadzony w powietrze. Gen. Maczek zdecydował się zatem opuścić miasto.

Jednostka w czasie trwania kampanii zmuszona była do systematycznego porzucania i niszczenia własnego sprzętu z powodu braku zaopatrzenia w benzynę. Dowódca próbował przenieść brygadę nad Loarę aby tam przegrupować się i dołączyć do walki o Paryż.

18 czerwca w lesie pod miejscowością Moloy gen. Maczek zdecydował się rozformować brygadę, która już wtedy nie posiadała żadnych pojazdów. Podzielił ludzi na małe oddziały i rozkazał samodzielnie maszerować na południe Francji. Znacznej części żołnierzy udało się przedostać do Wielkiej Brytanii, by już wkrótce podjąć służbę w nowo utworzonej 1 Dywizji Pancernej. Żołnierze 24 Pułku Ułanów z dowódcą płk. Kazimierzem Dworakiem ewakuowali się pod bombardowaniem niemieckim z Le Verdon-sur-Mer w nocy 22/23 czerwca. Grupa żołnierzy 10 BKPanc odpłynęła 25 czerwca ostatnim polskim transportem ewakuacyjnym z Saint-Jean-de-Luz. Według wspomnień mjr. Mieczysława Słowikowskiego grupa żołnierzy brygady oczekiwała na transport po wyjeździe gen. Maczka w lipcu 1940 we własnym obozie w Port-Vendres przy granicy francusko-hiszpańskiej, gdzie komendę sprawował kpt. K. Osiecki. Tylko niewielka część z nich mogła dotrzeć później z punktu zbornego w Szpitalu Angielskim w Marsylii przez Hiszpanię lub Afrykę Północną do Wielkiej Brytanii.

Dzisiaj tradycje 10 Brygady Kawalerii Pancernej kontynuuje 10 Brygada Kawalerii Pancernej im. gen. S. Maczka ze Świętoszowa.

Struktura organizacyjna Sztab brygady 1 pułk czołgóww składzie jednego batalionu czołgów Renault R-35 dywizjon kawalerii zmotoryzowanejnazywany według francuskiego wzoru dywizjonem dragonów w składzie jednego plutonu motocyklistów i jednego szwadronu liniowego 24 Pułku Ułanów i 10 Pułku Strzelców Konnych dywizjon przeciwpancerny kompania saperów bateria artylerii przeciwlotniczej 25 mm

Obsada personalna Kwatery Głównej 10 BKPanc Dowódca: gen. bryg. Stanisław Maczek

Oficerowie: mjr dypl. Franciszek Skibiński (szef sztabu) mjr Leon Jankowski (dowódca szwadronu) mjr Aleksander Stefanowicz (adiutant dowódcy) mjr Leonard Furs-Żyrkiewicz (dowódca batalionu czołgów) kpt. dypl. Ludwik Antoni Stankiewicz (oficer operacyjny) kpt. Roman Proszek rtm. Wiktor Zarembiński por. Jerzy Władysław Sokołowski ppor. Janusz Prądzyński ppor. Stanisław Raczkowski

Żołnierze: o. Karol Bik-Dzieszowski (kapelan) Stefan Bałuk Stefan Jasieński Włada Majewska Stefan Mich Rafał Niedzielski Zbigniew Mieczysław Rosiński Waldemar Szwiec

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Brygady kawalerii polskiej Kategoria:Brygady pancerne Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Wojsko Polskie we Francji (1939–1940) Kategoria:Polskie jednostki kawalerii utworzone w 1939 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1940