Ireneusz Kania (ur. 19 września 1940 w Wieluniu, zm. 9 października 2023 w Krakowie) – polski tłumacz i pisarz, poliglota. Przełożył kilkadziesiąt książek z kilkunastu języków, przede wszystkim romańskich i azjatyckich.
Życiorys Uczęszczał do I Liceum Ogólnokształcącego w Wieluniu (1954–1959). W latach 1959–1964 studiował romanistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.
W latach 1964–1968 był korektorem, redaktorem technicznym i inspektorem produkcji w krakowskim oddziale Wydawnictwa PWN. Od 1968 w Centralnym Ośrodku Chłodnictwa w Krakowie na stanowisku dokumentalisty, później kierownika samodzielnej sekcji współpracy z zagranicą. Od 1975 do 1981 redaktor i zastępca kierownika Redakcji Przekładów w Wydawnictwie Literackim, gdzie odpowiadał za literaturę iberyjską i iberoamerykańską. Od 1981 skupiał się na pracy literackiej, przede wszystkim przekładach.
Aktywny jako tłumacz od lat 70., początkowo języka portugalskiego. Tłumaczył lub w różnym stopniu opanował między innymi także: hebrajski, chiński i sanskryt, angielski, niemiecki, francuski, rosyjski, rumuński, włoski, szwedzki.
W latach 1983–1988 prowadził prywatny kurs klasycznego języka tybetańskiego oraz, w latach 90., zajęcia z przekładu literackiego w Studium Literacko-Artystycznym na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Także eseista, specjalista w dziedzinie tybetologii, buddyzmu i kabały. W 2001 opublikował autorski zbiór esejów pt. Ścieżka nocy.
Od 1980 do 1983 należał do Związku Literatów Polskich, od 1983 do Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich, a od 1989 do sierpnia 2020 do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Życie prywatne Uprawiał wyczynowo podnoszenie ciężarów.
Od 1966 jego żoną była Maria Pawica, redaktorka.
Przekłady Język angielski XIV Dalaj Lama: Wprowadzenie do buddyzmu, cz. 1-2, 1985. Armstrong, Karen: Krótka historia mitu, 2005. Brown, Peter: Ciało i społeczeństwo: mężczyźni, kobiety i abstynencja seksualna we wczesnym chrześcijaństwie, 2006. Conder, Josiah: Kwiaty Japonii i sztuka kompozycji kwiatowych, 2002. Graves, Robert: Biała bogini, 2000. Hilton, James: Zaginiony horyzont, weryfikacja przekładu z angielskiego Witolda Chwalewika, 1989. Kerényi Karl: Eleusis. Archetypowy obraz matki i córki, 2004 Kieckhefer, Richard: Magia w średniowieczu, 2001. Kołakowski, Leszek: Bóg nam nic nie jest dłużny: krótka uwaga o religii Pascala i o duchu jansenizmu, 1994, 2001. London, Jack: A niech to żółwie Tasmana, 1979. Moyers, Bill, Joseph Campbell: Potęga mitu: rozmowy Billa Moyersa z Josephem Campbellem, 1994. Toksvig, Signe: Emanuel Swedenborg: uczony i mistyk, 2002. Goody, Jack: Renesans. Czy tylko jeden?, 2012.
Język francuski Bataille, Georges: Historia erotyzmu, 1992. Beauvois, Daniel: Szkolnictwo polskie na ziemiach litewsko-ruskich 1803-1832. T. 1. Uniwersytet Wileński. T. 2. Szkoły podstawowe i średnie, 1991. Beauvois, Yves: Stosunki polsko-francuskie w czasie „dziwnej wojny”, 1991. Bertherat, Yves: XX wiek – przekroje. Antologia współczesnej krytyki francuskiej, 1991. Brosse, Jacques: Mistrzowie duchowi: leksykon, 2000. Cioran, Emil: O niedogodności narodzin, 1996. Cioran, Emil: Rozmowy z Cioranem, 1999. Cioran, Emil: Upadek w czas, 1994. Cioran, Emil: Zły demiurg, 1995. Dumery, Henry: Problem Boga w filozofii religii: krytyczny rozbiór kategorii Absolutu i schematu transcendencji, 1994. Eliade, Mircea: Dajan, 1990. Eliade, Mircea: Dziennik indyjski, 1999. Eliade, Mircea: Młodość stulatka, 1990. Eliade, Mircea: Świętojańskie żniwo: pamiętniki (1937–1960), 1991. Eliade, Mircea: Okultyzm, czary, mody kulturalne: eseje, 1992. Eliade, Mircea: Zapowiedź równonocy: pamiętniki. Cz. 1. (1907–1937), 1989. Ghyka, Matila C.: Złota liczba: rytuały i rytmy pitagorejskie w rozwoju cywilizacji zachodniej, 2001. Gombrowicz, Witold, Jean Dubuffet: Korespondencja, 2005. Gombrowicz, Witold: Kurs filozofii w sześć godzin i kwadrans, 2006. Gombrowicz, Witold: Testament: rozmowy z Dominique de Roux, 1996, 2004. Gombrowicz, Witold: Walka o sławę: korespondencja, cz. 2, 1998. Green, Julien: Tysiąc dróg stoi otworem, 1985. Laignel-Lavastine, Alexandra: Cioran, Eliade, Ionesco: O zapominaniu faszyzmu, 2010 Le Goff, Jacques, Nicolas Truong: Historia ciała w średniowieczu, 2006. Lubac, Henri de: Aspekty buddyzmu, 1995. Poupard, Paul: Religie, 1993. Salama, Pierre: Dolaryzacja, 1990. Segalen Victor: Syn nieba: kronika dni panowania, 1980. Veyne, Paul: Początki chrześcijańskiego świata, 2009.
Greka Filostratos, Flawiusz: Żywot Apolloniusza z Tiany, 1997. Dionizjusz z Furny, Hermeneia czyli Objaśnienie sztuki malarskiej, 2003.
Język nowogrecki Kawafis, Konstandinos: Czekając na barbarzyńców. Wiersze wybrane, 2013. Kawafis, Konstandinos: Wiersze zebrane, 2019. Kazantzakis, Nikos: Grek Zorba, 2021.
Język hebrajski Opowieści Zoharu, 1988. (Wydanie 2 pt. Opowieści Zoharu. (Wybór). O kabale i Zoharze, 1994; wydanie 3 pt. Opowieści Zoharu. O kabale i Zoharze, 2005).
Język hiszpański Cirlot, Juan Eduardo: Słownik symboli, 2000, 2006. Gombrowicz, Witold: Nasz dramat erotyczny, 2003. Gombrowicz, Witold: Publicystyka; Wywiady; Teksty różne: 1939–1963, 1996. Gombrowicz, Witold: Publicystyka; Wywiady; Teksty różne: 1963–1969, 1997. Román, José María: Święty Wincenty a Paulo: biografia, 1990.
Łacina Mikołaj z Kuzy: O oświeconej niewiedzy, 1997.
Język niemiecki Benjamin, Walter: Pasaże, 2005. Irzykowski, Karol: Dziennik, t. 2, 1916–1944, przekład partii niemieckich, 2001. Kerényi, Karl: Misteria Kabirów; Prometeusz, 2000. Kerényi, Karl: Dionizos: archetyp życia niezniszczalnego, 1997. Oldenberg, Hermann: Życie, nauczanie i wspólnota Buddy, 1994. Scholem, Gershom: Mistycyzm żydowski i jego główne kierunki, 1997, 2007. Safranski, Rüdiger: Zło: dramat wolności, 1999. Wunderlich, Hans Georg: Tajemnica Krety: dokąd byk porwał Europę, czyli o korzeniach kultury europejskiej, 2003.
Język pali Muttāvali. Księga wypisów starobuddyjskich, 1999, 2007. Dhammapada, czyli Strofy o Dhammie, 2023. Suttanipāta. Zbiór nauk buddyzmu pierwotnego, 2023.
Język portugalski Andrade, Mário de: Macunaima, bohater zupełnie bez charakteru: rapsodia, 1983. Andrade, Antonio de: Niedawne odkrycie Wielkiego Kataju albo Państw Tybetu, 2004. Camões, Luís Vaz de: Luzytanie, 1995. Ferreira, Vergilio: Objawienie, 1979. Miguéis, José Rodrigues: Szczęśliwych świąt, 1977. Neto, Agostinho: Palmy nadziei, 1978. Sales, Herberto: Diamenty z Andarai, 1982. Tojal, Altino do: Wesele Stu Tysięcy Barbarzyńców, 1980.
Język rosyjski Rozanow, Wasilij: Pół-myśli, pół-uczucia, 1998.
Język rumuński Cioran, Emil: Na szczytach rozpaczy, 1992, 2008. Cioran, Emil: Święci i łzy, 2003, 2017. Cioran, Emil: Brewiarz zwyciężonych, 2016. Cioran, Emil: Brewiarz zwyciężonych II, 2016. Cioran, Emil: O Francji, 2016. Cioran, Emil: Dywagacje, 2017. Cioran, Emil: Listy do kraju, 2020. Cioran, Emil: Okno na Nic, 2020. Cioran, Emil: Zmierzch wszelkiej myśli, 2021. Eliade, Mircea: Tajemnica doktora Honigbergera, 1983. Liiceanu, Gabriel: Dziennik z Păltinișu: Pajdeja jako model w kulturze humanistycznej, 2001. Noica, Constantin: Sześć chorób ducha współczesnego, 1997. Noica, Constantin: Dziennik filozoficzny, 2023. Popescu, Dumitru Radu: Łowy królewskie, 1979.
Sanskryt Bhartrhariego strof trzykroć po sto: o mądrości życia, o namiętności miłosnej i o wyrzeczeniu, 1980.
Język szwedzki Lundström, Evert: Wojna o srebrne kulki: powieść sensacyjno-dokumentalna, 1993.
Język tybetański Milarepa: Opowieść o życiu Milarepy czcigodnego, wielkiego i potężnego jogina albo Drogowskaz wyzwolenia i wszechwiedzy, 1996. Tybetańska Księga Umarłych, 1985 (w „Literaturze na Świecie”), 1991 (1 wydanie książkowe), 1993, 1996, 2001, 2005, 2007. Sakja Pandita: Drogocenna skarbnica wytwornych maksym. Aforyzmy tybetańskie, 1991 Gampopa: Drogocenny różaniec najwyborniejszej drogi, 2007.
Język włoski Assuntino, Rudi, Wlodek Goldkorn: Strażnik: Marek Edelman opowiada, 1999, 2006. Calasso, Roberto: Ka, 2008. Cuomo, Franco: Wielkie proroctwa: nowy klucz do odczytania najsłynniejszych przepowiedni w dziejach, od starożytnego Egiptu do Biblii, od Nostradamusa do Fatimy, 1999. Eco, Umberto: Pięć pism moralnych, 1999. Eco, Umberto: W co wierzy ten, kto nie wierzy?, 1998. Falk, Maryla: Mit psychologiczny w starożytnych Indiach, 2011. Macioti, Maria Immacolata: Mity i magie ziół: czy kwiaty i liście, zapachy i znaki zodiaku wpływają na stosunki między ludźmi?, 1998, 2006. Nola, Alfonso Maria di: Diabeł: o formach, historii i kolejach losu Szatana, a także o jego powszechnej a złowrogiej obecności wśród wszystkich ludów, od czasów starożytnych aż po teraźniejszość, 1997, 2000, 2001, 2004. Ripa, Cesare: Ikonologia, 1998, 2002. Russo, Lucio: Zapomniana rewolucja: grecka myśl naukowa a nauka nowoczesna, 2005. Tucci, Giuseppe: Mandala, 2002. Vasari, Giorgio: Żywoty najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów, cz.1-2, 1988. Falk, Maryla: Dwa „misteria” romantyczne: Novalis, Słowacki, 2015. (wraz z Wiesławem Juszczakiem)
Publikacje Ścieżka nocy, Wydawnictwo Znak, Kraków 2001, Pieśni losu, Wydawnictwo Austeria, Kraków 2021, Dług metafizyczny. Eseje i rozmowy, Wydawnictwo Pasaże, Kraków 2021, Tłuk pięściowy i czerwone jabłuszko. Uwagi o przekładach poezji Wisławy Szymborskiej, Wydawnictwo Austeria, Kraków 2023, Czy możliwa jest uniwersalna filozofia muzyki?, Wydawnictwo Austeria, Kraków 2023, Trzy przypisy do naszych czasów, Wydawnictwo Austeria, Kraków 2023,
Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia
Nagroda Polskiego PEN Clubu za przekład z literatury obcej na język polski (1995) Nagroda Krakowska Książka Miesiąca za Muttāvali. Księga wypisów starobuddyjskich (1999) Krzyż Oficerski w Kategorii F Promocja Kultury (Rumunia, 2004)Cancelaria Ordinelor: Persoane Decorate, , canord.presidency.ro (jako: Kania, Irineusz). Nagroda Miasta Krakowa w dziedzinie kultury i sztuki (2018) Nagroda literacka ZAiKS-u dla tłumaczy (2018) Nagroda im. Kazimierza Wyki (2022) Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska za Twórczość Translatorską im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego (2023)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Wieluniu Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Kulturalnej (Rumunia) Kategoria:Polscy romaniści Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury greckiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury hebrajskiej i jidysz Kategoria:Polscy tłumacze literatury hiszpańskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury łacińskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury portugalskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury indyjskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury rumuńskiej i mołdawskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury szwedzkiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury włoskiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury tybetańskiej Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 2023