Henryk Bereska (ur. 17 maja 1926Według innych źródeł 17 czerwca, np. Feliks Netz, Ćwiczenia z wygnania, Instytut Mikołowski 2008, , s. 231. w Szopienicach, zm. 11 września 2005 w Berlinie) – tłumacz literatury polskiej na język niemiecki, poeta.
Życiorys Pochodził ze śląskiej robotniczej rodziny, urodził się w Szopienicach (obecnie dzielnica Katowic). We wrześniu 1939 był polskim harcerzem. W 1944 trafił do Luftwaffe, a następnie do niewoli amerykańskiej. Po wojnie nie zgodził się na współpracę z SB, a czując się zagrożony uciekł przez zieloną granicę do Niemiec, gdzie początkowo pracował jako niewykwalifikowany robotnik rolny.
Po utworzeniu NRD zamieszkał w Berlinie Wschodnim. Uzyskał tam maturę, a potem na Uniwersytecie Humboldta studiował germanistykę i slawistykę. Po studiach był redaktorem w wydawnictwie Aufbau-Verlag, gdzie pracował do 1955. Jego berlińskie mieszkanie miało okna wychodzące na Mur Berliński, i mimo że później zostały one zamurowane, nadal słyszał strzały oddawane do próbujących ucieczki na Zachód. Dlatego też pracę w domu jako tłumacz podjął w innym miejscu – w domku letniskowym w Kolbergu (gmina Heidesee na Łużycach Dolnych).
Tam tłumaczył polską literaturę, pisał wiersze i polityczne aforyzmy. Przełożył na język niemiecki ponad 200 książek. Natomiast w latach 80. XX wieku zaczął publikacje własnych utworów literackich. Na język niemiecki tłumaczył autorów takich jak: Jan Kochanowski, Jarosław Iwaszkiewicz, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Wyspiański, Cyprian Kamil Norwid, Tadeusz Różewicz. Tłumaczenia spisywał ręcznie, na maszynie przepisywała je jego żona, Gilda. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Niemieckich i niemieckiego PEN ClubuDoktorzy Honoris Causa UWr - Henryk Bereska [dostęp 2025-03-17]..
Był jednym z bohaterów filmu dokumentalnego Kolumbowie w kolorze Feldgrau (reż. Paweł Woldan, Włodzimierz Filipek, 2000), opowiadającego o losach Polaków wcielonych do Wehrmachtu w czasie II wojny światowej.
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1998) Krzyż Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (1997)
Nagrody i wyróżnienia
Nagroda literacka ZAiKS-u dla tłumaczy (1967) Nagroda Funduszu Kultury Nagroda im. Stanisława Ignacego Witkiewicza (1986) Nagroda Polskiego PEN Clubu (1994) Nagroda literacka im. Hansa Sahla (2000) Nagroda Śląska Kraju Dolnej Saksonii Nagroda Miast Partnerskich Torunia i Getyngi im Samuela Bogumiła Lindego (2001) tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (2001) laureat pierwszej edycji nagrody Transatlantyk przyznanej przez Instytut Książki (2005)
Upamiętnienie Z okazji setnej rocznicy jego urodzin, 17 maja 2026 roku w Słubicach i we Frankfurcie nad Odrą odbędzie się cykl wydarzeń „W nurcie słów”, obejmujący rejsy literackim statkiem po Odrze, spektakl teatralny oraz otwarcie wystawy poświęconej jubilatowi.
Przypisy
Bibliografia Henryk Bereska. Poeta, tłumacz, popularyzator literatury polskiej w Niemczech. Katowice: Biblioteka Śląska, 2006. .
Feliks Netz Z familoka pod Mur Berliński – o Henryku Beresce [w:] Ćwiczenia z wygnania, Instytut Mikołowski 2008, . www.katowice.gazeta.pl [dostęp 2011-05-25]
Linki zewnętrzne Informacje o Henryku Beresce w Gazecie Wyborczej Odeszli – Gazeta.pl
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Katowicach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Tłumacze literatury polskiej Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 2005