thumb|Szkic marszów i bojów pułku w latach 1919–1920 thumb 13 Kresowy pułk artylerii lekkiej (13 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Pułk stacjonował w garnizonie Równe (III dywizjon w Łucku) i był organiczną jednostką artylerii 13 Kresowej Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia oddział podlegał dowódcy 2 Grupy Artylerii.
Święto pułkowe obchodzono 9 września – w rocznicę ostatecznego sformowania pułku we Francji w 1918.
W latach 1996–1998 dziedzictwo tradycji 13 pal kontynuował 13 Kostrzyński pułk artylerii im. płk. Mikołaja Gomólickiego w Kostrzynie nad OdrąDecyzja Nr 98/MON Ministra Obrony Narodowej z 20 czerwca 1996 roku w: Dziennik Rozkazów MON z 1996, poz. 198..
Formowanie i walki Pierwszy oddział artylerii Armii Polskiej we Francji był organizowany w koszarach w Le Mans. W miarę napływu kadr i ochotników były tworzone kolejne grupy (dywizjony): I grupa – 22 maja 1918 – dowódca kpt./mjr Władysław Sekutowicz II grupa – 4 września 1918 – dowódca kpt./mjr Kołyszko III grupa – 28 listopada 1918 – dowódca mjr Mikołaj Gomólicki
1 stycznia 1919 roku na bazie wymienionych dywizjonów powstał 1 pułk artylerii polowej.
Po ześrodkowaniu 1 Dywizji Piechoty w marcu 1919 roku w rejonie Bayonne pułk został przygotowany do transportu do Polski. Dowództwo pułku objął ppłk Gomólicki, dywizjony przejęli: I dyon – mjr Kazimierz Schally II dyon – mjr Kowalski III dyon – mjr Edward Czopór Eszelony pułku opuściły Francję między 17 a 21 kwietnia 1919 roku i przez Niemcy przybyły do Polski w ostatnich dniach kwietnia. Pułk wyładowywał się w rejonie Chełma i Kowla.
1 września 1919 roku, w związku z połączeniem „Błękitnej Armii” z Wojskiem Polskim w kraju, jednostka została przemianowana na 13 Kresowy pułk artylerii polowej. We wrześniu 1920 pułk dysponował 75 mm armatami francuskimi.
Struktura organizacyjna i obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoUwagiDowódca płk Mikołaj GomólickiAdiutant ppor. Tadeusz JasińskiOficer łączności (i gazowy) por. Michał Wieliczko-WielickiOficer broni ppor. Leonard BursaOficer oświatowy ppor. Józef BogusławskiLekarz por. lek. Franciszek BardachLekarz wet. rtm. lek. wet. Oswald Bernfelddo 21 VIIrtm. lek. wet. Mikołaj SkorupskiKapelan ks. Jan Wielebińskido 6 VII dywizjonDowódca I dywizjonu kpt. Michał JancewiczAdiutant ppor. Władysław BergmanOficer gospodarczy por. Władysław KarpowiczOficer łączności ppor. Edward KubalskiLekarz ppor. lek. Jan Krotoskippor. san. Wincenty KuźniarLekarz wet.pchor. Bordarichppor. lek. wet. Władysław Sarnartm. lek. wet. Mikołaj SkorupskiDowódca taboruppor. Władysław MoniuszkoDowódca 1 bateriipor. Franciszek KosińskiOficer bateriippor. Józef BilińskiOficer bateriippor. Roman BrennerOficer bateriippor. Władysław SurynDowódca 2 bateriikpt. Gustaw DeisenbergOficer bateriippor. Stanisław NowakowskiOficer bateriippor. Marian Jankowski-PorajDowódca 3 bateriikpt. Stanisław GierwatowskiOficer bateriippor. Józef BogusławskiOficer bateriippor. Bronisław NowakowskiOficer bateriippor. Stanisław PiotrowiczOficer bateriippor. Adam Skałkowskido 2 VIIIII dywizjonDowódca II dywizjonukpt. Napoleon de Latourdo 9 XAdiutantppor. Mirosław WinogradzkiOficer gospodarczyppor. Jan ŚwiderskiOficer łącznościppor. Stefan OtowskiLekarzpor. lek. dr Franciszek BardachLekarz wet.ppor. lek. wet. Jan DuszkiewiczDowódca 4 bateriipor. Marian KowalskiOficer bateriipor./kpt. Antoni BrzozowskiOficer bateriippor. Poncet de SandonDowódca 5 bateriipor./kpt. Władysław BednarskiOficer bateriippor, Zygmunt DworakowskiOficer bateriippor. Czesław KitkiewiczDowódca 6 bateriikpt. Mieczysław MałczyńskiOficer bateriipor. Witold GuenterOficer bateriippor. Stanisław Dołęga-LuberadzkiIII dywizjonDowódca III dywizjonumjr Edward CzopórAdiutantppor. Edward RykiertOficer gospodarczyppor. Stanisław ChęcińskiLekarzppor, lek. Orzech ManasLekarz wet.por. lek. wet. Władysław SarnaDowódca 7 bateriipor. Stanisław Szembarski† 29 VOficer bateriipor. Zdzisław Liberadzki†29 VOficer bateriippor. Stanisław Bereziński† 29 VDowódca 8 bateriipor. Adam StudenckiOficer bateriipor. Wacław GrudniewiczOficer bateriippor. Tadeusz Marian NadratowskiOficer bateriippor. Julian ZdanowskiDowódca 9 bateriipor. Lucjan AdamczakOficer bateriipor. Kazimierz DworakowskiOficer bateriippor. Jan DomasiewiczOficer bateriippor. Anicet MarcinkowskiNieustalone przydziałyOficer pułkukpt. Wacław LatkiewiczOficer pułkupor. Piotr Ponomariow-Jakubowskiod VIOficer pułkuppor. Tadeusz MądralowskiOficer pułkuppor. Romuald Prewycz-Kwinto
Kawalerowie Virtuti Militari 25px|left|Order Virtuti Militari Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari:por. Lucjan Adamczak nr 1387por. Alfred Bartoniczekpor. Władysław Bednarskippor. Józef Bilińskiogn. Faustyn Bieńkowskimjr Edward Czopórbomb. Wojciech Dąbrowskiogn. Kazimierz Fludrapłk Mikołaj Gomólickikan. Stanisław Giereckipor. Wacław Grudniewiczpor. Witold Güntermjr. Michał Jancewiczkan. Stanisław Kacprzakpor. Franciszek Kosińskipor. Marian Kowalskiś.p. kpt. Napoleon de Latourkpr. Józef Loch ps. „Jan Lesiński” nr 2086kpr. Stanisław Marutast. ogn. Henryk Mendelogn. Stanisław Michałowskippor. Tadeusz Marian Nadratowskichor. Józef Nyklewiczogn. Józef Popławskikpr. Wasyl Pawluk ps. „Wacław Paluch”bomb. Aleksander Piekarusbomb. Jan Pruskpt. Stanisław Szeliga-Gierwatowskipor. Adam Studenckibomb. Aleksander Szewczykkan. Józef Wójciukkan. Józef Zwolińskikan. Antoni Żórubski
13 Kresowy pal w okresie pokoju thumb|13 DP w 1938Do 1939 pułk stacjonował w garnizonie Równe.
Mobilizacja Zmobilizowany w dniu 14 sierpnia 1939 roku wraz z pododdziałami dywizyjnymi w ramach mobilizacji alarmowej w grupie "zielonej" jako oddział wchodzący w skład Korpusu Interwencyjnego. Zgodnie z planem "W" zmobilizowano w oparciu o 13 pal w garnizonie Równe: dowództwo 13 pal z samodzielnym patrolem meteo nr 13, I i II dywizjony armat kal. 75 mm. W garnizonie Łuck: III dywizjon haubic kal. 100 mm oraz kolumny taborowe (dywizyjne) nr 209, 210, 211, 212, pluton parkowy uzbrojenia nr 202 i warsztat taborowy nr 209. Pułk zmobilizował się w ciągu 56 godzin, jednak wystąpiły braki w wyposażeniu: część baterii nie otrzymała radiostacji, a w dowództwach dywizjonu otrzymano tylko jedną sztukę, wystąpiły braki broni krótkiej dla oficerów i podoficerów rezerwy. Zabrakło części lornetek, oraz amunicji ppanc. do broni strzeleckiej i granatów. Pułk otrzymał doskonałe konie i wozy, ze wsi obsadzonych przez kolonistów czeskich. 16 sierpnia pułk załadowano do 9 transportów kolejowych i wysłano na Pomorze. Po wyładowaniu w Solcu Kujawskim 19 sierpnia pułk przemaszerował do lasów w rejonie Fordonu i wraz z macierzystą 13 DP wszedł w skład Korpusu Interwencyjnego gen. Skwarczyńskiego. Nocą 31 sierpnia/1 września 1939 r. 13 pal dotarł do Fordonu, gdzie miał się załadować powtórnie do transportów kolejowych.
13 Kresowy pal w kampanii wrześniowej Działania bojowe 13 pal Załadunek 13 pal rozpoczęto 1 września 1939 roku o godz.9.00 załadowane pododdziały sukcesywnie odjeżdżały przez Toruń, Włocławek, Kutno. W trakcie załadunku i dalszego transportu były atakowane przez niemieckie lotnictwo na stacji Fordon. W Kutnie został zbombardowany transport I i II dywizjonu. Z 2 baterii zostało zabitych kilkanaście koni, a z II dywizjonu poległo 7 żołnierzy. 2 września w rejonie Koluszek wyładowywano transporty 13 pal i kierowano do lasów na południe od miasta.
Udział w bitwie pod Tomaszowem Mazowieckim W związku z przegrupowaniem 13 DP do rejonu Tomaszowa Mazowieckiego, nocą 3/4 września dywizjon III/13 pal podjął marsz do Tomaszowa, a nocą 4/5 września dywizjon II i I (bez 3 baterii). Od rana 5 września dywizjony sukcesywnie zaczęły zajmować stanowiska ogniowe w lesie Lubochnia. III dywizjon zajął stanowiska ogniowe w rejonie miejscowości Sangródź , a następnie Przesiadłów jako wsparcie 43 pułku piechoty. Dywizjon II/13 pal (bez 6 baterii) jako artyleria ppanc. zajął stanowiska w szykach 45 pułku piechoty od Zawady do wzg.185. 6 bateria wraz z batalionem I/44 pułku piechoty stanowiła odwód dywizji, ubezpieczając północne skrzydło dywizji. I/13 pal (bez 3 baterii) jako artyleria ogólnego działania pod dowództwem ppłk Kossakowskiego nad rzeką Piasecznica. Przybyła ostatnim transportem kolejowym do Koluszek w dniu 5 września 3 bateria armat, po wykonaniu nocnego marszu w rejon Tomaszowa Maz. zajęła stanowiska na szosie Tomaszów Maz.-Lubochnia o świcie 6 września wraz z batalionem I/45 pp. 6 września 5 bateria zniszczyła niemiecki czołg dowodzenia i pozostałe dwa zmusiła do odwrotu. O godz.10.00 stanowiska II i III dywizjonu zostały zaatakowane przez lotnictwo niemieckie i ostrzelane przez artylerię. Zostało rannych i zabitych kilku artylerzystów.
Na stanowiska 43 pp i styk z 45 pp uderzyły niemieckie oddziały 4 Dywizji Pancernej, z uwagi na znaczne oddalenie stanowisk III dywizjonu od pierwszej linii wpieranej piechoty i problemy z łącznością, wsparcie dywizjonu było nieefektywne. Ok.godz.12.00 oddział niemieckiej 1 Dywizji Pancernej uderzył na 45 pp od strony Wolborza, atakujące niemieckie czołgi zostały zatrzymane ogniem "na wprost" przez 5 baterię armat i pluton artylerii piechoty 45 pp, zniszczono 5 czołgów niemieckich i 3 uszkodzono. O godz.15.00 niemiecka 1 DPanc. wznowiła natarcie przez Nieborów w kierunku Zawad, jednocześnie został zaatakowany przez lotnictwo niemieckie dywizjon III/13 pal i tabory pułku. Natarcie to było ostrzeliwane mało skutecznie przez 4 i 5 baterie armat. O godz.17.30 natarcie podjęła niemiecka 4 DPanc. atakując w kierunku Cekanowa, ok. 40 czołgów niemieckich przedarło się na tyły 43 pp i stanowiska III dywizjonu haubic. Haubice ostrzałem "na wprost" zniszczyły 5 czołgów, utracono 6 haubic, oraz wielu żołnierzy oraz liczne zaprzęgi konne, dywizjon został rozbity. I dywizjon armat (bez 3 baterii) na rozkaz dowódcy 13 DP przegrupowywał się do rejonu Skrzynki, Małecz, przygotowane do odmarszu baterie I/13 pal w lesie Lubochnia zostały zaatakowane przez 8 czołgów niemieckich, zaskoczona 1 bateria podjęła walkę niszcząc 1 czołg, ale utraciła dwie armaty i większość koni, 2 bateria stojąca nieco dalej ogniem bezpośrednim zniszczyła 3 czołgi niemieckie zmuszając do odwrotu pozostałe, bez strat własnych. W kierunku Lubochni wycofała się 2/13 pal i dowództwo 13 pal. Bateria 3/13 pal nie biorąca udziału dotychczas w walce, dostała rozkaz o zmianie stanowiska ogniowe i przegrupowaniu się. Podczas zejścia ze stanowisk została zaatakowana przez lotnictwo niemieckie, wówczas jeden z plutonów baterii pojechał na skutek błędnego pokierowania w kierunku Radomia. Czołgi niemieckie w tym czasie rozproszyły tabory 13 pal w lesie Lubochnia. Przed zmrokiem 5 bateria armat z plutonem artylerii 45 pp w rejonie Jadwigów, Wiaderno odparły natarcie czołgów niemieckich na las Lubochnia niszcząc 2 czołgi niemieckie, utraciła dwóch poległych i jednego rannego kanoniera i 3 konie zabite. Artyleria niemiecka w godzinach nocnych prowadziła silny ostrzał stanowisk 13 DP. W jego wyniku ranni zostali dowódcy 4 i 6 baterii armat. Na rozkaz płk. dypl. Władysława Zubosz-Kalińskiego dywizja rozpoczęła odwrót do lasów brudzewickich.