Alfabet rosyjski () – alfabet używany do zapisu języka rosyjskiego. Składa się z 33 liter, aczkolwiek ё jest nieobowiązkowa, a ъ jest bardzo rzadki.

Litera ъ w latach 20. i 30. XX wieku zastępowana była apostrofem – maszyny do pisania oraz stosowane w drukarniach czcionki wyprodukowane w tym okresie nie zawierały litery ъ, ponieważ jeszcze zwalczano starszą, przedsowiecką ortografię. W latach 1940–1970, mimo ponownego wprowadzenia do alfabetu litery ъ, bywała ona nadal zastępowana przez znak apostrofu lub (w maszynach do pisania) przez znak „. Obecnie z takimi sposobami oddawania litery ъ można się nadal spotkać w rękopisach osób starszych.

Litery thumb|Wielkie litery alfabetu w kroju szeryfowym thumb|Wersja pisana (pominięto wielką wersję znaku twardego i miękkiego) Litery alfabetu rosyjskiego (cyrylicy) Pismo proste Pismo pochyłe(kursywa) pismo odręczne transkrypcja polska nazwa rosyjska А а А ɑ Plik:01-Russian alphabet-А а.svg a a Б б Б б Plik:02-Russian alphabet-Б б.svg b be В в В в Plik:03-Russian alphabet-В в.svg w we Г г Г г Plik:04-Russian alphabet-Г г.svg g ge Д д Д д Plik:05-Russian alphabet-Д д.svg d de Е е Е е Plik:06-Russian alphabet-Е е.svg je, e, ieOddawane jako je, gdy występuje na początku wyrazu oraz po ъ, ь; jako e, gdy występuje po ж, л, ц, ч, ш, щ lub w nazwiskach obcego pochodzenia; jako ie po wszystkich innych spółgłoskach. je Ё ёW większości publikacji kropki odróżniające literę jo od je nie są zaznaczane, ale regularnie stosuje się je w podręcznikach i książkach dla dzieci, encyklopediach (w tym w Wikipedii) oraz w tych przypadkach, kiedy litera „ё” jest potrzebna dla zapobiegania homonimii: все (wszyscy) – всё (wszystko) lub небо (niebo) – нёбо (podniebienie); litera „ё” jest też stosowana przy transkrybowaniu z języków obcych. Ё ё Plik:07-Russian alphabet-Ё ё.svg jo, o, ioOddawane jako jo, gdy występuje na początku wyrazu oraz po ъ, ь; jako o, gdy występuje po ж, л, ч, ш, щ; jako io po wszystkich innych spółgłoskach. jo Ж ж Ж ж Plik:08-Russian alphabet-Ж ж.svg ż że З з З з Plik:09-Russian alphabet-З з.svg z ze И и И и Plik:10-Russian alphabet-И и.svg i, ji, yOddawane jako ji, gdy występuje po ь; jako y, gdy występuje po ж, ц, ш. i Й й Й й Plik:11-Russian alphabet-Й й.svg j i kratkoje К к К к Plik:12-Russian alphabet-К к.svg k ka Л л Л л Plik:13-Russian alphabet-Л л.svg l, łOddawane jako l, gdy występuje przed е, ё, и, ь, ю, я; jako ł, gdy występuje przed spółgłoskami, samogłoskami а, о, у, ы, oraz na końcu wyrazu. el М м М м Plik:14-Russian alphabet-М м.svg m em Н н Н н Plik:15-Russian alphabet-Н н.svg n en О о О о Plik:16-Russian alphabet-О о.svg o o П п П n Plik:17-Russian alphabet-П п.svg p pe Р р Р р Plik:18-Russian alphabet-Р р.svg r er С с С с Plik:19-Russian alphabet-С с.svg s es Т т Т т Plik:20-Russian alphabet-Т т.svg t te У у У у Plik:21-Russian alphabet-У у.svg u u Ф ф Ф ф Plik:22-Russian alphabet-Ф ф.svg f ef Х х Х х Plik:23-Russian alphabet-Х х.svg ch cha Ц ц Ц ц Plik:24-Russian alphabet-Ц ц.svg c ce Ч ч Ч ч Plik:25-Russian alphabet-Ч ч.svg czWymowa zawsze miękka, podobna do polskiego ć. cze Ш ш Ш ш Plik:26-Russian alphabet-Ш ш.svg sz sza Щ щ Щ щ Plik:27-Russian alphabet-Щ щ.svg szczWymawia się zawsze miękko, podobnie do polskiego ś. szcza Ъ ъ Ъ ъ Plik:28-Russian alphabet-ъ.svg litera pomijana w transkrypcji twiordyj znak Ы ы Ы ы Plik:29-Russian alphabet-ы.svg y y Ь ь Ь ь Plik:30-Russian alphabet-ь.svg ´Znak zmiękczenia; pomijany, gdy występuje po л, ж, ш, ч, щ i przed literą samogłoskową. miagkijznak Э э Э э Plik:31-Russian alphabet-Э э.svg e e lube oborotnoje Ю ю Ю ю Plik:32-Russian alphabet-Ю ю.svg ju, u, iuOddawane jako ju, gdy występuje na początku wyrazu, po samogłoskach oraz po ъ, ь; jako u po л; jako iu po innych spółgłoskach. ju Я я Я я Plik:33-Russian alphabet-Я я.svg ja, a, iaOddawane jako ja, gdy występuje na początku wyrazu, po samogłoskach oraz po ъ, ь; jako a po л; jako ia po innych spółgłoskach. ja

Użycie litery ё Współcześnie litery ё wymawianej jako /jo/ w języku rosyjskim używa się obowiązkowo w następujących przypadkach: w tekstach, gdzie konsekwentnie stawia się znaki akcentu; w książkach przeznaczonych dla małych dzieci; w tekstach dla uczniów i uczących się języka rosyjskiego jako obcego.

W każdej książce teksty można pisać, używając litery ё, jeśli taka jest wola autora czy redaktora. Często jednak litery tej używa się tylko wyrywkowo. Zaleca się jej używać w przypadku: kiedy pozwala to uniknąć dwuznaczności (np. → wszystko, → wszyscy; → podniebienie, → niebo; → poznamy, → poznajemy) kiedy ma się do czynienia ze słowem rzadko występującym lub powszechnie źle wymawianym, dla ukazania jego prawidłowej wymowy (np. → welur, → szczelinka, → surfing, → noworodek) w niektórych nazwach własnych, gdzie rozróżnienie е i ё dla zwykłych czytelników nie jest intuicyjnie oczywiste (np. → Dieżniow, → Olokma).

Litery usunięte w latach 1917–1918 Do czasu reformy rosyjskiej ortografii w latach 1917–1918В результате реформы в России окончательно и официально введена новая орфография, Постановления Совещания по вопросу об упрощении русского правописания, принятые 11 мая 1917 г., Декрет Наркомпроса РСФСР от 23.12.1917 года о введении нового правописания, Декрет Наркомпроса РСФСР, СНК РСФСР от 10.10.1918 «О введении новой орфографии»., a w publikacjach emigracyjnych jeszcze długo później, w języku rosyjskim oficjalnie funkcjonowały jeszcze 4 inne litery tj.: Ѣѣ (jać – ros. ) zastąpiona przez literę Е Ѳѳ (fita – ros. ) zastąpiona przez literę Ф Іі (i diesiatiericznoje – ros. ) zastąpiona przez literę И Ѵѵ (iżyca – ros. ), już przed rewolucją używana do zapisu bardzo nielicznych słów (np. мѵро, tzn. krzyżmo), zastąpiona przez И

Także i obecnie litery te, choć rzadko, spotkać można niekiedy w rosyjskich tekstach. Dotyczy to zwłaszcza litery Ѣ, niegdyś powszechnej w rosyjskim piśmiennictwie, której usunięcie wzbudziło największe opory (pozostałe trzy usunięte z alfabetu litery używane były w niewielkiej liczbie słów, głównie zapożyczeń z języka greckiego; 'і' także w niektórych końcówkach, w zasadzie zawsze przed samogłoskami i samogłoskami jotowanymi). Użycie tego znaku ma nawiązywać do starych, przedrewolucyjnych tradycji, stąd litera ta pojawia się niekiedy np. w nazwach firm czy na znakach towarowych.

Zobacz też

grażdanka

Uwagi

Przypisy

R Kategoria:Język rosyjski