thumb|Plakat z wyborów w 1989 thumb|Grób Andrzeja Szczypiorskiego na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie (2008) Andrzej Szczypiorski (ur. 3 lutego 1928. [dostęp 2016-12-29].W niektórych źródłach wskazywany jest rok urodzenia 1924, co zostało sprostowane przez Andrzeja Szczypiorskiego w 1999 (zob. ). w Warszawie, zm. 16 maja 2000 tamże) – polski pisarz, scenarzysta, polityk, w czasie II wojny światowej żołnierz Armii Ludowej, uczestnik powstania warszawskiego, więzień obozu Sachsenhausen, od lat 70. działacz opozycji w PRL, senator I kadencji, w latach 1997–2000 przewodniczący Międzynarodowej Konfederacji Związków Autorów i Kompozytorów (CISAC).
Życiorys Syn polityka Adama Szczypiorskiego i Jadwigi z domu Epsztajn. Kształcił się w szkole powszechnej przy Prywatnym Gimnazjum i Liceum Zboru Ewangelicko-Augsburskiego im. Mikołaja Reja w Warszawie. Podczas okupacji niemieckiej pracował jako pomocnik ślusarza, należał do Gwardii Ludowej PPS-WRN. Uczył się także na tajnych kompletach. Brał udział w powstaniu warszawskim jako członek Armii Ludowej. Na początku września opuścił Warszawę, po pobycie w obozie przejściowym w Pruszkowie został wywieziony do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Uwolniony w kwietniu 1945, był korespondentem wojennym radzieckiej agencji TASS przy jednym z korpusów Armii Czerwonej.
W 1946 zdał egzamin maturalny, pracował w Polskim Związku Zachodnim. Podjął nieukończone studia na Akademii Nauk Politycznych w Warszawie. W latach 1948–1951 pracował jako redaktor dziennika „Życie Warszawy”, kierownik rozgłośni Polskiego Radia w Katowicach (1950–1955), w okresie 1951–1956 jako kierownik literacki Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach. W latach 1956–1958 był radcą ambasady PRL w Danii, następnie do 1964 redaktorem Polskiego Radia w Warszawie, a w okresie 1965–1975 tygodnika „Polityka”, od 1971 do 1975 pisał dla miesięcznika „Odra” we Wrocławiu.
Był tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa PRL. Był rozpracowywany od końca lat 40. Współpracę nawiązał w połowie lat 50., zajmował się inwigilacją i namawianiem swojego ojca do powrotu z emigracji do kraju.
W 1952 zaliczył debiut literacki w „Życiu Literackim”. Pod pseudonimem Maurice S. Andrews napisał kilka powieści kryminalnych. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
W 1974 był sygnatariuszem Listu 15, dotyczącego sytuacji Polaków w ZSRR. Pod koniec lat 70. związał się z opozycją demokratyczną (KOR). Był też współpracownikiem Polskiego Porozumienia Niepodległościowego. Od 1977 publikował coraz częściej w gazetach opozycyjnych w obiegu podziemnym, co doprowadziło do jego internowania po ogłoszeniu w grudniu 1981 stanu wojennego. Po politycznych zmianach w Polsce w latach 1989–1991 jako reprezentant Komitetu Obywatelskiego (przystąpił do ROAD, zasiadał w radzie naczelnej tej partii), a następnie Unii Demokratycznej, sprawował mandat senatora I kadencji. Działał na rzecz niemiecko-polskiego pojednania. Opowiadał się za pojednaniem i zbliżeniem polsko-żydowskim, stał na czele Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Izraelskiej (TPPI).
W 1993 uczestniczył z ramienia Stowarzyszenia Autorów ZAiKS (obok Jana Błeszyńskiego, Edwarda Pałłasza i dyrektora generalnego Witolda Kołodziejskiego) w końcowej fazie prac nad nowymi przepisami dotyczącymi prawa autorskiego i praw pokrewnych. W tym samym roku został wybrany na przewodniczącego Rady ZAiKS-u, a w 1997 – na przewodniczącego Międzynarodowej Konfederacji Związków Autorów i Kompozytorów (CISAC) na kongresie tej organizacji w Berlinie; obie funkcje sprawował do śmierci.
W 1949 ożenił się z Ewą, z którą miał syna Adama.
Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie (kwatera C–5–1). Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży, której był przewodniczącym, w 2000 ustanowiła Nagrodę im. Andrzeja Szczypiorskiego.
Twórczość
W swoich dziełach często ukazywał złożoność rzeczywistości i trudność w dokonywaniu wyborów moralnych, zwłaszcza w sytuacjach ekstremalnego zagrożenia życia. Najbardziej znanym dziełem Andrzeja Szczypiorskiego jest powieść pod tytułem Początek (w Niemczech wydana pod tytułem Piękna pani Seidenman), której nie chciano opublikować w Polsce, wydał ją natomiast w 1986 Instytut Literacki w Paryżu. Opisuje ona losy grupy mieszkańców Polski w czasie wojny, jak i po niej. Jednym z wątków jest historia pani Seidenman, która została zadenuncjowana przez kolaboranta Bronka Blutmana, a następnie ocalona przez polskich przyjaciół przy pomocy Niemca. W swoich innych publikacjach przedstawiał on losy pułkownika von Stauffenberga jako niemieckiego bohatera i „człowieka honoru”.
Piętnował w swoich wypowiedziach i publikacjach wady PolakówPisał m.in.: Cechy charakterystyczne społeczeństwa polskiego to: alkoholizm, nieuczciwość, brak tolerancji względem inaczej myślących, nieposzanowanie pracy, zarówno cudzej, jak i własnej. Wypadałoby zapytać, czy takiemu społeczeństwu przysługuje miano chrześcijańskiego. (por. )., krytykował też działalność Kościoła katolickiegoKościół rzymski nie był bez ciężkiej winy. Jeśli istnieje w ogóle jakaś dialektyka historii, to w jej świetle można by zaryzykować pogląd, że naród niemiecki wziął na siebie wykonanie tej zbrodni, która się przewijała przez stulecia w brudnych, złych snach chrześcijańskiej Europy. (por. )..
Publikacje 1961: Czas przeszły, Iskry, Warszawa. 1966: Podróż do krańca doliny, Iskry, Warszawa. 1967: Karol Świerczewski – Walter. W 20 rocznicę śmierci, ZG ZBoWiD, Krajowa Komisja Dąbrowszczaków: „Sport i Turystyka”, Warszawa. 1968: Niedziela, godzina 21.10: wybór felietonów radiowych, 1964–1967, Czytelnik, Warszawa. 1971: Msza za miasto Arras, Czytelnik, Warszawa. 1980: Trzej ludzie w bardzo długiej podróży, Czytelnik, Warszawa. 1983: Z notatnika stanu wojennego, Polonia, Londyn. 1986: Początek, Instytut Literacki, Paryż. 1990: Amerykańska whiskey i inne opowiadania, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań. 1991: Noc, dzień i noc, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań. 1994: Autoportret z kobietą, Kantor Wydawniczy SAWW, Poznań. 1999: Gra z ogniem, Sens, Poznań.
Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1997).. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1964) Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955). Krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (1995) Pour le Mérite (1995) Medal Zasłużony dla Tolerancji (1999) Medal ZAiKS-u (1988) Odznaka ZAiKS-u (1978) Nagroda polskiego PEN Clubu im. Mieczysława Lepeckiego (1972) Nagroda „Wiadomości” (Londyn, 1986) Nagroda Nelly Sachs (1989) Nagroda im. Herdera (1994) Loża Liderów’94, nagroda „Trybuny Śląskiej” (1995) Złoty Laur „Przekroju” (1995)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
. [dostęp 2016-12-29].
Kategoria:Członkowie i współpracownicy KOR Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Działacze PPN Kategoria:Laureaci Nagrody im. Mieczysława Lepeckiego Kategoria:Ludzie związani z Akademią Nauk Politycznych w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Politycy ROAD Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Politycy Unii Demokratycznej Kategoria:Polscy autorzy powieści kryminalnych Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Sygnatariusze Listu 15 Kategoria:Tajni współpracownicy Służby Bezpieczeństwa PRL Kategoria:Więźniowie KL Sachsenhausen Kategoria:Żołnierze Armii Ludowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Zmarli w 2000 Kategoria:Senatorowie I kadencji Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (1989–1991)