Litewska Partia Socjaldemokratyczna

Litewska Partia Socjaldemokratyczna (lit. Lietuvos socialdemokratų partija, LSDP) – litewska partia polityczna o profilu socjaldemokratycznym, działająca od 1989.

Historia Ugrupowanie powołał Kazimieras Antanavičius przy wsparciu grupy inicjatywnej „Litewscy Socjaldemokraci”. Nawiązywało tym samym do zawiązanej w 1896 partii o tej samej nazwie (wśród założycieli znalazł się m.in. jeden z członków władz krajowych przedwojennej LSDP).

Do wybranego w 1990 parlamentu (wówczas jeszcze Rady Najwyższej LSRR) weszło blisko 10 przedstawicieli socjaldemokratów, startujących z listy ruchu Sąjūdis lub z jego oficjalnym poparciem. Jej posłowie poparli akt niepodległości, wkrótce przyjęli jednak kurs zachowawczy, reprezentowany przez postkomunistę Algirdasa Brazauskasa i Kazimirę Prunskienė.

W 1992 LSDP uzyskała 8 miejsc w parlamencie. Cztery lata później z wynikiem 6,6% zajęła piąte miejsce, wprowadzając z listy krajowej i z okręgów jednomandatowych łącznie 12 posłów. W tym okresie partia pozostawała w opozycji do rządów konserwatystów, nawiązała też bliską współpracę z postkomunistyczną Litewską Demokratyczną Partią Pracy. W 1999 LSDP opuściła grupa działaczy w tym kilku posłów, tworząc nowe ugrupowanie pod nazwą „Socjaldemokracja 2000” (w 2003 przemianowane na Litewski Związek Socjaldemokratów).

Współpraca z LDDP doprowadziła do utworzenia wspólnych list wyborczych na potrzeby wyborów w 2000 w ramach „Socjaldemokratycznej Koalicji Algirdasa Brazauskasa”, w skład której weszły też Związek Rosjan Litwy i Partia Nowej Demokracji. Blok zajął w nich pierwsze miejsce z wynikiem 31,1%, uzyskując 51 mandatów w 141-osobowym Sejmie, z czego blisko 20 przypadło socjaldemokratom.

Po upadku rządu Rolandasa Paksasa LSDP utworzyła nowy gabinet m.in. z LDDP i Nowym Związkiem, na którego czele stanął przywódca wyborczej koalicji, Algirdas Brazauskas. W tym samym roku doszło do faktycznego połączenia socjaldemokratów z Demokratyczną Partią Pracy i przyjęcia nazwy Litewska Partia Socjaldemokratyczna dla wspólnego ugrupowaniaFormalnie proces ten polegał na przyłączeniu się LDDP do LSDP., którego przewodniczącym został urzędujący litewski premier.

W 2004 ugrupowanie wprowadziło dwóch przedstawicieli do Parlamentu Europejskiego. W wyborach w październiku 2004 LSDP wystartowała w koalicji z socjalliberałami, zdobywając w jej ramach 20 mandatów w Sejmie kadencji 2004–2008.

Socjaldemokraci pozostali partią rządzącą, współtworząc gabinet swojego lidera, a od 2006 rząd Gediminasa Kirkilasa, który w 2007 został także przewodniczącym LSDP. W tym samym roku ugrupowanie uzyskało w wyborach samorządowych najwięcej mandatów w skali kraju (302), przegrywając jednak pod względem liczby otrzymanych głosów z konserwatystami.

W wyborach parlamentarnych w 2008 partia uzyskała 11,7% głosów (4. miejsce i 10 mandatów z listy partyjnej), dodatkowo wygrała w 16 okręgach jednomandatowych, stając się drugą siłą w Sejmie. Rok później zdobyli trzy mandaty w Europarlamencie. W 2011 LSDP wprowadziła do samorządów 328 radnych (najwięcej w kraju). W 2012 ugrupowanie zajęło drugie miejsce w okręgu większościowym (18,4% głosów i 15 mandatów), 23 jego przedstawicieli uzyskało mandaty w okręgach jednomandatowych.

LSDP zawiązała następnie koalicję z Akcją Wyborczą Polaków na Litwie, Partią Pracy oraz partią Porządek i Sprawiedliwość, współtworząc rząd Algirdasa Butkevičiusa, który rozpoczął urzędowanie 13 grudnia 2012. W 2014 kandydat socjaldemokratów Zigmantas Balčytis po raz pierwszy przeszedł do drugiej tury wyborów prezydenckich, w której jednak przegrał z ubiegającą się o reelekcję Dalią Grybauskaitė. W tym samym roku LSDP z wynikiem 17,3% zajęła drugie miejsce w wyborach europejskich. W 2015 partia zwyciężyła w wyborach samorządowych (wprowadziła 343 radnych).

Socjaldemokraci dłuższy czas prowadzili w sondażach przed w wyborami parlamentarnymi w 2016. Ostatecznie partia uzyskała w tych wyborach 14,4% głosów (3. miejsce i 13 mandatów z listy partyjnej), dodatkowo wygrała w 4 okręgach jednomandatowych, przegrywając w liczbie mandatów z LVŽS i konserwatystami. LSDP pozostała ugrupowaniem rządzącym, zawiązując koalicję ze zwycięskim Litewskim Związkiem Rolników i Zielonych, współtworząc rząd z Sauliusem Skvernelisem na czele. We wrześniu 2017 partia przegłosowała wystąpienie z koalicji, jednakże jej frakcja poselska większością głosów opowiedziała się za pozostaniem w większości rządowej. Konsekwencją tego sporu był rozłam w partii i powołanie Litewskiej Socjaldemokratycznej Partii Pracy.

W 2019 ugrupowanie uzyskało 259 mandatów radnych w wyborach samorządowych. W tym samym roku ponownie zajęło drugie miejsce w wyborach do PE. W wyborach w 2020 partia otrzymała 9,3% głosów, wprowadzając 13 posłów (8 z listy krajowej i 5 z okręgów). W wyborach lokalnych w 2023 mandaty radnych uzyskało 358 kandydatów socjaldemokratów (najlepszy rezultat w kraju). W 2024 partia kolejny raz zajęła drugie miejsce w wyborach europejskich.

Socjaldemokraci zwyciężyli natomiast w wyborach krajowych w 2024, otrzymując 19,3% głosów i wprowadzając 52 reprezentantów do nowego Sejmu (w tym 34 z okręgów większościowych). Zawarli następnie koalicję ze Związkiem Demokratów „W imię Litwy” i z formacją Świt Niemna, współtworząc w grudniu 2024 nowy gabinet, na czele którego stanął Gintautas Paluckas. Polityk ten pod koniec lipca 2025 w atmosferze skandalu ogłosił rezygnację z funkcji partyjnej i rządowej. LSDP porozumiała się następnie ponownie ze Świtem Niemna, a także z frakcją grupującą posłów LVŽS i AWPL; we wrześniu tegoż roku jej przedstawicielka Inga Ruginienė została nowym premierem. W lipcu 2026 na czele kolejnego rządu (w ramach koalicji LSDP, DSVL, LVŽS i AWPL) stanął nowy lider socjaldemokratów Mindaugas Sinkevičius.

Przewodniczący 1989–1991: Kazimieras Antanavičius 1991–1999: Aloyzas Sakalas 1999–2001: Vytenis Andriukaitis 2001–2007: Algirdas Brazauskas 2007–2009: Gediminas Kirkilas 2009–2017: Algirdas Butkevičius 2017–2021: Gintautas Paluckas 2021: Mindaugas Sinkevičius (p.o.) 2021–2025: Vilija Blinkevičiūtė 2025: Gintautas Paluckas 2025–2026: Mindaugas Sinkevičius (p.o.) od 2026: Mindaugas Sinkevičius

Poparcie w wyborach + Wyniki w wyborach parlamentarnych Wybory Poparcie (lista krajowa) Zmiana punktów procentowych Lista krajowa Zmiana Okręgi jednomandatowe Zmiana Suma19926,1%–5–3–819966,6%+0,57+25+2122000W ramach Socjaldemokratycznej Koalicji Algirdasa Brazauskasa.31,1%+24,528W tym LSDP 11.+2123W tym LSDP 7.+18512004W ramach koalicji z Nowym Związkiem.20,7%–10,416W tym LSDP 9.–1215–831200811,7%–9,010–615–25201218,4%+6,715+522+737201614,4%–413–24–181720209,3%–5,18–55+113202419,3%+10,018+1034+2952 + Wyniki w wyborach do Parlamentu Europejskiego Wybory Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty Zmiana L. miejsc dla Litwy200414,4%–2–13200918,6%+4,23+112201417,3%–1,32–111201915,9%–1,42–11202418,0%+2,12–11

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Międzynarodówka socjalistyczna Kategoria:Litewskie partie socjalistyczne i socjaldemokratyczne