thumb|Klepsydra Klepsydra (gr. κλεψύδρα od κλέπτω, κλέπτειν „kraść, uchodzić ukradkiem, wymykać się” i ὕδωρ „woda”) – zegar wodny, w późniejszych czasach także piaskowy, składający się z dwóch, zazwyczaj szklanych baniek, z których jedna znajduje się nad drugą, połączonych rurką przepuszczającą określoną ilość wody lub piasku w określonym czasie. Znane są klepsydry odmierzające od kilkudziesięciu sekund do doby.
Historia Najstarsze wersje klepsydry pochodzą z terenów Egiptu oraz Mezopotamii i datowane są na 1500 lat p.n.e.A. Łowicki, Młody Technik: Liczydło czasu. Starożytni Grecy używali klepsydry wodne do ćwiczeń retorycznych – odmierzany czas powodował, że uczyli się zwięźle formułować myśli i to, co chcą przekazać innym. Także starożytni Rzymianie ok. 52 roku p.n.e. ustanowili urząd funkcjonariusza odmierzającego czas w trakcie procesu sądowego, który posługiwał się właśnie klepsydrą. W średniowieczu wodę zaczęto zastępować piaskiem, zmielonymi skorupkami jaj, sproszkowanym ołowiem i cynkiem. W Europie pierwsze piaskowe klepsydry pojawiły się w XV wieku.
Dokładność wskazań klepsydry jest mała, gdyż prędkość wypływu wody zależy od wysokości jej słupa ponad otworem (zob. prawo Torricellego)Wypływ cieczy przez otwór. Dokładność tę zwiększono dzięki zastosowaniu nierównomiernej podziałkiLudwik Zajdler, Dzieje zegara, rozdział 8 Zegary wodne..
W szachach W 1852 roku angielski mistrz szachowy Howard Staunton zaproponował używanie klepsydr do mierzenia czasu podczas rozgrywania partii szachowej. Do tego celu klepsydra została oficjalnie wykorzystana po raz pierwszy w 1861 roku, w meczu pomiędzy Adolfem Anderssenem a Ignácem von Kolischem, a w kolejnych latach stosowana była coraz powszechniej aż do turnieju w Londynie w 1883 roku, kiedy została zastąpiona zegarem szachowym* W.Litmanowicz, J. Giżycki, „Szachy od A do Z”, tom I, Warszawa 1986, str. 433.
Zobacz też Skarbnica Wikipedii – przyrządy pomiarowe
Przypisy
Maciej Baczak, Sławomir Łotysz, Dariusz Machla: 1000 wynalazków, czyli historia ludzkiej pomysłowości. Bielsko Biała: Wydawnictwo Dragon, 2020, s. 39-40, Nowa encyklopedia PWN. T. 3. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, s. 373 .
Linki zewnętrzne Hourglass History
Kategoria:Rodzaje zegarów Kategoria:Historia techniki