Isabelle Yasmine Adjani (ur. 27 czerwca 1955 w Paryżu) – francuska aktorka i piosenkarka. Jako jedyna w historii kina zdobyła pięć Cezarów dla najlepszej aktorki za Opętanie (Possession, 1981), Jedno śmiertelne lato (L’Été meurtrier, 1983), Camille Claudel (1988), Królowa Margot (La Reine Margot, 1994) i Pokolenie nienawiści (La journée de la jupe, 2009). Otrzymała Order Narodowy Legii Honorowej (2010) i Order Sztuki i Literatury (2014).

Życiorys Wczesne lata

Urodziła się w Paryżu jako córka Emmy Augusty „Gusti” (z domu Schweinberger), niemieckiej katoliczki z Bawarii, i Mohammeda Cherifa Adjani, algierskiego Kabyla z Konstantyny – żołnierza stacjonującego pod koniec II wojny światowej w NiemczechTygodnik „Życie na Gorąco” nr 27, 7 lipca 2016, s. 70. Dorastała dwujęzycznie, mówiąc płynnie po francusku i niemiecku w Gennevilliers, na północno-zachodnich przedmieściach Paryża, gdzie jej ojciec pracował w garażu. Po wygraniu szkolnego konkursu recytatorskiego, od 1967 Adjani w wieku 12 lat zaczęła występować w teatrze amatorskim. Pomyślnie zdała maturę w Lycee de Bourbevoie i w 1976 studiowała na Uniwersytecie Vincennes. Miała młodszego brata, Érica, który był fotografem; zmarł 25 grudnia 2010 w wieku 53 lat.

Kariera thumb|Isabelle Adjani w Cannes, 2009

W wieku 14 lat po raz pierwszy trafiła na ekran w roli Rose, zakochanej w kolonijnym wychowawcy w komediodramacie Mały uciekinier (Le Petit Bougnat, 1970) w reżyserii Bernarda Toublanc-Michela. Po raz pierwszy zyskał sławę, gdy dołączyła do Comédie-Française i w 1972 była chwalona za interpretację roli Anusi w komedii satyrycznej Moliera Szkoła żon. Wkrótce jednak opuściła teatr, by rozpocząć karierę filmową.

Została dostrzeżona przez François Truffauta u boku Lina Ventury w roli Isabelle Douléan w komedii romantycznej Policzek (La Gifle, 1974), która przyniosła jej nagrodę specjalną David di Donatello. Truffaut obsadził ją w głównej roli Adele – najmłodszej córki Victora Hugo w biograficznym dramacie historycznym Miłość Adeli H. (L’Histoire d’Adèle H., 1975), za którą zdobyła nagrodę Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych, David di Donatello i Bambi oraz nominację do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej i Cezara dla najlepszej aktorki. Na ekranie stworzyła postać romantycznej, młodej kobiety, która, ulegając swoim namiętnościom, zaryzykowała wszystko co posiadała. Za rolę Laure zakochanej w bokserze (Gérard Depardieu) w dreszczowcu André Téchiné Barok (Barocco, 1976) była nominowana do Cezara dla najlepszej aktorki. W dreszczowcu Romana Polańskiego Lokator (Le locataire, 1976) wystąpiła w roli współlokatorki Stelli. Jako Lucy Harker w horrorze Wernera Herzoga Nosferatu wampir (Nosferatu: Phantom der Nacht, 1979) z Klausem Kinskim zdobyła nominację do Niemieckiej Nagrody Filmowej.

thumb|Isabelle Adjani przed Hôtel Amour, 2012

Pod koniec lat 70. jej dobra passa ustała. Jak wspominał w swojej książce Andrzej Żuławski, gdy zaproponował jej rolę w Opętaniu (Possession, 1981), Adjani, ze względu na swój trudny charakter, była w „totalnym dołku swej kariery”. – Nikt jej nie chciał, dlatego że już wtedy dawała się we znaki bardzo poważnie. Mieszkała na strychu kamienicy w Paryżu ze swoim małym synkiem i mężem. Mieszkanko jej pożyczył, tak zwane służbowe, w jakich gosposie domowe mieszkały we Francji pod dachami, aktor Donald Sutherland. I ona tkwiła w tym mieszkaniu, nikt jej nie chciał. Zagrała za związkowe minimum w filmie „Opętanie”, za grosze, i była bardzo szczęśliwa, że ją chcą, przez co była zdyscyplinowana i chciała dobrze wypaść – tłumaczył Żuławski. Kręcony w Berlinie horror psychologiczny Opętanie uchodzi za jeden z największych filmowych skandali lat 80. Opowiada o Annie, która przechodzi załamanie nerwowe, nagle porzuca rodzinę i zostawia męża dla tajemniczej istoty gnieżdżącej się w opuszczonym mieszkaniu. Scena zbliżenia między kobietą a potworem nawet dziś uchodzi za jedną z najbardziej szokujących w historii kina. W 1981 roku otrzymała podwójną nagrodę za pierwszoplanową rolę kobiecą na 34.Festiwalu Filmowym w Cannes jako Marya „Mado” Zelli w wyreżyserowanym przez Jamesa Ivory’ego melodramacie Kwartet (Quartet, 1981, prod. Merchant Ivory Productions) opartym na powieści Jeana Rhysa i za rolę Annie w Opętaniu, za którą w 1982 odebrała Cezara dla najlepszej aktorki. Jako Eliane „Elle” Wieck, która pragnie pomścić dawny gwałt na swojej matce przez trzech mężczyzn w ekranizacji powieści Sébastiena Japrisota Jedno śmiertelne lato (L’Été meurtrier, 1983) zdobyła drugiego Cezara.

W 1983 Adjani wydała francuski album popowy Pull marine, napisany i wyprodukowany przez Serge’a Gainsbourga. Nagrała też teledysk do przebojowej tytułowej piosenki „Pull marine”, wyreżyserowany przez Luca Bessona.

W 1988 współprodukowała i zagrała tytułową rolę rzeźbiarki Camille Claudel w dramacie biograficznym Camille Claudel (1988), za którą otrzymała Srebrnego Niedźwiedzia dla najlepszej aktorki na 39. Festiwalu Filmowym w Berlinie, trzecią nominację do Cezara i drugą do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej, stając się pierwszą francuską aktorką, która otrzymała dwie nominacje do Oscara. Film był także nominowany do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.

Laureatką czwartego Cezara została po zagraniu roli Małgorzaty de Valois, znanej jako królowa Margot w kostiumowym dramacie historycznym Patrice Chéreau Królowa Margot (La Reine Margot, 1994) na podstawie powieści Królowa Margot (1845) Aleksandra Dumasa. Przewodniczyła jury konkursu głównego na 50. MFF w Cannes (1997). Jako Sonia Bergerac, nauczycielka francuskiego w szkole średniej w niezbyt bezpiecznej dzielnicy, która bierze swoją klasę jako zakładnika, gdy przypadkowo strzela z pistoletu, który znalazła przy jednym ze swoich uczniów w dramacie Pokolenie nienawiści (La journée de la jupe, 2009) otrzymała piątego Cezara.

Isabelle Adjani, podobnie jak Catherine Deneuve, stała się ikoną lat 80., a filmy z jej udziałem odnosiły sukces kasowy we Francji. Była na okładkach magazynów takich jak „Paris Match”, „Elle”, „Grazia”, „Vanity Fair”, „Ekran”, „L’Officiel”, „Cosmopolitan”, „Glamour”, „Vogue”, „Interview”, „Film” czy „Harper’s Bazaar”.

Życie prywatne W latach 1976–1981 związana była z francuskim reżyserem i operatorem filmowym Bruno Nuyttenem, z którym ma syna Barnabé’a Nuyttena (ur. 1979). W latach 1986–1987 romansowała z Warrenem Beattym. W latach 1989–1994 była związana z Danielem Day-Lewisem, z którym ma syna Gabriela-Kane’a Day Lewisa (ur. 9 kwietnia 1995). Od stycznia 2002 do czerwca 2004 tworzyła związek z francuskim kompozytorem i muzykiem Jeanem-Michelem Jarre’em. W latach 2004–2008 spotykała się z neurochirurgiem Stéphane Delajoux.

W 2012 roku Étienne Binant, współpracownik Jeffreya Epsteina, wyłudził od niej kilkaset tysięcy euro.

Filmografia Filmy fabularne 2025: Natacha (presque) hôtesse de l'air jako Mona 2023: Złodziejki (Voleuses) jako Marraine 2022: Maskarada (Mascarade) jako Martha 2022: Peter von Kant jako Sidonie von Grassenabb 2020: Siostry (Soeurs) jako Zorah 2018: The World Is Yours (Le monde est à toi) jako Danny 2016: Carole Matthieu jako Carole Matthieu 2014: Spódnice w górę! (Sous les jupes des filles) jako Lily 2013: Ishkq in Paris jako Marie Elise 2012: David et Madame Hansen jako madame Hansen-Bergmann 2011: De force jako komisarz Clara Damico 2010: Mammuth jako kobieta w bieli 2008: Pokolenie nienawiści (La journée de la jupe) jako Sonia Bergerac 2008: Figaro jako hrabina Almaviva 2003: Pan Ibrahim i kwiaty Koranu (Monsieur Ibrahim et les fleurs du Coran) jako Gwiazda 2003: Bon voyage jako Viviane Danvers 2002: La repentie jako Charlotte / Leïla 2002: Adolphe jako Ellénore 1996: Diabolique jako Mia Baran 1994: Królowa Margot (La reine Margot) jako Małgorzata de Valois 1993: Toksyczna afera (Toxic Affair) jako Penelope 1990: Lung Ta: Les cavaliers du vent jako narrator (głos) 1988: Camille Claudel jako Camille Claudel 1987: Ishtar jako Shirra Assel 1985: Metro (Subway) jako Héléna 1983: Mordercze lato (L'été meurtrier) jako Eliane Wieck 1983: Śmiertelny wyścig (Mortelle randonnée) jako Catherine Leiris 1982: Antonieta jako Antonieta Rivas Mercado 1982: Tout feu, tout flamme jako Pauline Valance 1981: Kwartet (Quartet) jako Marya Zelli 1981: Za rok, ... jak dobrze pójdzie (L'année prochaine... si tout va bien) jako Isabelle Maréchal 1981: Opętanie (Possession) jako Anna / Helen 1980: Klara i przystojniacy (Clara et les chics types) jako Clara 1979: Nosferatu wampir (Nosferatu: Phantom der Nacht) jako Lucy Harker 1979: Siostry Brontë (Les soeurs Brontë) jako Emily Brontë 1978: Kierowca (The Driver) jako Gracz 1976: Barok (Barocco) jako Laure 1976: Lokator (Le locataire) jako Stella 1976: Violette i François (Violette et François) jako Violette Clot 1975: Miłość Adeli H. (L'histoire d'Adèle H.) jako Adèle Hugo, córka Victora Hugo 1975: Ondine jako Ondine 1974: Policzek (La gifle) jako Isabelle Doulean 1973: L’école des femmes jako Agnes 1973: Skąpiec (L'avare) jako Marianne 1971: Faustyna i piękne lato (Faustine et le bel été) jako Camille 1970: Mały uciekinier (Le petit bougnat) jako Rose

Seriale 2025: W mroku słońca (Soleil noir) jako Beatrice 2024: Para idealna jako Isabelle Nallet 2016: Gdzie jest mój agent (Le dix pour cent) jako ona sama 2011: Aïcha jako doktor Assoussa

Producent 1988: Camille Claudel

Nagrody i nominacje Nagroda Akademii Filmowej 1990 – nominacja dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej za Camille Claudel 1976 – nominacja dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej za Miłość Adeli H.

Cezar 2010 − nagroda dla najlepszej aktorki za Pokolenie nienawiści 1995 – nagroda dla najlepszej aktorki za Królowa Margot 1989 – nagroda dla najlepszej aktorki za Camille Claudel 1986 – nominacja dla najlepszej aktorki za Metro 1984 – nagroda dla najlepszej aktorki za Mordercze lato 1982 – nagroda dla najlepszej aktorki za Opętanie 1977 – nominacja dla najlepszej aktorki za Barok 1976 – nominacja dla najlepszej aktorki za Miłość Adeli H.

Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie 1989 – Srebrny Niedźwiedź dla najlepszej aktorki za Camille Claudel

Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Cannes 1981 − Złota Palma dla najlepszej aktorki za Opętanie i Kwartet

David di Donatello 1976 – nagroda dla najlepszej aktorki zagranicznej za Miłość Adeli H. 1975 – nagroda specjalna za Policzek

Dyskografia 1983: Pull Marine

Przypisy

Bibliografia

Kosecka B.: Isabelle Adjani, [w:] Słownik filmu pod red. R. Syski, Kraków 2005, s. 199.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Francuskie aktorki filmowe Kategoria:Francuskie wokalistki Kategoria:Francuzi pochodzenia algierskiego Kategoria:Francuzi pochodzenia niemieckiego Kategoria:Laureatki Cezara dla najlepszej aktorki Kategoria:Laureatki Srebrnego Niedźwiedzia dla najlepszej aktorki Kategoria:Laureatki nagrody za pierwszoplanową rolę kobiecą na Festiwalu Filmowym w Cannes Kategoria:Laureaci Nagrody David di Donatello Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Muzycy kabylskiego pochodzenia Kategoria:Urodzeni w 1955