thumb|Świątynia Sybilli w Puławach thumb|Dama z gronostajem, Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie thumb|Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie thumb|Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki thumb|Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie Pierwsze muzeum w Polsce zostało założone z inicjatywy Izabeli Czartoryskiej w 1801 w Świątyni Sybilli w Puławach i gromadziło pamiątki narodowe. Po upadku powstania listopadowego puławskie zbiory Czartoryskich zostały ewakuowane do Paryża, gdzie znalazły schronienie w hôtelu Lambert i powróciły do kraju w 1876 do Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie. W 1805 prywatne zbiory sztuki i starożytności gromadzone w pałacu w Wilanowie udostępnił społeczeństwu Stanisław Kostka Potocki, dając w ten sposób początek najstarszemu istniejącemu polskiemu muzeum. W 1823 we Lwowie założono Muzeum Książąt Lubomirskich, w 1855 Eustachy Tyszkiewicz utworzył Muzeum Starożytności w Wilnie, a Włodzimierz Dzieduszycki w latach 1855–1880 Muzeum Przyrodnicze we Lwowie.
Tradycje gromadzenia zbiorów są dużo starsze i sięgają końca XVI wieku, kiedy tworzono tzw. gabinety osobliwości. Jeden z nich, tzw. Musaeum, otwarto w 1594 w Toruniu przy bibliotece Gimnazjum Akademickiego w Toruniu.
W Polsce w 2016 działało 519 muzeów o statucie lub regulaminie uzgodnionym z Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wykaz tych muzeów prowadzony jest przez Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów.
Najważniejsze polskie muzea wpisane są do Państwowego Rejestru Muzeów. Są to muzea rejestrowane. O rejestrację mogą ubiegać się jedynie muzea gromadzące zbiory o wyjątkowym znaczeniu dla kultury narodowej, zatrudniające wykwalifikowanych pracowników naukowych, posiadające odpowiednią infrastrukturę oraz stałe źródło finansowania.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi działalność muzeów ministerialnych, np. Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Muzea ministerialne finansowane są w całości z budżetu państwa. Razem z organami samorządu terytorialnego lub organizacjami pozarządowymi ministerstwo współprowadzi i współfinansuje działalność innych muzeów, np. Muzeum Narodowe w Lublinie, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie.
Ministerstwo sprawuje także bezpośredni nadzór nad muzeami okręgowymi, które z kolei sprawują nadzór nad merytoryczną działalnością pozostałych muzeów samorządowych i społecznych działających na terenie okręgu: w województwie, np. Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu lub w regionie, np. Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej w Kaliszu. Muzea okręgowe prowadzone są i finansowane przez samorząd województwa.
Obok muzeów finansowanych z budżetu państwa lub województwa istnieją także: muzea powiatowe, np. Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu muzea gminne, np. Muzeum Miasta Ostrowa Wielkopolskiego muzea społeczne, np. Społeczne Muzeum Ziemi Tłuszczańskiej w Tłuszczu muzea prywatne, np. Prywatne Muzeum Motoryzacji i Techniki w Otrębusach muzea kościelne, np. Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu.
Korzystają one niekiedy z subwencji ministerialnych lub wojewódzkich, ale główny ciężar utrzymania placówek spoczywa na jednostkach prowadzących.
Muzea narodowe Muzeum Data założenia Oddziały Zdjęcie35px Muzeum Narodowe w Gdańsku1948 Oddział Sztuki Dawnej Oddział Sztuki Współczesnej – Pałac Opatów Oddział Etnografii – Spichlerz Opacki Oddział Zielona Brama Gdańska Galeria Fotografii Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkimcenter|100px35px Muzeum Narodowe w Kielcach1908 Dawny Pałac Biskupów Krakowskich Muzeum Stefana Żeromskiego Pałacyk Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku Muzeum Dialogu Kultur Muzeum Archeologiczne w Wiślicycenter|100px35px Muzeum Narodowe w Krakowie1879 Gmach Główny, Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, Dom Jana Matejki, Dom Józefa Mehoffera, Pałac biskupa Erazma Ciołka Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego, Muzeum Stanisława Wyspiańskiego w Kamienicy Szołayskich, Muzeum Książąt Czartoryskich, Biblioteka Książąt Czartoryskich, Muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem, Ośrodek Kultury Europejskiej „Europeum”center|100px35px Muzeum Narodowe w Lublinie1906 Muzeum Historii Miasta Lublina Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem” Muzeum Józefa Czechowicza Dworek Wincentego Pola Muzeum Regionalne w Kraśniku Muzeum 24 Pułku Ułanów w Kraśniku Muzeum Stefana Żeromskiego w Nałęczowie Muzeum Bolesława Prusa w Nałęczowiecenter|100px35px Muzeum Narodowe w Poznaniu1919 Galeria Malarstwa i Rzeźby Muzeum Historii Miasta Poznania Muzeum Sztuk Użytkowych Wielkopolskie Muzeum Wojskowe Muzeum Instrumentów Muzycznych Muzeum Etnograficzne Pałac w Rogalinie Zamek w Gołuchowie Muzeum Adama Mickiewicza w Śmiełowiecenter|100px35px Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu1909 Muzeum Dzwonów i Fajek w Przemyślu Muzeum Historii Miasta Przemyślacenter|100px35px Muzeum Narodowe w Szczecinie1945 Gmach Główny Muzeum Narodowego w Szczecinie Muzeum Sztuki Współczesnej Muzeum Historii Szczecina Galeria Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Szczecinie Stała Wystawa Pomorskich Kolei Wąskotorowych w Gryficach Centrum Dialogu „Przełomy”center|100pxMuzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie1964 Muzeum Przyrodniczo-Łowieckie w Uzarzewie Muzeum Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego w Jaraczu Muzeum Wikliniarstwa i Chmielarstwa w Nowym Tomyślu Skansen i Muzeum Pszczelarstwa w Swarzędzu Muzeum Gospodarki Mięsnej w Sielinkucenter|100px35px Muzeum Narodowe w Warszawie1862 (1916) Muzeum w Nieborowie i Arkadii Muzeum Plakatu w Wilanowie Muzeum Rzeźby im. X. Dunikowskiego Muzeum Wnętrz w Otwocku Wielkim Muzeum Policji100px35px Muzeum Narodowe we Wrocławiu1947 Panorama Racławicka Muzeum Etnograficzne Pawilon Czterech Kopuł100px35pxNarodowe Muzeum Morskie w Gdańsku1962 Spichlerze na Ołowiance statek-muzeum SS Sołdek Żuraw statek-muzeum „Dar Pomorza” Muzeum Rybołówstwa w Helu Muzeum Wisły w Tczewie Muzeum Zalewu Wiślanego w Kątach Rybackich100px
Muzea regionalne
Zgodnie z definicją, stosowaną przez Główny Urząd Statystyczny, muzeum regionalne „gromadzi zbiory o znaczeniu historycznym dla regionu z zakresu sztuki, archeologii, etnografii, techniki, przyrody i innych dyscyplin, z uwzględnieniem zbiorów regionalnych pamiątek historycznych”. W Polsce muzea regionalne pozostają pod mecenatem państwowym (muzea okręgowe), bądź jednostek samorządu terytorialnego (województwa, powiatu, gminy/miasta). Niektóre z nich są prowadzone przez stowarzyszenia. Istnieją także placówki prowadzone przez osoby prywatne oraz parafie.
Muzea archeologiczne thumb|Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi Muzeum Archeologiczne Środkowego Nadodrza Muzeum Archeologiczne w Biskupinie Muzeum Archeologiczne w Gdańsku Muzeum Archeologiczne w Krakowie Muzeum Archeologiczne w Poznaniu Muzeum Archeologiczne we Wrocławiu Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Głogowie Muzeum Archeologiczno-Etnograficzne w Surażu Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Stargardzie Muzeum Regionalne w Wolinie Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w Pruszkowie Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie Muzeum Archeologiczne w Wiślicy, oddział Muzeum Narodowego w Kielcach
Muzea biograficzne thumb|Dom Kopernika w Toruniu thumb|Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach thumb|Dom Urodzenia Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli thumb|Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie thumb|Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju thumb|Muzeum – Pracownia Literacka Arkadego Fiedlera w Puszczykowie – Santa Maria – replika statku Krzysztofa Kolumba w skali 1:1 Centrum Pamięci Generała Hallera i Błękitnej Armii we Władysławowie Cricoteka – Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora w Krakowie Dom Jana Matejki w Krakowie – Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie Dom Józefa Mehoffera w Krakowie – Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie Dom Mikołaja Kopernika w Toruniu Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach Dom Urodzenia Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli Dom Urodzenia św. Maksymiliana Kolbe w Zduńskiej Woli Galeria Władysława Hasiora w Zakopanem Mieszkanie – Pracownia Kazimiery Iłłakowiczówny – Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu Muzeum Biograficzne Władysława Orkana „Orkanówka” w Porębie Wielkiej Muzeum Bolesława Prusa w Nałęczowie Muzeum Edyty Stein w Lublińcu Muzeum Elwiro Michała Andriollego w Józefowie Muzeum Emila Zegadłowicza w Gorzeniu Górnym Muzeum Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie Muzeum Henryka Sienkiewicza w Oblęgorku Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce Muzeum im. Oskara Kolberga w Przysusze Muzeum im. Gustawa Morcinka w Skoczowie Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie – oddział Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego w Romanowie Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku Muzeum – Pracownia Literacka Arkadego Fiedlera w Puszczykowie Muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem – Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Praniu Muzeum Michała Kajki w Ogródku Muzeum Kornela Makuszyńskiego w Zakopanem Muzeum Lat Dziecięcych Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Zuzeli Muzeum Literackie Henryka Sienkiewicza – oddział Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu Muzeum Literackie im. Józefa Czechowicza w Lublinie – oddział Muzeum Narodowego w Lublinie Muzeum Marii Dąbrowskiej w Russowie Muzeum Marii Konopnickiej w Suwałkach Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku Muzeum Mikołaja Reja w Nagłowicach Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju Muzeum Ojca Honorata Koźmińskiego w Nowym Mieście nad Pilicą Muzeum Pamiątek po Janie Matejce „Koryznówka” w Nowym Wiśniczu – oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie Muzeum – Pracownia Literacka Arkadego Fiedlera w Puszczykowie Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego w Białymstoku Muzeum Stanisława Noakowskiego w Nieszawie Muzeum Stanisława Staszica w Pile Muzeum Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie – Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum Stefana Żeromskiego w Kielcach Willa Juliana Fałata – oddział Muzeum w Bielsku-Białej Muzeum Wincentego Pola w Lublinie – oddział Muzeum Narodowego w Lublinie Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach – oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego w Warszawie Muzeum Podróżników im. Tony’ego Halika w Toruniu Muzeum Zofii Kossak-Szatkowskiej w Górkach Wielkich Pracownia – Muzeum Józefa I. Kraszewskiego – oddział Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu Społeczne Muzeum Konstantego Laszczki w Dobrem
Muzea etnograficzne i skanseny thumb|Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu
Muzea etnograficzne Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie Gminne Muzeum Kultury Bojków w Myczkowie Muzeum Etnograficzne w Gdańsku – Oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie Muzeum Etnograficzne w Tarnowie – oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu Muzeum Etnograficzne w Poznaniu Muzeum Bambrów Poznańskich Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie Muzeum Lachów Sądeckich w Podegrodziu Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu Muzeum Mazurskie w Szczytnie Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu Muzeum Etnograficzne w Zielonej Górze Muzeum Kultury Wilamowskiej
Etnograficzne typu skansenowego thumb|Kujawsko-Dobrzyński Park Etnograficzny w Kłóbce thumb|Muzeum Wsi Lubelskiej thumb|Skansen w Dobczycach na Szlaku Architektury Drewnianej województwa małopolskiego Białowieża – Skansen w Białowieży Białystok – Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej