thumb|Kwiaty ciemiężycy białej thumb|Kwiatostan ciemiężycy czarnej Ciemiężyca, ciemierzyca (Veratrum) – rodzaj bylin z rodziny melantkowatych. Obejmuje ok. 25 do 50 gatunków. Duży rozrzut tej liczby wynika z włączania tu lub wyłączania w osobny rodzaj gatunków z rodzaju melantek Melanthium oraz różnego ujmowania taksonomicznego trzech euroazjatyckich kompleksów gatunków (V. album, V. nigrum i V. maackii) oraz jednego północnoamerykańskiego (V. viride). Rośliny te występują w strefie umiarkowanej półkuli północnej, na południu sięgając północnego Meksyku oraz Tajlandii i Mjanmy. W Polsce rosną trzy gatunki: ciemiężyca biała V. album, czarna V. nigrum i zielona V. lobelianum.
Z powodu zawartości alkaloidów liczne gatunki ciemiężyc są trujące dla ludzi i zwierząt, niektóre jednak wykorzystywane są leczniczo – V. californicum ma działanie antykoncepcyjne, V. viride stosowany jest przy nadciśnieniu. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne.
Morfologia Pokrój Długowieczne rośliny z tęgim, pionowym kłączem i bulwami. Korzenie są tęgie i kurczliwe. Łodyga jest dęta, prosta, wzniesiona. Liście Skrętoległe, pojedyncze, wąskie lub szerokie, często z blaszką fałdowaną, u nasady zwężoną w rurkowate pochwy liściowe. Kwiaty Zebrane w złożone grona i wiechy szczytowe. Kwiatostany są owłosione, z przysadkami. Kwiaty obupłciowe w dolnej części kwiatostanów, jednopłciowe (męskie) w górnej. Okwiat kółkowy lub dzwonkowaty z 6 trwałymi, wzniesionymi lub rozpostartymi listkami, zwykle białymi, żółtymi lub fioletowymi, całobrzegimi lub wcinanymi na brzegu. Hypancjum przyrośnięte do częściowo dolnej lub górnej, trójkomorowej zalążni. Pręcików jest 6 o wolnych, cienkich nitkach. Pylniki jednokomorowe, sercowato-nerkowate. Owoce Trójdzielne torebki z trwałą szyjką słupka, otwierające się przegrodowo. Nasiona elipsoidalne i wrzosowate, spłaszczone i u większości gatunków szeroko oskrzydlone.
Systematyka Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Jeden z kilku rodzajów wchodzący w skład podrodziny Melianthieae stanowiącej klad bazalny w obrębie rodziny melantkowatych (Melanthiaceae), która włączana jest do rzędu liliowców (Liliales) w obrębie jednoliściennych.
Wykaz gatunków Veratrum albiflorum Tolm. Veratrum album L. – ciemiężyca biała, ciemierzyca biała Veratrum anticleoides (Trautv. & C.A.Mey.) Takeda & Miyake Veratrum californicum Durand Veratrum dahuricum (Turcz.) O.Loes. Veratrum dolichopetalum O.Loes. Veratrum fimbriatum A.Gray Veratrum formosanum O.Loes. Veratrum grandiflorum (Maxim. ex Miq.) O.Loes. Veratrum insolitum Jeps. Veratrum lobelianum Bernh. – ciemiężyca zielona, ciemierzyca zielona Veratrum longebracteatum Takeda Veratrum maackii Regel Veratrum maximum (Nakai) M.N.Tamura & N.S.Lee Veratrum mengtzeanum O.Loes. Veratrum micranthum F.T.Wang & Tang Veratrum nigrum L. – ciemiężyca czarna, ciemierzyca czarna Veratrum oblongum O.Loes. Veratrum oxysepalum Turcz. Veratrum schindleri O.Loes. Veratrum shanense W.W.Sm. Veratrum stamineum Maxim. Veratrum taliense O.Loes. Veratrum × tonussii Poldini Veratrum versicolor Nakai Veratrum viride Aiton
Przypisy
Kategoria:Melantkowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza