Bogusława Jeżowska-Trzebiatowska

thumb|200px|Grób małżeństwa TrzebiatowskichBogusława Jeżowska-Trzebiatowska (ur. 19 listopada 1908 w Stanisławowie, zm. 16 grudnia 1991 we Wrocławiu) – polska fizykochemik, specjalizująca się w fizykochemii strukturalnej, spektroskopii, magnetochemii, chemii jądrowej i radiacyjnej. Współtwórczyni wrocławskiej szkoły chemii koordynacyjnej.

W roku 1935 jako pierwsza kobieta obroniła doktorat na Politechnice Lwowskiej. W 1949 na Wydziale Chemicznym Politechniki Śląskiej uzyskała habilitację na podstawie pracy pt. O związkach cztero- i pięciowartościowego renu. Od 1954 była profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego. Była też członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, a od 1977 członkiem zagranicznym Akademii Nauk NRDWyróżnienia uczonych, [w:] Życie Szkoły Wyższej, nr 9/1977, s. 147..

Życiorys Jej ojcem był Seweryn Jeżowski, doktor praw, matką - Stefania z domu Wartanowicz, polska Ormianka. Miała dwie starsze siostry: Jankę i Hanię. Brat Krzysztof Jeżowski był profesorem i rektorema Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu. Od 1935 r. była żoną Włodzimierza Trzebiatowskiego.

W roku 1913 rodzina Jeżowskich przeprowadziła się do Lwowa, gdzie Bogusława ukończyła Gimnazjum Królowej Jadwigi. Później - zainspirowana sukcesem naukowym Marii Skłodowskiej-Curie, która podczas swej wizyty we Lwowie spotkała się z młodzieżą w miejscowym ratuszu - zdecydowała się wbrew rodzicom studiować chemię, jako jedna z dziesięciu dziewcząt na stu studentów tego wydziału Politechniki.

Na trzecim roku studiów uzyskała tu posadę zastępcy asystenta u profesora Wiktora Jakóba. Pod jego kierunkiem zajmowała się badaniami właściwości renu, który był też potem tematem jej doktoratu. Pierwsze prace naukowe, które publikowała w latach 1931–1932, także poświęcone były temu metalowi. Jej praca dotycząca 5-wartościowych związków tego pierwiastka, spotkała się z surową krytyką Waltera Noddacka i Idy Noddack, odkrywców renu. W roku 1939, na Kongresie Chemii w Rzymie, Noddack przyznał jednak publicznie Trzebiatowskiej racjęFragmenty wspomnień Bogusławy Jeżowskiej-Trzebiatowskiej [w:] Spotkajmy się we Wrocławiu nr 3/2008, s. 16..

Podczas wojny pracowała w chemicznej fabryce „Galikol” we Lwowie, produkującej ciężkie alkohole. Od 1942 była członkiem Armii Krajowej, przyjęła pseudonim „Ren”. W „Galikolu”, korzystając z dostępu do stężonego kwasu siarkowego i amoniaku, produkowała dla AK bomby dymne i parzące. Po przejściu frontu radziecko-niemieckiego przez Lwów w 1944, ponownym zajęciu Lwowa przez ZSRR i przekształceniu niemieckiej fabryki w „Chemtrud” pracowała w niej jeszcze przez pewien czas, a po wojnie, w grudniu 1945 przeniosła się wraz z mężem do Wrocławia.

Wkrótce po przyjeździe, w powstającej w tym czasie wspólnej uczelni – Politechnice i Uniwersytecie Wrocławskim stworzyła Zakład Chemii Nieorganicznej i Analitycznej Wydziału Farmacji, a w 1948 powierzono jej kierownictwo Katedry Chemii Ogólnej, którą kierowała także na początku lat 50., w okresie reorganizacji uczelni wrocławskich. W tym okresie jej katedra była m.in. częścią Wydziału Rolniczego Politechniki Wrocławskiej. Organizowała chemię uniwersytecką oraz Wydział Matematyki, Fizyki i Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego. Piastowała kierownictwo Katedry Chemii Nieorganicznej.

Później, w latach 1958–1962, była dziekanem Wydziału Mat-Fiz-Chem UWr, w tym też czasie (1961) wstąpiła do PZPR. Była założycielką i pierwszym dyrektorem (1969–1979) Instytutu Chemii UWr.

Przewodnicząca (od 1978 do śmierci) Oddziału Wrocławskiego PAN.

Zmarła w wyniku obrażeń po upadku na schodach w swoim domu. Została pochowana obok męża na cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu (pole 24, rząd 1 od Alei Głównej, grób 231)Zarząd Cmentarzy Komunalnych we Wrocławiu - wyszukiwarka grobów [dostęp 2026-06-14]..

Odznaczenia i wyróżnienia Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami za udział w pracy konspiracyjnej przyznany przez Polskie Państwo Podziemne Medal im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk (1986)„Życie Literackie”, nr 49, 7 grudnia 1986, s. 16. Medal im. Marii Skłodowskiej-Curie przyznany przez Polskie Towarzystwo Badań Radiacyjnych (1983) Złoty Medal Uniwersytetu Wrocławskiego (1979) Medal za Wybitne Zasługi dla Rozwoju Politechniki Wrocławskiej (1976) Odznaka Honorowa Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1980) Nagroda Państwowa I stopnia (1976) oraz II stopnia (1964) tytuł doktora honoris causa Politechniki Wrocławskiej (1978), Uniwersytetu im. Łomonosowa w Moskwie (1979), Uniwersytetu Wrocławskiego (1980) odznaczona przez Jad Waszem medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” za ukrywanie w czasie wojny i uratowanie życia Emilowi Tasznerowi, żydowskiemu pracownikowi fabryki, w której pracowała we Lwowie (1991)

Upamiętnienie Za wybitne osiągnięcia naukowe w zakresie chemii nieorganicznej od 2017 roku przyznawany jest Medal im. Bogusławy i Włodzimierza Trzebiatowskich.

Od 2018 roku jest patronką skweru znajdującego się obok Wydziału Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Politechniki Lwowskiej Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Wrocławskiej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Kobiety – żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Stanisławowie Kategoria:Nagrodzeni Medalem Jędrzeja Śniadeckiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Wrocławskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Ofiary wypadków Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu Kategoria:Polscy fizykochemicy Kategoria:Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 1991