Baal (ugar.: 𐎁𐎓𐎍; fenic.: 𐤁𐤏𐤋; , trb.: Ba`al; akad.: Bēlu; ) – semicki bóg burzy i deszczu, którego ośrodkiem kultu było miasto Ugarit.
Imię Baal należałoby raczej uważać za tytulaturę, gdyż oznacza ono dosłownie „Pan”. Właściwe imię ugaryckiego boga burzy zapisywano 𐎅𐎄 (hd) i wokalizowano prawdopodobnie jako Haddu, co odpowiada aramejskiemu Hadad oraz akadyjskiemu Adad. Księgi biblijne mówią nieraz o Baalu danego miasta lub góry, albo piszą o kulcie „Baalów” w liczbie mnogiej, co sugeruje kult lokalnych bóstw, czyli „panów” w różnych miejscach. U Fenicjan był to np. Baal Hammon w Kartaginie i Baal-Melkart w Tyrze.
W sztuce wyobrażano Baala jako wojownika w szpiczastym hełmie ozdobionym rogami. W jednej ręce dzierży maczugę, w drugiej błyskawicę – jego boski atrybut (z tego powodu w interpretatio Graeca łączony z Zeusem). Zwierzęciem symbolizującym potęgę Baala był byk, przy czym niektóre teksty ukazują go w tej postaci, zapładniającego stada jałówek, co miało ilustrować jego niespożytą seksualną siłę.
Baal w mitologii ugaryckiej
W mitologii ugaryckiej jest to porywczy, pełen młodzieńczego zapału bóg burzy i życiodajnego deszczu, władca świata. Co roku ginął w wyniku walki toczonej z Motem – bogiem śmierci i wysuszonej letnim skwarem ziemi – i zstępował do świata podziemnego, aby z nastaniem wiosny powstać z martwych. Nieustanna walka między życiem a śmiercią była tematem dramatycznego mitu, który głęboko poruszał i przynosił oczyszczenie wewnętrzne. Kiedy wrogowie Baala dokonywali najgorszego z możliwych czynów, ich siła się wyczerpywała.
Mity o walce Baala z Jamem i Motem tworzą tzw. Cykl Baala, częściowo zachowany na tabliczkach z Ugaritu.
Walka Baala z Motem to jeden z najstarszych znanych mitów „umierającego i powracającego boga”, zob. . Innym mitycznym przeciwnikiem Baala jest Jam, bóg burzy morskiej, który rywalizował z Baalem o władzę nad światem po Elu. Walka Baala z Jamem jest postrzegana przez uczonych jako mit kosmologiczny o walce porządku z siłami chaosu. W przeciwieństwie więc do skrajnie negatywnego obrazu Baala w tradycji biblijnej, w Ugaricie Baal był pozytywnym bóstwem sił życiowych.
Baal w starożytnym Egipcie Kult Baala dotarł do Egiptu w czasach Ramzesa II (XIX dynastia), ogarniając niższe warstwy społeczeństwa. Żołnierze widzieli w nim strażnika granic. Świątynia Baala znajdowała się w dzielnicy obcokrajowców w Memfis. Wyobrażano go sobie pod postacią psa (odpędzającego złodziei i wrogów), czasem identyfikowano z Setem.
Baal w Biblii W Biblii wyznawcy Baala jawią się jako główni rywale wyznawców JHWH. Według prorok Eliasz wyzwał kapłanów Baala na „sąd Boży” na górze Karmel. Z czasem w hebrajskim tekście Biblii człon -baal w imionach własnych (takich jak Iszbaal i Meribbaal) został zastąpiony słowem boszet („hańba”).
Antioch IV Epifanes popierał przywrócenie kultu Baala w Judei, ponieważ Grecy widzieli w nim swojego Zeusa. Przymuszanie Żydów do jego kultu stało się jednym z powodów powstania machabejskiego.
W tradycji chrześcijańskiej Baal funkcjonuje jako zły demon lub ogólna nazwa fałszywego bożka pogańskiego.
Baal w Cesarstwie Rzymskim
thumb|Świątynia Baala-Szamina w Palmyrze w Syrii, w 2015 roku zniszczona przez terrorystów z tzw. Państwa Islamskiego.
Cesarz Heliogabal (204–222) sprowadził do Rzymu kult El Gabala, lokalnej wersji Baala z syryjskiej Emesy. Przypisywał mu duże znaczenie, traktując go jako główne bóstwo, a przynajmniej próbując mu podporządkować inne bóstwa. Doprowadził między innymi do przeniesienia do jego świątyni ognia Westy, kamienia Wielkiej Macierzy Bogów (Kybele), palladionu i tarcz saliów (ancile). Wobec szaleństwa Heliogabala, po jego śmierci zakazano w Rzymie kultu El Gabala.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Bóstwa ugaryckie Kategoria:Fenicja