Encyklika (gr. ἐγκύκλιος, enkyklios – okólnik, pismo wędrujące) – orędzie, pismo napisane przez papieża, skierowane do biskupów i do wiernych. Tematy poruszane w encyklikach odnoszą się do spraw doktrynalnych i organizacyjnych o charakterze ogólnokościelnym. Za pierwszą encyklikę, w nowożytnym rozumieniu, należy uznać Ubi primum Benedykta XIV z 3 grudnia 1740 roku.
Zasady komentowania encyklik ustalenie niewątpliwej myśli papieża, wyjaśnienie treści poprzez analizę porównawczą z innymi wypowiedziami papieża, wyjaśnienie tekstu z punktu widzenia filozofii i teologii katolickiej, wyjaśnienie tekstu w aspekcie aktualnych warunków społeczno-gospodarczych, ustalenie szczegółowych okoliczności, które spowodowały ogłoszenie encykliki, objaśnienie terminów użytych w encyklice, ciągła kontrola, porównywanie z całokształtem myśli encykliki, wskazanie na szczegółowe i praktyczne wnioski encykliki.
Papież Pius XII utrzymywał, że papieskie encykliki, nawet gdy nie są ex cathedra, mogą być dostatecznie autorytatywne, by zakończyć teologiczną dyskusję na konkretne pytanie:
Nie wolno też sądzić, że treści Encyklik nie wymagają same przez się uległości, skoro w nich Papieże nie sprawują swej najwyższej władzy nauczania. Uczą one bowiem na podstawie zwyczajnego posłannictwa Urzędu Nauczającego, do którego również odnoszą się słowa: „Kto was słucha, mnie słucha” (Łk 10,16). Najczęściej też to, co Encykliki wykładają i uwydatniają, już skądinąd należy do doktryny katolickiej. Jeśli zatem Najwyżsi Pasterze w wypowiedziach swych orzekają, po uprzednim zbadaniu, o kwestii dotąd swobodnie dyskutowanej, dla wszystkich jest jasne, że z woli i intencji Papieży sprawa ta nie może być odtąd przedmiotem wolnej dyskusji między teologami. – Humani Generis
Encykliki papieskie Do I soboru watykańskiego Papież Benedykt XIV (1740–1758) Ubi primum 3 grudnia 1740 Pro eximia tua 30 czerwca 1741 Quanta cura 30 czerwca 1741 In suprema Universalis 22 sierpnia 1741 Quamvis paternae 26 sierpnia 1741 Satis vobis compertum 17 listopada 1741 Etsi minime 7 lutego 1742 Certiores effecti 13 listopada 1742 Cum illud semper 14 grudnia 1742 Quemadmodum preces 23 marca 1743 Nimiam licentiam 18 maja 1743 Inter omnigenas 2 lutego 1744 Cum semper oblatas 19 sierpnia 1744 In suprema Catholicae 20 listopada 1744 Cum multorum charitate 18 lutego 1745 Libentissime quidem 10 czerwca 1745 Gravissimum supremi 8 września 1745 Vix pervenit 1 listopada 1745 Quemadmodum nihil 16 grudnia 1746 Accepimus praestantium 16 lipca 1746 Inter caetera 1 stycznia 1748 Magnae nobis 29 czerwca 1748 Annus qui hunc 19 lutego 1749 Officii nostri 15 marca 1749 Peregrinantes a Domino 5 maja 1749 Apostolica constitutio 26 czerwca 1749 Gravissimo animi 31 października 1749 Inter praeteritos 3 grudnia 1749 Benedictus Deus 25 grudnia 1750 Celebrationem magni 1 stycznia 1751 Prodiit jamdudum 30 stycznia 1751 Elapso proxime anno 20 lutego 1751 Providas Romanorum 18 marca 1751 Magno cum animi 2 czerwca 1751 A quo primum 14 czerwca 1751 Cum religiosi aeque 26 czerwca 1754 Quod provinciale 1 sierpnia 1754 Allatae sunt 26 lipca 1755 Quam ex sublimi 8 sierpnia 1755 Ex quo primum 1 marca 1756 Ex omnibus christiani 16 października 1756 Quam grave 2 sierpnia 1757
Papież Klemens XIII (1758–1769) Venimus in altitudinem 11 września 1758 A quo die 14 września 1758 Pastoralis officii 21 marca 1759 Cum primum 17 września 1759 Appetente sacro 20 grudnia 1759 In Dominico agro 14 czerwca 1761 Quanto in dolore 9 czerwca 1762 Ubi primum accepimus 14 stycznia 1764 Quanta auxilii 8 maja 1765 Christianae reipublicae 25 listopada 1766 Quam graviter 25 czerwca 1766 Summa quae 6 stycznia 1768 Accedamus cum fiducia 25 czerwca 1768
Papież Klemens XIV (1769–1774) Decet quam maxime 21 września 1769 Inscrutabili Divinae 12 grudnia 1769 Cum summi apostolatus 12 grudnia 1769 Magne atque 16 marca 1771 Dominis as Redemptor 21 lipca 1773 Salutis nostrae 30 kwietnia 1774
Papież Pius VI (1775–1799) Inscrutabile divinae 25 grudnia 1775 Summa Dei 25 grudnia 1775 Nuper pro 6 marca 1779 Super soliditate 28 listopada 1786 Quod aliquantum 10 marca 1791 Charitas quae 3 kwietnia 1791 Cum populi 13 kwietnia 1791 Quo luctu 4 maja 1791 Ancorché antichissimo 5 listopada 1791 In gravissimis 19 marca 1792 Novae hae litterae 19 marca 1792 Ubi communis 4 kwietnia 1792 Dum nos 19 kwietnia 1792 Quo fluctu 30 maja 1792 Ubi lutetiam 13 czerwca 1792 Ignotae nemici 21 listopada 1792 Perpensis circumstantiis 10 grudnia 1792 Quare lacrymae 17 czerwca 1793 Ad nostras manus 31 lipca 1793 Auctorem fidei 28 sierpnia 1794 Christi ecclesiae 30 grudnia 1797 Constantiam vestram 10 listopada 1798 Cum nos superiori 13 listopada 1798 Quotias animo 13 sierpnia 1799
Papież Pius VII (1800–1823) Ad Supremum 28 marca 1800 Diu satis 15 maja 1800 Ex quo ecclesiam 24 maja 1800 Le più colte 11 marca 1801 Ecclesia Christi 15 sierpnia 1801 Tam multa 15 sierpnia 1801 Quam luctuosam 24 maja 1802 Hoc ipso 29 października 1804 Quum memoranda 10 czerwca 1809 Il trionfo 4 maja 1814 Sollecitudo omnium 7 sierpnia 1814 Optassimus tendem 26 września 1814 Etsi longissimo 30 stycznia 1816 Vineam quam plantavit 12 czerwca 1817 Dominici gregis 25 sierpnia 1819 Praeclara quam 16 maja 1820 Ecclesiam a Jesu 13 września 1821
Papież Leon XII (1823–1829) Ubiprimum 5 maja 1824 Cum multa 17 maja 1824 Quod hoc ineunte 24 maja 1824 Etsi iam diu 24 września 1824 Ad plurimas 25 stycznia 1825 Quo graviora 15 marca 1825 Charitata Christi 25 grudnia 1825 Exultabat spiritus 25 grudnia 1825 Qui pacem 26 marca 1826 L'olio oggetto 21 czerwca 1826 Pastoris aeterni 2 lipca 1826 I gloriosi nostri 14 listopada 1826 Ecclesiarum omnium 12 grudnia 1826 Quanta laetitia 13 lutego 1827 Inter multiplices 20 marca 1827 Fructus quos 2 października 1827 Apostolici nostri/1 22 grudnia 1828 Apostolici nostri/2 22 grudnia 1828 Apostolici nostri/3 22 grudnia 1828 Apostolici nostri/4 22 grudnia 1828 Quando spirato 6 stycznia 1829
Papież Pius VIII (1829–1830) Inter multilices/1 15 maja 1829 Traditi humilitati 24 maja 1829 In supremi 18 lipca 1829 Litterae fraternitatis 30 czerwca 1829 Coelestis Agricola 7 lipca 1829 Inter multiplices/2 4 września 1829
Papież Grzegorz XVI (1831–1846) Chiamati dalla Divina 9 lutego 1831 Quel Dio 5 kwietnia 1831 Le armi valorose 12 lipca 1831 Ex debito pastoralis/1 9 września 1831 Inter gravissimas/1 3 lutego 1832 Summo iugiter 27 maja 1832 Cum primum, potępiająca powstanie listopadowe, 9 czerwca 1832 Ci è stato 9 czerwca 1832 Pastorale officium/1 3 lipca 1832 Mirari vos, przeciw liberalizmowi, 15 sierpnia 1832Ks. prof. Marian Banaszak, Historia Kościoła Katolickiego, tom 3, s. 242. Plura post 2 grudnia 1832 Avendoci Ella 20 lutego 1833 Quo graviora 4 października 1833 Litteras accepimus 5 października 1833 Quod litteris 29 listopada 1833 Maiori certo 13 grudnia 1833 Editam nuper 28 grudnia 1833 Quod de tua 28 grudnia 1833 Superabundavimus 28 grudnia 1833 Benedictus Deus 17 czerwca 1834 Singulari Nos 25 czerwca 1834 Cum pro pastorali 1 sierpnia 1834 L'evidente diminuzione 6 sierpnia 1834 Perlatae dudum 23 kwietnia 1835 Commissum divinitus 17 maja 1835 Melchitarum Catholicorum 3 czerwca 1835 Dum acerbissimas 26 września 1835 Sextus iam 1 lutego 1836 Ad beatissimi 17 lipca 1836 La moltiplicità 22 listopada 1836 Universi Dominici/1 21 lutego 1837 Dum intima 10 grudnia 1837 Ex debito pastoralis/2 14 sierpnia 1838 Pastorale officium/2 14 sierpnia 1838 Hanno sempre 18 września 1838 Quae nuncia 4 sierpnia 1839 Multa quidem 22 listopada 1839 Dolorem quo 30 listopada 1839 In supremo 3 grudnia 1839 Afflictas in Tunquino 27 kwietnia 1840 Pastorale officium/3 24 lipca 1840 Probe Nostis (tekst encykliki), O misjach wśród narodów niechrześcijańskich, 15 sierpnia 1840 Augustissimam beatissimi 21 grudnia 1840 De Cochinchinae 26 lutego 1841 Afflictas in Hispania 1 marca 1841 Quas vestro 30 kwietnia 1841 Ex literis 4 maja 1841 È lungo tempo 29 sierpnia 1841 Catholicae Religionis 22 lutego 1842 Inter ea 1 kwietnia 1842 Haerentem diu 22 lipca 1842 Apostolici ministerii 20 września 1842 In Concistoro 6 kwietnia 1843 Inter maximas 5 sierpnia 1843 Ad gravissimas 31 sierpnia 1843 Ubi novam 8 listopada 1843 Cum maxima 31 marca 1844 Maximis angustiis 27 kwietnia 1844 Inter praecipuas 8 maja 1844 Tra le principali macchinazioni 8 maja 1844 Summa quidem 23 kwietnia 1845 Libentissime fraternitatis 28 maja 1845 Inter gravissimas/2 28 czerwca 1845 Ex debito pastoralis/3 27 marca 1846
Do II soboru watykańskiego Papież Pius IX (1846–1878) Qui pluribus, O wierze i religii 9 listopada 1846 Nei giorni 9 listopada 1846 Praedecessores Nostros, O pomocy dla Irlandii, 25 marca 1847 Ubi primum/1, O dyscyplinie zakonników, 17 czerwca 1847 Romani e quanti, O zarządzaniu Państwem Kościelnym, 14 marca 1848 Nelle istituzioni 14 marca 1848 Non semel, O potępieniu ruchów rewolucyjnych we Włoszech, 23 czerwca 1848 Da questa pacifica, Do wiernych rzymian podczas emigracji papieskiej w Gaecie, 1 stycznia 1849 Ubi primum/2, O Niepokalanym Poczęciu 2 lutego 1849 La serie, O sytuacji międzynarodowej, 14 lutego 1849 Quibus, quantisque, O restauracji władzy papieskiej nad Rzymem, 12 sierpnia 1849 Noscitis et Nobiscum, O Kościele w Państwie Kościelnym 8 grudnia 1849 Si semper antea, O restauracji władzy papieskiej nad Rzymem, 14 sierpnia 1850 Exultavit cor nostrum, O skutkach Jubileuszu, 21 listopada 1851 Ex aliis nostris 21 listopada 1851 Nemo certe ignorat, O dyscyplinie duchowieństwa, 25 marca 1852 Probe noscitis, O dyscyplinie duchowieństwa, 17 maja 1852 Inter multiplices, Błaganie o jedność ducha przeciw propagandzie postulującej zniesienie władzy doczesnej papieża, 21 marca 1853 Neminem vestrum, O prześladowaniu Ormian, 2 lutego 1854 Optime noscitis /1, O planowanym uniwersytecie katolickim w Irlandii, 20 marca 1854 Apostolicae nostrae, Wezwanie do modlitwy o pokój, 1 sierpnia 1854 Inter graves 1 listopada 1854 Ineffabilis Deus 8 grudnia 1854 Singulari quadam 23 grudnia 1854 Optime noscitis /2, O spotkaniach Episkopatów, 5 listopada 1855 Cum saepe, Przeciw ustawodawstwu antykatolickiemu w Sabaudii, 26 lipca 1855 Singulari quidem, O Kościele w Austrii, 17 marca 1856 Cum nuper, obrona praw Stolicy Apostolskiej do państwa kościelnego 20 stycznia 1858 Amantissimi Redemptoris, O kapłanach i duszpasterstwie, 3 maja 1858 Cum Sancta Mater, Błaganie o modlitwę powszechną, 27 kwietnia 1859 Qui nuper, O Państwie Kościelnym, 18 czerwca 1859 Ad gravissimum, O władzy doczesnej Papieża, 20 czerwca 1859 Maximo animi, Przeciw zamachom Sabaudii na Państwo Kościelne, 26 września 1859 Nullis certe, Przeciw zamachom Sabaudii na Państwo Kościelne, 19 stycznia 1860 Cum catholica Ecclesia, Przeciw zamachom Sabaudii na Państwo Kościelne, 26 marca 1860 Novos et ante, Przeciw zamachom Sabaudii na Państwo Kościelne, 26 marca 1860 Multis gravibusque, Przeciw Księciu Badenii, z powodu nieratyfikowania konkordatu, 24 kwietnia 1860 Iamdum cernimus, Przeciw zamachom Sabaudii na Państwo Kościelne, 18 marca 1861 Amantissimus humani, O opiece nad Kościołami, 8 kwietnia 1862 Maxima quidem, O zgodności obyczajów ludowych z wiarą, 9 czerwca 1862 Quanto conficiamur, Przeciw promowaniu fałszywych doktryn, 10 sierpnia 1863 Incredibili afflictamur, O prześladowaniu w Nowej Gwinei, 17 września 1863 Tuas libenter 21 grudnia 1863 Multis gravissimis 28 stycznia 1864 Ubi Urbaniano, O katolicyzmie polskim w zaborze rosyjskim po powstaniu styczniowym, 30 lipca 1864 Maximae quidem, O Kościele w Bawarii, 18 sierpnia 1864 Quanta cura, potępienie błędów modernizmu, 8 grudnia 1864 Multiplices inter /1, Przeciw masonerii, 25 września 1865 Meridionali Americae, O seminarium dla rodzimej ludności, 30 września 1865