Festiwal Piosenki Żeglarskiej „Tratwa" – festiwal muzyczny skupiony wokół szant i , organizowany od 1983 roku, jeden z najstarszych tego typu w Polsce. W latach 1983–2006 odbywał się w Katowicach (m.in. w Spodku), od 2008 roku organizowany jest w Chorzowie przez Krakowską Fundację Żeglarstwa Sportu i Turystyki "HALS". W latach 2004−2006 organizowany był pod nazwą Eko-Tratwa.
W katowickim okresie festiwal organizowano w różnych obiektach, m.in. w Teatrze Młodego Widza na Koszutce, w Filharmonii Śląskiej, Hali Parkowej, a od połowy lat 90. XX w. w Spodku. Formuła obejmowała koncerty oraz konkurs wykonawców piosenki żeglarskiej, a w ramach przeglądu przyznawano nagrody (w tym Grand Prix), wiązane m.in. ze statuetką im. Zbigniewa Sowińskiego.
Największą popularnością festiwal cieszył się podczas katowickich edycji, gdy nastąpił wzrost frekwencji i zainteresowania publiczności.
Na festiwalu debiutowały liczne zespoły, takie jak: Watersztgi, Tonam & Synowie, Białe Mewy, Kaktusy, Kogoto, Skipper, Kant, Segars, z czego najbardziej znane to Ryczące dwudziestki, Perły i Łotry, Banana Boat.
Historia Okres katowicki (1983–2006) Pierwsza edycja festiwalu odbyła się w listopadzie 1983 roku w (nieistniejącym już) Teatrze Młodego Widza na Koszutce w Katowicach; uczestniczyło w niej około 500 osób, a na scenie zaprezentowało się 40 wykonawców. W latach 1984–1986 kolejne edycje organizowano w katowickiej Filharmonii Śląskiej. Od 1987 do 1989 roku festiwal odbywał się w Hali Parkowej (mogącej pomieścić ponad 1000-osobową publiczność), a w relacjach dotyczących frekwencji i znaczenia imprezy wskazywano, że pod tym względem była porównywalna z krakowskim festiwalem Shanties, choć nie konkurowała z nim – część żeglarzy ze Śląska określała Shanties jako „taką krakowską Tratwę".
W kolejnych latach na festiwalu debiutowały m.in. zespoły i wykonawcy: Watersztagi, Tonam & Synowie oraz Białe Mewy (1987), Kaktusy oraz Trzy Dzikie i Kanibale (1988), Kogoto (1989), Skipper i Kant (1990), Perły i Łotry Szanghaju (1992), Banana Boat (1994) oraz Segars (1995). . W 1990 roku impreza odbyła się w hali Fabryki Maszyn Górniczych. W latach 1991–1992 festiwal odbywał się w Centrum Kultury (określanym też jako Górnośląskie Centrum Kultury w Katowicach), w 1993 roku w Hali Sportowej Huty „Baildon", w latach 1994–1995 w hali gimnastycznej „Spodka", a w latach 1996–2000 w katowickim Spodku.
W relacjach o historii imprezy wskazywano, że przez pierwszych 15 lat festiwalem kierowała Ewa Barańska, a w latach 1998–2006 gospodarzami kolejnych edycji byli Ryczące Dwudziestki.
Laureaci części konkursowej (1983–1996) Istotną częścią festiwalu w latach 80. i 90. XX wieku był konkurs (przegląd konkursowy); zestawienie laureatów z lat 1983–1996 opublikowała Krakowska Fundacja Żeglarstwa Sportu i Turystyki „HALS":
1983 – I miejsce: Witold Zamojski (Warszawa), II: „Gwarek" (G.K.Ż. „Gwarek", Zabrze), III: Ryczące Dwudziestki (I HDW, Bytom) 1984 – I miejsce: Ryczące Dwudziestki (I HDW, Bytom), II: Elżbieta Starek (Warszawa), III: Michał Roszczyna (Pszczyna) 1985 – I miejsce: Anna Sojka (Katowice), II: „Gwarek" (G.K.Ż. „Gwarek", Zabrze), III: zespół Anny Faranat (56 HDW, Mysłowice) 1986 – I miejsce: zespół „Tło" (56 HDW, Mysłowice), II: zespół „Miądze" (Żory), III: zespół „Orza" 1987 – I miejsce: „Białe Mewy" (Wojciech Dudziński, Bytom), II: „Tonam & Synowie" (HDW, Tychy), III: „Watersztagi" (I HDW, Bytom) 1988 – I miejsce: „Kaktusy" (I HDW, Bytom), II: „Trzy Dzikie i Kanibale" (Wrocław), III: „Watersztagi" (I HDW, Bytom) 1989 – I miejsce: Kogoto (IV LO, Chorzów), II: duet „O'Kazja" (Sosnowiec), III: Sylwia Niedbał (I HDW „Północ", Częstochowa) 1990 – I miejsce: Agnieszka Sołtysik (Sosnowiec), II: zespół „Skipper", III: „Kant" (Bytom) 1991 – I miejsce: „Szkwał" (Słupca), II: „Skipper" (Jastrzębie), III ex aequo: „The Black Jack's" i „Wielka Klapa"; przyznano także „nagrodę komandora" 1992 – I miejsce: „Na Raz" (Mikołów), II: Perły i Łotry Szanghaju (Katowice), III: „The Tops" (Chorzów); „Nagrodę komandora" otrzymała Anna Giemza 1993 – nagroda im. Komandora Zbigniewa Sowińskiego: „Szkwał" (Tychy) 1994 – nagroda im. Komandora Zbigniewa Sowińskiego: Banana Boat (Sosnowiec) 1995 – nagroda im. Komandora Zbigniewa Sowińskiego: „RA III" (Bolesławiec), II: „Segars" (Bytom), wyróżnienie: „Tyle Co 5" 1996 – nagroda im. Komandora Zbigniewa Sowińskiego: „Poszedłem na Dziób"; nagroda Przewodniczącego Rady Miejskiej Katowic: „North Cape"
Kolejne edycje (1998–2006) W 1998 roku (XVI edycja) część konkursowa odbyła się 14 listopada w katowickim Spodku; relacje prasowe wspominają wcześniejsze eliminacje uczestników; w zapowiedziach koncertu wymieniano m.in. udział Czterech Refów, Shantymana, Mechaników, Kaktusów, Gdańskiej Formacji Szantowej i Watersztagów. W 1999 roku (XVII edycja) wystąpili m.in. Waldemar Mieczkowski, Cztery Refy, Jerzy Porębski oraz Mechanicy Shanty.
W latach 2001–2002 festiwal odbywał się w Górnośląskim Centrum Kultury; w 2001 roku (XIX edycja) w programie zaznaczono „Koncert Młodych Talentów", gdzie oceny pochodziły od jury oraz publiczności, a Grand Prix oraz Nagrodę Publiczności zdobył zespół Sąsiedzi.
W 2003 roku festiwal nie odbył się. Po przerwie impreza powróciła w 2004 roku i w latach 2004–2006 funkcjonowała pod nazwą Eko-Tratwa; kolejna edycja odbyła się 3 grudnia 2005 roku w sali Górnośląskiego Centrum Kultury (plac Sejmu Śląskiego 2) jako XXII Festiwal Piosenki Żeglarskiej „EKO-TRATWA 2005", organizowana przez Żeglarski Klub Morski w Katowicach. W 2007 roku festiwal nie odbył się.
Okres chorzowski (od 2008) W 2008 roku festiwal reaktywowała Krakowska Fundacja Żeglarstwa Sportu i Turystyki „HALS"; od tego czasu impreza odbywa się w Chorzowie, głównie w Chorzowskim Centrum Kultury (ChCK).
XXIV edycja (2008) trwała od 7 do 10 listopada; koncerty i wydarzenia realizowano w ChCK oraz w tawernie Stary Port, a program obejmował m.in. koncerty tematyczne (w tym koncert szant klasycznych) oraz koncert konkursowy. W relacjach wymieniano m.in. występy Starych Dzwonów, Starej Kuźni, Passatu, Andrzeja Koryckiego i Dominiki Żukowskiej, Ryczących Dwudziestek, Flash Creep, Jerzego Porębskiego, Zrefowanych oraz Mechaników Shanty. W części konkursowej udział wzięli m.in. Stare Dzwony, Tonam & Synowie, Za Horyzontem, Banana Boat, Latający Holender i North Cape; nagrody przyznano m.in. Starym Dzwonom, Kacom, Majtkom Bosmana i Folk Beczce, a konkurs wygrał zespół Indygo.
W 2009 roku (XXV edycja), w dniach 6–8 listopada, realizowano cykl koncertów oraz wydarzenia towarzyszące. W 2010 roku (XXVI edycja), w dniach 11–13 listopada, wydarzenia odbywały się w ChCK oraz w tawernie „Stary Port".
W 2012 roku (XXVIII edycja) przegląd konkursowy odbył się w tawernie Stary Port; jury pod przewodnictwem Andrzeja Koryckiego (w składzie: Jacek Jakubowski, Jerzy Ozaist i Jacek Sroka) przyznało I miejsce zespołowi Old Marinners, II miejsce Krzysztofowi Szczęśniakowi, III miejsce zespołowi Trzy Maszty, a wyróżnienie za autorski utwór „Zwrot" otrzymał zespół Abordaż.
W 2013 roku (XXIX edycja) organizatorzy zrezygnowali z koncertu w ChCK i całość przeprowadzono w tawernie Stary Port; przesłuchania konkursowe odbyły się 9 listopada, a jury przyznało dwie równorzędne nagrody I (zespołowi Trzecia Miłość, wraz z nagrodą w postaci sfinansowania wydania promocyjnej EP-ki, oraz Rafałowi Gołąbowskiemu, wraz z nominacją do przeglądu konkursowego Festiwalu Shanties 2014), przy czym Gołąbowski przekazał nominację – za zgodą jury i organizatorów – zespołowi Onyks.
W 2014 roku odbyła się jubileuszowa XXX edycja. W 2015 roku (XXXI edycja) nie zorganizowano koncertu konkursowego z powodu małej liczby zgłoszeń, natomiast odbył się koncert „Gwiazd i Laureatów" z udziałem m.in. Andrzeja Koryckiego i Dominiki Żukowskiej.
W 2016 roku (XXXII edycja) odbyły się koncert konkursowy oraz koncert „Gwiazd i Laureatów"; wystąpili m.in. Ryczące Dwudziestki, Leje na Pokład oraz laureaci konkursu, a koncert poświęcono Andrzejowi „Qni" Grzeli (przeprowadzono licytację na rzecz jego rehabilitacji). W 2017 roku (XXXIII edycja) podczas koncertu gwiazd i laureatów ponownie wystąpili Andrzej Korycki i Dominika Żukowska.
W 2019 roku (XXXV edycja) festiwal odbył się w dniach 9–10 listopada; w materiałach programowych wymieniano m.in. występy Czterech Refów, North Wind, Flash Creep, Sąsiadów i North Cape, a także udział Andrzeja Koryckiego i Dominiki Żukowskiej; w kontekście tej rocznicy odnotowywano koncert pamięci Jerzego Rogackiego.
W 2021 roku odbyła się XXXVI edycja. W 2022 roku (XXXVII edycja) odbył się koncert pamięci Stana Hugilla; wystąpili m.in. Andrzej Korycki i Dominika Żukowska, Marek Szurawski oraz Sąsiedzi, a w holu ChCK zorganizowano wystawę grafik Stana Hugilla. W 2023 roku (XXXVIII edycja) zespół Ryczące Dwudziestki obchodził na scenie swoje 40-lecie.
W 2024 roku (XXXIX edycja, 10 listopada) odbyły się dwa koncerty: „Banana Boat i przyjaciele" (z udziałem m.in. Banana Boat, Sąsiadów i Szkockiej Trupy) oraz „Poezja spod żagli" (z udziałem Pawła Hutnego Band oraz Andrzeja Koryckiego i Dominiki Żukowskiej).
W 2025 roku odbyła się jubileuszowa 40. edycja; podczas koncertów „Nasza Tratwa…" i „Zielona Kraina" wystąpili m.in. Banana Boat, Mechanicy Shanty, Perły i Łotry, Sąsiedzi oraz Trzecia Miłość, koncert jubileuszowy poprowadzili Anna Sojka (laureatka I miejsca w 1985 roku) oraz Wojciech „Muzyk" Harmansa, a zwieńczeniem imprezy było wspólne wykonanie „Pożegnania Liverpoolu".
Przypisy
Linki zewnętrzne www.tratwa.com.pl – festiwal Tratwa strona główna www.tratwa.hals.krakow.pl – festiwal Tratwa na stronach Krakowskiej Fundacji Żeglarstwa Sportu i Turystyki „Hals" www.tratwa.hals.krakow.pl – oficjalna strona festiwalu (wersja https)
Kategoria:Festiwale muzyki żeglarskiej w Polsce Kategoria:Festiwale w Katowicach Kategoria:Kultura w Chorzowie Kategoria:Muzyka w Katowicach