thumb|180px|Arcybiskup Jan Maria Michał Kowalski, reformator mariawityzmu thumb|180px|Pierwsi biskupi mariawiccy: Maria Michał Kowalski (w środku), Maria Andrzej Gołębiowski (z prawej), Maria Jakub Próchniewski (z lewej) thumb|180px|Zgromadzenie Sióstr Mariawitek (zdj. z ok. 1910 r.) thumb|180px|Arcykapłanka Maria Izabela Wiłucka – przełożona Zgromadzenia Sióstr Mariawitek w latach 1922–1946 thumb|180px|Świątynia Miłosierdzia i Miłości w Płocku – katedra mariawicka i najważniejsze sanktuarium dla mariawitów thumb|180px|Klasztor mariawicki w Felicjanowie – siedziba Kościoła Katolickiego Mariawitów w RP thumb|180px|Medalion mariawicki na kościele w Mińsku Mazowieckim thumb|180px|Kościół Przenajświętszego Sakramentu w Długiej Kościelnej thumb|180px|Kościół św. Anny i św. Marcina w Strykowie thumb|180px|Kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Warszawie thumb|180px|Kościół św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty i św. Rocha Wyznawcy w Nowej Sobótce thumb|180px|Kościół Przenajświętszego Sakramentu w Kadzidłowej thumb|180px|Kościół św. Anny w Piasecznie thumb|180px|Kościół św. Paschalisa w Koziegłowach thumb|180px|Kościół Wniebowzięcia NMP w Żeliszewie thumb|180px|Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Doroty w Dobrej pod Łodzią thumb|180px|Kościół Matki Bożej Szkaplerznej i św. Wojciecha w Lipce thumb|180px|Kaplica Przenajświętszego Sakramentu w Goździe thumb|180px|Dom parafialny w Nowej Sobótce thumb|180px|Ołtarz w Świątyni Miłosierdzia i Miłości w Płocku thumb|180px|Wnętrze kościoła mariawickiego w Paryżu thumb|180px|Wnętrze kościoła Narodzenia NMP w Mińsku Mazowieckim thumb|180px|Msza Święta w kościele św. Mateusza i św. Rocha w Sobótce thumb|180px|Msza Święta sprawowana przez siostry biskupki w Felicjanowie thumb|180px|Kapłan M. Paweł Rudnicki sprawuje mariawicką Mszę Św. w kościele ewangelickim w Krakowie Mariawityzm – grupa wyznań chrześcijańskich, tradycji katolickiej, powstała w Polsce na przełomie XIX i XX wieku, oparta na serii objawień, określanych jako Dzieło Wielkiego Miłosierdzia, których dostąpić miała polska zakonnica Maria Franciszka Kozłowska. Wspólnota mariawicka działała początkowo w ramach Kościoła rzymskokatolickiego zachowując jego zwyczaje i praktyki pobożnościowe, jednak w 1906, po ekskomunice nałożonej przez papieża Piusa X na założycielkę i księdza Jana Kowalskiego, została z niego wyłączona.
Mariawityzm jest wyznaniem oryginalnie polskim, wywodzącym się organizacyjnie z ruchu honorackiego. Współcześnie około 25 tysięcy chrześcijan w Polsce i 20 tysięcy we Francji przyznaje się do wyznania mariawickiego. Wspólnoty mariawickie istnieją też w niektórych krajach Europy Zachodniej, Afryki i obu Ameryk.
Nazwa Nazwa mariawityzm pochodzi od łacińskich słów Mariae vitam (imitantes), co w języku polskim oznacza „Maryi życie (naśladujący)”. Nazwa ta wyraża naśladowanie życia Matki Bożej, jej pokory, miłości, czystości i modlitwy oraz szerzenie kultu maryjnego.
Pochodzenie nazwy jest według Marii Franciszki Kozłowskiej nadprzyrodzoneks. Wojciech Różyk, "Objawienia" Marii Franciszki Kozłowskiej, Świdnica 2006, str. 151.. Pochodzi ona z pierwszego objawienia w Dziele Wielkiego Miłosierdzia: Chcę, aby powstało Zgromadzenie Kapłanów pod nazwą MariawitówDzieło Wielkiego Miłosierdzia, Płock 1922, s. 5.
W początkach XX wieku przeciwnicy mariawityzmu nazywali go obraźliwie sektą pseudokatolicką, mankietnictwem bądź kozłowityzmem. Wyrażenie mankietnicy pochodzi od noszenia habitów z mankietami przez kapłanów mariawickich, który tym szczegółem odróżniali się od większości księży katolickich. Wyrażenia tego używał między innymi biskup płocki Antoni Julian Nowowiejski.
Historia Mariawityzm, wśród wyznań chrześcijańskich w Polsce, jako jedyny ma genezę czysto polskąPolskokatolicyzm powstał w Stanach Zjednoczonych na przełomie XIX i XX wieku.. Powstał on na podstawie objawienia Bożego, jakie miała otrzymać Maria Franciszka Kozłowska, pod koniec XIX wieku na ziemiach polskich pod zaborem rosyjskim.
Geneza Po powstaniu styczniowym na terenie zaboru rosyjskiego administracja carska zaczęła ograniczać funkcjonowanie Kościoła katolickiego, kojarzonego z kultywowaniem polskości. Skasowano wiele zgromadzeń zakonnych, utrudniano przyjmowanie do nowicjatu przez co zakony musiały działać w ukryciu. Na skutek ograniczania życia zakonnego przez władze carskie w latach 70. i 80 XIX wieku zaczęły powstawać liczne ukryte zgromadzenia honorackie. Parafiom pozwolono zachować jedynie niewielkie majątki ziemskie, zaś księża stali się urzędnikami państwowymi, a ich pensje wypłacano ze specjalnego funduszu. W wyniku tych działań administracyjnych drastycznie obniżyły się dochody duchownych. Proboszczowie, aby utrzymać siebie, wikarych oraz pokryć koszty funkcjonowania parafii często podnosili opłaty za posługi religijne. Szczególnie uderzało to w ubogą ludność wiejską, dla której religia była integralną częścią życia społecznego. Zdarzały się przypadki przeznaczania przez księży funduszy parafialnych na utrzymanie krewnych. Wierni uskarżali się również na brak zaangażowania w pracę duszpasterską czy wręcz na lekceważenie ich ze strony kapłanów, na niezrozumiałe i schematyczne kazania, udzielanie komunii bez odpowiedniego przygotowania wiernych, odprawianie mszy jedynie w ważne święta, często bez kazań, na odmowy spowiedzi. Rozpowszechniło się wówczas przekonanie, że wystarczy, jeśli wierni będą przystępować do komunii dwa, trzy razy w roku.
Pojawiały się także skargi na przekraczanie przez duchownych norm moralnych. Niektórych księży przyłapywano na hazardzie (karciarstwo), zbyt częstym przebywaniu w towarzystwie ludzi świeckich, nadużywaniu używek w postaci tytoniu czy alkoholu. Do takich sytuacji prowadziła pobłażliwość biskupów, którzy przymykali oko na nadużycia duchownych. Do tego stanu rzeczy przyczyniał się nieodpowiedni system edukacji w seminariach oraz niskie wymagania wobec kandydatów. Dopiero w roku 1906, czyli w okresie tworzenia się mariawityzmu, do seminariów wprowadzono pedagogikę i socjologię. Innym problemem były różnice społeczne, gdyż księża często dystansowali się od wiernych pochodzących z niższych warstw. W okresie tym niezwykle żywo dyskutowano o potrzebie zmian w Kościele.
Objawienia W tej sytuacji 2 sierpnia 1893 w kościele rzymskokatolickiego seminarium duchownego w Płocku przed ołtarzem Matki Boskiej Anielskiej, założycielka i matka przełożona ukrytego zgromadzenia honorackiego Sióstr Ubogich Świętej Klary – Maria Franciszka, miała otrzymać objawienie nazwane „Dziełem Wielkiego Miłosierdzia”. Wydarzenie to jest uznawane za początek mariawityzmu. Objawienia krytykowały niemoralność wśród duchownych i wskazywały, że grzechy jakich dopuszczali się kapłani siały zgorszenie wśród wiernych, stając się przyczyną ogólnego zepsucia moralnego świata. Ratunkiem dla ludzkości pogrążonej w występkach miała być cześć dla Przenajświętszego Sakramentu, co się miało wyrażać w częstym przyjmowaniu Komunii Świętej i adoracji Przenajświętszego Sakramentu oraz wzywaniu pomocy Matki Bożej i naśladowanie Jej życia. Na podstawie tego objawienia powołane zostało Zgromadzenie Kapłanów Mariawitów.
Pierwsi księża mariawici wywodzili się z elity duchowieństwa rzymskokatolickiego, byli to głównie profesorowie seminarium. Nie pobierali oni opłat za posługi religijne, prowadzili ożywioną pracę duszpasterską, toteż mariawityzm dość szybko zdobywał popularność i poparcie wśród ludności, zwłaszcza w parafiach wiejskich na obszarze zaboru rosyjskiego. Niekonwencjonalną pracą duszpasterską spowodowali radykalną odnowę duchową i moralną wiernych. W 1903 kapłani mariawici wręczyli teksty objawień i krótką historię Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów biskupom: lubelskiemu, płockiemu i warszawskiemu. Podczas pobytu w Rzymie, 6 sierpnia szesnastu kapłanów mariawitów dokonało wyboru przełożonego Zgromadzenia, którym został ks. Jan Maria Michał Kowalski. 13 sierpnia 1903 delegacja szesnastu kapłanów wraz z założycielką wręczyła papieżowi Piusowi X rękopis z objawieniami i historią zgromadzenia oraz prośbę o jego zatwierdzenie.
Po powrocie z Rzymu, siostra Maria Franciszka Kozłowska utworzyła Związek Mariawitów Nieustającej Adoracji Ubłagania, który skupiał wszystkich mariawitów w zgromadzeniach: kapłanów, sióstr, tercjarzy i bractwa. Głównym zadaniem związku miało być przywrócenie na całym świecie najwyższej chwały Bogu, odrodzenie duchowe i powrót do gorliwości pierwszych chrześcijan. Kapłani i siostry przyjmując zakonne, franciszkańskie reguły i formy chcieli działać w łonie Kościoła rzymskokatolickiego jako grupa misyjna, bez zamiaru tworzenia samodzielnej konfesji.
Powstanie niezależnej wspólnoty Na posiedzeniu 31 sierpnia 1904 Kongregacja Świętego Oficjum wydała dekret ogłoszony 4 września 1904, na mocy którego nakazała rozwiązanie Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, a utrzymywanie kontaktów z Feliksą Marią Franciszką Kozłowską zostało surowo zakazane. Wykonawcą dekretu Watykan ustanowił nieprzychylnego mariawityzmowi bp. Jerzego Szembeka. Dekret ten rozpoczął próby likwidacji mariawityzmu. Zdarzały się przypadki zwalniania mariawitów z pracy, urządzano pikiety uniemożliwiające odprawianie nabożeństw, blokowano pochówki wiernych czy nawet wynoszono ciała zmarłych poza cmentarz. 27 stycznia 1906 przez arcybiskupa warszawskiego został suspendowany prowincjał płocki Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów ks. Jan Kowalski. Spowodowało to wypowiedzenie posłuszeństwa swoim biskupom przez członków Zgromadzenia – 1 lutego 1906 arcybiskupowi warszawskiemu Wincentemu Popiel-Chościakowi, a 8 lutego biskupowi płockiemu Apolinaremu Wnukowskiemu. W ciągu sześciu tygodni do połowy marca 1906 na mariawityzm przeszło 16 parafii rzymskokatolickich wraz z około 50–60 tysiącami wiernych. Pomiędzy lutym a kwietniem 1906 roku doszło do starć na tle religijnym, w których po obu stronach zginęło 18 osób, a kilkaset odniosło rany.
5 kwietnia 1906 papież Pius X podpisał encyklikę Tribus circiter potępiającą mariawitów, która została odczytana w kościołach katedralnych w Warszawie, Płocku i Lublinie w Wielki Czwartek 12 kwietnia 1906.
28 listopada 1906 władze carskie wydały dekret prawnie legalizujący działanie Związku Mariawitów w cesarstwie rosyjskim. W tej sytuacji mariawici – 33 duchownych, s. Maria Franciszka Kozłowska z siostrami zakonnymi i rzeszą wiernych organizowali się w niezależny Kościół Katolicki Mariawitów. Dekret nakazywał jednak mariawitom opuszczenie kościołów parafialnych. Wobec tego urzędowego nakazu mariawici w okresie czterech lat zbudowali 38 kościołów i 34 kaplice, organizując odrębne parafie w archidiecezji warszawskiej oraz diecezjach płockiej, lubelskiej, kieleckiej, sandomierskiej i sejneńskiej. W parafiach obok pracy duszpasterskiej zmierzającej do ożywienia życia religijnego, prowadzono szeroko zakrojoną działalność kulturalno-oświatową i charytatywną.
5 grudnia 1906 roku został wydany dekret Kongregacji Świętego Oficjum o ekskomunice większej, zwanej popularnie klątwą, na ks. Jana Marię Kowalskiego i Marię Franciszkę Kozłowską. Feliksa Kozłowska została jako jedna z niewielu kobiet w historii chrześcijaństwa imiennie ekskomunikowanaDla przykładu w roku 1431 została ekskomunikowana Joanna d’Arc, a w roku 1570 Pius V bullą Regnans in Excelsis imiennie ekskomunikował królową Anglii Elżbietę I.. Kapłanom mariawickim, również pod groźbą ekskomuniki, wyznaczono 20 dni na zerwanie z ruchem. Dekret został ogłoszony 30 grudnia 1906 w diecezji warszawskiej, płockiej i lubelskiej. Ten dzień uważa się za ostateczną datę wyłączenia mariawitów z Kościoła rzymskokatolickiego.
Rozwój Kościoła Mariawitów