mały|Grobowiec Skrzyńskich mały|Kościół parafialny mały|Cmentarz wojenny nr 125 Zagórzany – wieś w Polsce, położona (263 m n.p.m.) w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Gorlice. Leży nad potokiem Moszczanka.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego. 1 września 1977 znaczną część Zagórzan (119 ha) włączono do Gorlic.
Integralne części wsi + Integralne części wsi Zagórzany SIMC Nazwa Rodzaj0425975 Garbacz część wsi0425981 Góra część wsi0425998 Nowa Wieś część wsi0426006 Podlesie Dolne część wsi0426012 Podlesie Górne część wsi0426029 Stawiska część wsi
Historia Przypuszczalnie lokowana w XIII wieku, pierwsza wzmianka pochodzi z 1319. Stanowiły własność zakonu benedyktynów z klasztoru tynieckiego w powiecie bieckim województwa krakowskiego w końcu XVI wiekuWojewództwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 102.. Po kasacji dóbr klasztornych przez władze austriackie, Zagórzany zostały zakupione przez Wielopolskich z Kobylanki, następnie drogą koligacji rodzinnych przeszły w posiadanie Skrzyńskich.
Nowy właściciel Tadeusz Skrzyński wybudował tutaj w latach 1834–1839 dwór w stylu neogotyckim według projektu arch. Franciszka Lanciego. Zamek został odnowiony w roku 1900, a w latach 1928–1929 rozbudowany (według projektu Juliusza Nagórskiego). W zamku Tadeusz Skrzyński założył szkołę dla zubożałych szlachcianek, w której wykładał poeta i geograf Wincenty Pol. Tam też napisał część swoich utworów, m.in. szeroko znany poetycki opis regionów Polski pt. „Pieśń o ziemi naszej”. Przebywał tu także w czasach swojej młodości i malował Artur Grottger. W czasie II wojny światowej zamek został zniszczony i zdewastowany, po 1945 wyremontowany. Od 1950 mieścił się w nim państwowy dom dziecka.
Obecnie zamek jest malowniczą opustoszałą ruiną. Wokół ruin dawny park krajobrazowy, założony w I połowie XIX wieku, ze starym drzewostanem i romantycznym mostkiem. Otacza go zniszczone, neogotyckie ogrodzenie z bramą i kordegardą z okresu budowy zamku.
Niedaleko parku znajduje się monumentalne mauzoleum Skrzyńskich, zaprojektowane przez Mariana Teodora Talowskiego. W mauzoleum spoczywa m.in. hr. Aleksander Józef Skrzyński, były właściciel majątku ziemskiego w Zagórzanach.
Zabytki Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. cmentarz wojenny nr 125 z I wojny światowej; zespół pałacowy; pałac, 2 budynki gospodarcze, park, kordegarda, ogrodzenie z bramą, stodoła plebańska, przeniesiona do skansenu w Szymbarku. Inne zabytki Kościół w Zagórzanach wzniesiony w 1816 r.(w miejscu starego drewnianego) murowany bez wyraźnych cech stylowych, w ostatnich czasach rozbudowany.
Osoby związane z Zagórzanami Witold Taszycki (1898–1979) – historyk języka polskiego, badacz onomastyki i dialektologii. Aleksander Skrzyński – polski premier, polityk Kazimierz Sterkowicz – samorządowiec, burmistrz Gorlic w latach 2002–2010
Zobacz też Pałac w Zagórzanach Piramida w Zagórzanach
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). GUS. Rejestr TERYT.
Linki zewnętrzne
Spis poddanych wsi Zagórzany, 1776
Kategoria:Wsie opactwa benedyktynów tynieckich (województwo krakowskie) Kategoria:Wsie w powiecie gorlickim