mały Biblioterapia – dział arteterapii polegający na wykorzystywaniu odpowiednio dobranych materiałów czytelniczych (książki, wiersze, teksty popularnonaukowe) jako pomocy terapeutycznej, w celu wzmacniania zdrowia psychicznego, rozwoju osobistego oraz procesów edukacyjnych. Metoda ta znajduje zastosowanie m.in. w psychologii, pedagogice, psychiatrii, terapii zajęciowej, medycynie oraz poradnictwie.
Biblioterapia zakłada, że kontakt z tekstem może wpływać na regulację emocji, procesy poznawcze i funkcjonowanie społeczne jednostki. Obejmuje zarówno działania o charakterze terapeutycznym, jak i profilaktycznym oraz rozwojowym, realizowane indywidualnie lub w grupach.
Historia biblioterapii Przekonanie o leczniczym i pokrzepiającym znaczeniu literatury sięga starożytności. W źródłach historycznych pojawiają się wzmianki o bibliotekach określanych mianem „lecznic duszy”, m.in. w starożytnym Egipcie. Choć wówczas nie istniało pojęcie biblioterapii w dzisiejszym znaczeniu, literatura była wykorzystywana jako narzędzie refleksji, ukojenia i wsparcia duchowego.
Termin biblioterapia został wprowadzony na początku XX wieku. Po raz pierwszy użyty został w 1916 roku przez Samuela Mc Crothersa w „Atlantic Month”. W kolejnych latach pojęcie to zaczęło funkcjonować w literaturze anglojęzycznej oraz w praktyce klinicznej i edukacyjnej. W 1920 hasło znalazło się w oksfordzkim słowniku języka angielskiego.
W drugiej połowie XX wieku biblioterapia została opisana w ujęciu naukowym, a jej metody zaczęto systematyzować i stosować w różnych obszarach pracy pomocowej.
Cele biblioterapii Celem biblioterapii jest poprawa funkcjonowania psychicznego i społecznego jednostki poprzez kontakt z odpowiednio dobranym tekstem. W zależności od rodzaju i kontekstu stosowania biblioterapia może realizować cele terapeutyczne, rozwojowe, profilaktyczne oraz edukacyjne.
Do najczęściej wskazywanych celów biblioterapii należą:
regulacja emocji i redukcja napięcia psychicznego, pomoc w radzeniu sobie z trudnymi doświadczeniami życiowymi, takimi jak choroba, kryzys, strata czy stres, rozwijanie samoświadomości i refleksji nad własnymi przeżyciami, wzmacnianie poczucia własnej wartości i kompetencji osobistych, kształtowanie empatii i zdolności rozumienia perspektywy innych, przyczynianie się do rozwoju emocjonalnego i poznawczego dzieci i młodzieży, działania profilaktyczne na rzecz zdrowia psychicznego i dobrostanu.
Odmiany biblioterapii W literaturze przedmiotu wyróżnia się kilka podstawowych rodzajów biblioterapii, różniących się zakresem zastosowań, celami oraz kwalifikacjami osób prowadzących.
Podział ze względu na rodzaj literatury używanej w terapii Bajkoterapia Terapia przez opowieści, zwane również bajkami-pomagajkami. Stosowana głównie w pracy z dziećmi, poprawia regulację emocji, redukcję lęku oraz oswajanie trudnych doświadczeń poprzez identyfikację z bohaterami i metaforyczną narrację.
Poezjoterapia Terapia przy pomocy słowa poetyckiego. Umożliwia kontakt z emocjami, sprzyja wglądowi w doświadczenia wewnętrzne oraz stymuluje procesy samopoznania i regulacji emocjonalnej.
Komiksoterapia Pomaganie przy pomocy komiksów i książek obrazkowych. Łączy warstwę wizualną i narracyjną, co ułatwia identyfikację z bohaterami, rozumienie emocji oraz pracę z doświadczeniami, szczególnie u dzieci i młodzieży.
Dramatoterapia Terapia, w której tekst literacki (np. dramat, opowiadanie, scenariusz) stanowi punkt wyjścia do działań teatralnych, improwizacji, pracy z rolą ekspresji ciała. Przyczynia się do rozwoju emocjonalnego, społecznego oraz wglądu w osobiste doświadczenia.
Podział ze względu na cel i funkcję oddziaływań (wg W. Czernianina) Biblioterapia kliniczna Skoncentrowana na celach terapeutycznych i leczniczych. Stosowana w pracy z osobami doświadczającymi zaburzeń psychicznych, kryzysów emocjonalnych, chorób somatycznych, traumy lub długotrwałego stresu. Jej celem jest m.in. redukcja napięcia, regulacja emocji, wgląd w problemy oraz wsparcie procesu leczenia.
Biblioterapia rozwojowa Ukierunkowana na rozwój osobisty, emocjonalny i społeczny jednostki. Przyczynia sie do kształtowania tożsamości, kompetencji emocjonalnych, empatii, refleksyjności i umiejętności radzenia sobie z trudnościami życiowymi. Nie ma charakteru leczenia, lecz profilaktyczny i wspomagający
Biblioterapia edukacyjna Związana z procesem uczenia się i wychowania. Wykorzystuje teksty literackie do wspomagania rozwoju poznawczego, językowego i moralnego, szczególnie w pracy z dziećmi i młodzieżą. Stosowana w edukacji formalnej i nieformalnej, często łączy funkcje dydaktyczne i wychowawcze.
Podział ze względu na miejsce/prowadzących (wg R. J. Rubin) Biblioterapia instytucjonalna Realizowana w ramach instytucji takich jak biblioteki, szkoły, domy kultury, ośrodki opiekuńcze. Może mieć charakter profilaktyczny, edukacyjny lub wspomagający. Prowadzona przez bibliotekarzy, nauczycieli, pedagogów i animatorów kultury.
Biblioterapia kliniczna Prowadzona w placówkach ochrony zdrowia (szpitale, poradnie, ośrodki terapeutyczne). Wymaga specjalistycznych kwalifikacji i przygotowania terapeutycznego. Jest częścią oddziaływań terapeutycznych i sprzyja procesowi leczenia.
Biblioterapia rozwojowa i wychowawcza Stosowana w środowiskach edukacyjnych i społecznych. Jej celem jest działanie na rzecz rozwoju, adaptacji społecznej i dobrostanu psychicznego. Może być prowadzona przez nauczycieli, pedagogów, bibliotekarzy i wychowawców.
Zastosowania biblioterapii Biblioterapia znajduje zastosowanie m.in.:
w terapii i rehabilitacji psychicznej, w terapii rodzin, w pracy z dziećmi i młodzieżą, w pracy z osobami dotkniętymi niepełnosprawnością, np. niewidomymi czy niesłyszącymi, w edukacji i wychowaniu, w instytucjach kultury, bibliotekach i placówkach opiekuńczych, w działaniach profilaktycznych i na rzecz zdrowia psychicznego, także seksualne.
Metody biblioterapii Metody biblioterapii obejmują różnorodne formy pracy z tekstem, dostosowane do wieku, potrzeb i możliwości odbiorców. Podstawą jest świadomy dobór materiałów czytelniczych oraz odpowiednie prowadzenie procesu pracy z lekturą.
Do najczęściej stosowanych metod należą:
indywidualne lub grupowe czytanie wybranych tekstów, omawianie treści literackich i identyfikacja z bohaterami, rozmowa kierowana oraz refleksja nad emocjami wywołanymi lekturą, analiza problemów, symboli i metafor obecnych w tekście, twórcze działania inspirowane lekturą, takie jak pisanie własnych tekstów, zmiana zakończeń opowiadań czy działania plastyczne, łączenie biblioterapii z innymi formami terapii ekspresyjnych/kreatywnych.
Zobacz też arteterapia poezjoterapia bajka terapeutyczna biblioterapeuta
Przypisy
Linki zewnętrzne www.biblioterapiatow.pl - Oficjalna strona Polskiego Towarzystwa Biblioterapeutycznego Polskie Towarzystwo Biblioterapeutyczne - The Polish Bibliotherapy Society - Oficjalny profil PTB na Facebook
Kategoria:Terapie