thumb|170px|Stanisław Żółkiewski thumb|170px|Stanisław Koniecpolski thumb|170px|Stanisław Rewera Potocki thumb|170px|Jerzy Sebastian Lubomirski thumb|170px|Stefan Czarniecki thumb|170px|Jan Sobieski (portretowany już jako król Polski, po wiktorii wiedeńskiej) thumb|170px|Stanisław Jabłonowski thumb|170px|Jan Klemens Branicki thumb|170px|Wacław Rzewuski Hetman polny koronny – jedna z najwyższych funkcji w wojsku polskim w okresie Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Wkrótce po ustanowieniu instytucji hetmana, została ona podzielona na dwie funkcje o oddzielnych kompetencjachMaciej Franz, Wojskowość Kozaczyzny Zaporoskiej w XVI–XVII wieku, Toruń 2004, s. 29-30..

Hetman wielki w czasie pokoju pozostawał przy dworze zajmując się ogólną administracją i strzegąc interesów wojska.

Głównym zadaniem hetmana polnego koronnego była ochrona południowo-wschodnich kresów ukrainnych Rzeczypospolitej przed najazdami z sąsiednich państw. Był on bezpośrednim zwierzchnikiem oddziałów obrony potocznej, a później żołnierzy kwarcianych. Hetmani polni odpowiadali za wywiad, rozpoznanie i prowadzenie doraźnych walk (np. z Kozakami lub Tatarami). W trakcie bitwy pod zwierzchnictwem hetmana wielkiego dowodzili mniej prestiżowym lewym skrzydłem, a w razie jego braku przejmowali dowództwoZdzisław Żygulski, Hetmani Rzeczypospolitej, Kraków 1994, s. 16-20..

Hetman polny podlegał wielkiemu. Oba stanowiska istniały niezależnie dla Korony i Litwy.

Hetmani polni koronniRok objęciaurzęduRok złożeniaurzędulub śmierciOsoba 1492 1499Stanisław Chodecki z ChodczaPoczet hetmanów Rzeczypospolitej. Hetmani koronni. red. Mirosław Nagielski, Warszawa 2005, s. 391. 1499 1501Piotr Myszkowski 1501 1505Stanisław Chodecki z Chodcza 1505 1509Jan Kamieniecki 1509 1520Jan Tworowski 1520 1528Marcin Kamieniecki 1528 1538Jan Koła z Dalejowa 1539 1561Mikołaj Sieniawski – 1561 awans na hetmana w.kor. 1562 1565Stanisław Leśniowolski 1565 1569wakat 1569 1569Jerzy Jazłowiecki – powierzono mu oficjalne pełnienie obowiązków hetmana w.kor. bez formalnej nominacji (zm. 1575) 1569 1575wakat 1575 1576Mikołaj Sieniawski, zm. przed 12.05.1584 r. 1576 1584Jan Zborowski 1584 1588wakat 1588 1618Stanisław Żółkiewski – 06.02.1618 awans na hetmana w. kor., jednocześnie od 06.03.1618 kanclerz w. kor. Zginął 06.10.1620 pod Cecorą. 1618 1632Stanisław Koniecpolski – 1632 awans na hetmana w. kor. 1632 1633wakat 1633 1636Marcin Kazanowski (zm. 29.10.1636) 1636 1637wakat 1637 1646Mikołaj Potocki – 1646 awans na hetmana w. kor. 1646 1652Marcin Kalinowski (03.06.1652 zginął w bitwie pod Batohem) 1652 1654Stanisław Rewera Potocki – 1654 awans na hetmana w. kor. 1654 1657Stanisław Lanckoroński (zm. przed 19.02.1657 r.) 1657 1664Jerzy Sebastian Lubomirski – jednocześnie od 1650 marszałek w. kor., pozbawiony urzędów 29.12.1664 r. wyrokiem sądu sejmowego 1665 1665Stefan Czarniecki – nominacja 02.01.1665 po Jerzym Sebastianie Lubomirskim, zmarł 16.02.1665 r. 1665 1666wakat 1666 1668Jan Sobieski – 1668 awans na hetmana w. kor., jednocześnie od 8 lub 17.01.1665 marszałek w. kor. 1668 1676Dymitr Jerzy Wiśniowiecki – 1676 awans na hetmana w. kor. 1676 1683Stanisław Jan Jabłonowski – 1683 (według niektórych źródeł 1682) awans na hetmana w. kor. 1683 1683Mikołaj Hieronim Sieniawski (zm. 15.12.1683) 1683 1684wakat 1684 1691Andrzej Potocki (zm. 30.08. lub 02.09.1691) 1691 1692wakat 1692 1702Feliks Szczęsny Potocki – 01.05.1702 awans na hetmana w. kor., zm. 15.05.1702 r. 1702 1702Hieronim Augustyn Lubomirski – nominacja 08.05.1702, awans 22.05.1702 na hetmana w. kor. po nagłym zgonie Feliksa Szczęsnego Potockiego. 1702 1706Adam Mikołaj Sieniawski – 1706 awans na hetmana w. kor. 1706 1726Stanisław Mateusz Rzewuski – 1726 awans na hetmana w. kor. 1726 1728Stanisław Chomętowski (zm. sierpień/wrzesień 1728) 1728 1735wakat 1735 1752Jan Klemens Branicki – 1752 awans na hetmana w. kor. 1752 1773Wacław Rzewuski – 1773 awans na hetmana w. kor. 1773 1774Franciszek Ksawery Branicki – 1774 awans na hetmana w. kor. 1774 1794Seweryn Rzewuski – 27.01.1792 pozbawiony urzędu konstytucją sejmową znoszącą urząd hetmanów polnych, po zwycięstwie konfederacji targowickiej – której był jednym z przywódców – nadal sprawował urząd. 22.02.1794 złożył urząd w proteście przeciwko dokonanemu II rozbiorowi Rzeczypospolitej. Zmarł w 1811 r.

Zobacz też Hetman wojsk zaciężnych generałowie polscy hetman (szachy) historia Wojska Polskiego

Przypisy

Bibliografia Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV–XVIII wieku, spisy, wyd. PAN, Kórnik 1992 Poczet hetmanów Rzeczypospolitej. Hetmani koronni. red. Mirosław Nagielski, Warszawa 2005

Maciej Franz, Wojskowość Kozaczyzny Zaporoskiej w XVI–XVII wieku, Toruń 2004 Zdzisław Żygulski, Hetmani Rzeczypospolitej, Kraków 1994