Michał Chanenko (ukr. Михайло Ханенко ur. ok. 1620, zm. 1680) – kozacki hetman prawobrzeżny w latach 1669–1672.
Życiorys Pochodził z książęcego rodu tatarskiego, Chanenko syn, potomek chana Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, . Był synem zaporoskiego kozaka Stefana Chanenki i według legendy, uwolnionej z niewoli córki polskiego starostySłownik encyklopedyczny Brockhausa i Efrona. Od 1658 roku był pułkownikiem humańskim. Uczestniczył w wyborze Iwana Wyhowskiego na hetmana. W czasie podpisywania "ugody cudnowskiej" w 1660 roku zwolennik polityki propolskiej; starał się o ponowne podporządkowanie Ukrainy Koronie. W 1661 roku został nobilitowany.
W lipcu 1669 roku, przez część pułków kozackich zebranych na radzie w Humaniu, został wybrany hetmanem (w opozycji do urzędującego protureckiego hetmana Piotra Doroszenki). Poparcia udzielili mu również chan krymski Adil Girej, który chciał podporządkować Ukrainę bezpośrednio Krymowi, a także inni pretendenci do władzy hetmańskiej: Piotr Suchowij i Jerzy ChmielnickiFranciszek Gawroński, Ostatni Chmielniczenko (zarys monograficzny) 1640-1679, Poznań 1919, s. 114. Chanenko został jednak pokonany przez Doroszenkę (wspieranego przez kozaków Iwana Sirki oraz ) 29 października 1669 roku pod Steblowem po czym musiał uciekać na Zaporoże. Mimo porażki został, podczas podpisywania ugody ostrogskiej (2 września 1670 roku), uznany oficjalnie przez króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego hetmanem kozackim prawobrzeżnej Ukrainy. Otrzymał insygnia i nadania ziemskie, co wzmocniło jego propolską postawę i uczyniło z niego stronnika dworu królewskiego skonfliktowanego z profrancuską opozycjąMiron Korduba: Chanenko Michał. W: Polski Słownik Biograficzny, T.3, 1937, s. 261Zbigniew Wójcik, Jan Sobieski, Warszawa 1994, s. 175-177.
W czasie wojny polsko-tureckiej, w lipcu 1672 roku, wspierany przez Karola Łużeckiego, kasztelana podlaskiego, w bitwie pod Ładyżynem i Czetwerynówką pokonał atakujących go Tatarów i kozaków Piotra Doroszenki ale musiał wycofać się z Ukrainy. Na czele reszty wiernych oddziałów dotarł pod Zamość, Lublin i na Mazowsze, wspierał prokrólewską konfederację gołąbską. Następnie przez Wołyń wrócił na Podnieprze, gdzie w 1673 roku podjął na nowo walki z Doroszenką. Pobity ponownie pod Steblowem oraz pod Kijowem schronił się w Dymirze. Tam też, we wrześniu 1673 roku, prawdopodobnie z nienawiści prywatnej, zabił pułkownika królewskiego Jana Piwo-Zapolskiego. W obawie przed odpowiedzialnością za zabójstwo uciekł na Lewobrzeże. W marcu 1674 roku przekazał swoje insygnia hetmańskie Iwanowi SamojłowiczowiMuzeum Pałac w Wilanowie, Indeks osób, Chanenko Michał i został obywatelem Ukrainy carskiej.
Odniesienie w literaturze Pod nazwiskiem "Haneńko" jest wzmiankowany w Panu Wołodyjowskim Henryka Sienkiewicza – w 1672 roku w walce z Doroszenką wspomagał go powieściowy pan Motowidło ze swoimi semenami.
Przypisy
Bibliografia Zawistowski W., Kto był kim w "Trylogii" Henryka Sienkiewicza?, Gdańsk 1999, s. 97.
Literatura dodatkowa Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989,
Kategoria:Hetmani kozaccy Kategoria:Nobilitowani przez Jana II Kazimierza Wazę Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-tureckiej 1672–1676 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w XVII wieku Kategoria:Zmarli w 1680