2 Armia (2 A) – związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej rozkazem Wodza Naczelnego generała Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920. W czasie swojego istnienia, podobnie jak 3 Armia była trzykrotnie formowana i rozformowana, mimo to zlikwidowano ją jako ostatnią z armii wojny 1919–1921 (15 września 1922).

Historia 7 marca 1920 został wydany rozkaz o likwidacji dowództw frontów. Józef Piłsudski nakazał, aby z dniem 1 kwietnia 1920 wszystkie dowództwa frontu zostały skasowane, a w oparciu o ich dowództwa powstały dowództwa armii. Na mocy tego rozkazu dotychczasowe dowództwo Frontu Wołyńskiego zostało przekształcone w dowództwo 2 Armii pozostającej pod dowództwem gen. ppor. Listowskiego. W związku z przygotowaniami do operacji kijowskiej wymieniono kilka jednostek z 3 Armią, którą miała osłaniać od południa.

25 kwietnia ruszyła polska ofensywa. 2 Armia uderzyła z Lubaru na Berdyczów. Spychając 44 DS i I BG, we współpracy z DJ zdobyła miasto 27 kwietnia. Dzień później, tracąc kontakt z rozbitą 44 DS, przeszła w rejon Skwiry. Znalazła się przed 150 km luką w wojskach wroga, lecz miała za mało wojsk aby wyjść na tyły bolszewickie. Na początku maja, w trakcie kilkudniowej przerwy w działaniach wojennych 2 A przegrupowywała siły do kolejnych walk. Jednak rozkazem z 25 maja formacja gen. Listowskiego została rozwiązana.

thumb|left|Front polsko-bolszewicki w czerwcu 1920 W związku z niekorzystną sytuacją na froncie dowództwo polskie zdecydowało o reaktywacji 2. armii. Została ona skoncentrowana w rejonie Nowogrodu Wołyńskiego. 19 czerwca została tam zaatakowana przez 1 Armię Konną Budionnego, która podczas kilkudniowych walk doznała dużych strat i wycofała się do Żytomierza. Napór 12. armii zmusił gen. Kazimierza Raszewskiego do wycofania się na linię Nowogród Wołyński-Emilczyn, utraconą do 25 czerwca. W wyniku tego pozycje 2 Armii były cofnięte w stosunku do innych i powstały luki, przez które nieprzyjaciel mógł wedrzeć się na tyły.

Nowy dowódca Frontu, gen. Śmigły-Rydz, postanowił wykorzystać umiejscowienie wojsk w celu uderzenia z północy (1 DP), zachodu (2 A) i południa (18 DP) na Konarmię i jej zniszczenia. 1 lipca 2 A wykonała zwrot zaczepny, zakończony odwrotem nad Horyń i zagrożeniem dla twierdzy Równe. Po utracie Ostrogu 3 lipca oraz Równego 4 lipca jej jedyną drogą odwrotu były bagna i bezdroża nad dolnym Horyniem. Rozproszenie sił Konarmii pozwoliło 2 A na odbicie miasta 8 lipca i uzyskanie wolnej drogi do wycofania się na Łuck.

W tym czasie rozpoczęła przygotowania do tzw. bitwy pod Brodami. Użyto obu posiadanych przez wojska polskie dywizji jazdy do uderzenia na Brody i Radziwiłłów. W trakcie walk spotkaniowych zdobyły drugi cel i odbiły Horochów, co było wstępem do prawdziwej bitwy, w której udziały miały też wziąć udział 18 DP z 6 A i 1 DP z 3 A, które utraciły łączność ze swoimi dowódcami. thumb thumb|29 lipca – 3 sierpnia 1920 Przeprawa części sił 2 Armii (1 DJ, 1 i 6 DP), z powodu braku komunikacji zakończyła się klęską wojsk polskich. Utrzymały jednak przyczółek i zadały straty przeciwnikowi. 18 DP toczyła tylko boje spotkaniowe z niewielkimi jeszcze siłami Konarmii, która 30 lipca otrzymała rozkaz zdobycia Lwowa i zniszczenia 2. armii. Dowództwo polskie postanowiło temu przeciwdziałać, ale zarówno próba likwidacji wyłomu kawalerii Budionnego na zachód od Styru, jak i zdobycia Brodów nie powiodły się. 31 lipca dochodziło jedynie do działań lokalnych. 1 sierpnia toczyły się zażarte walki na całej linii, a zwłaszcza na odcinku 18 DP, której XXXVI BP została okrążona w Toporowie oraz 1 DP, kierującą się na Brody, współdziałając z grupą jazdy atakującą Radziwiłłów. Skłoniło to Jegorowa do wzmocnienia sił Armii Konnej, czego nie udało mu się dokonać z powodu skutecznego wiązania jego sił przez 6 Armię. 2 sierpnia rozpoczęło się decydujące natarcie 2 Armii na Brody, wspomagane przez kawalerię oskrzydlającą konnicę radziecką w rejonie tego miasta. Toczyły się zażarte boje, w wyniku których rozbita i osłabiona Konarmia wycofała się, a samo miasto zdobyto 3 sierpnia. Tego samego dnia polskie jednostki otrzymały rozkaz gwałtownego uderzenia na wroga i szybkiego wycofania się w celu użycia ich w bitwie warszawskiej.

Zadanie zreorganizowanej 2. armii, wchodzącej w skład Frontu Północnego, polegała na obronie środkowej Wisły od Warszawy po Dęblin. Nie napotkała tam żadnych większych oddziałów wroga i w związku z kontruderzeniem znad Wieprza 16 września niepotrzebną już armię rozwiązano, a oddziały przekazano do dowództwa Frontu Środkowego. thumb|left|250px|Bitwa Warszawska thumb thumb thumb thumb thumb thumb thumb 18 sierpnia z części oddziałów 4 i 3 A ponownie reaktywowano 2 Armię. Była ona główną siłą pościgową, mającą odciąć drogę odwrotu wojskom Tuchaczewskiego. Działania rozpoczęła 19 sierpnia zajmując twierdzę brzeską i Sokołów. Dzień później osiągnęła linię Bielsk Podlaski-Dołubowo-Grodzisk-Czyżew, by 21 sierpnia podejść pod Białystok i Kobryń, przez co resztki 16. armii straciły drogę ucieczki, zwłaszcza po zdobyciu 22 sierpnia Białegostoku przez 1 ppleg. Jednak gdy ok. 8.00 zaczęły pojawiać się oddziały 3., 15. i 16. armii, doszło do ciężkich i wielogodzinnych walk, zakończonych ucieczką resztek wojsk bolszewickich. Od tego momentu wojska 2 Armii rozpoczęły przygotowania się do kolejnej wielkiej bitwy z wojskami radzieckimi, a także 28 sierpnia zajęły Augustów i Suwalszczyznę. Doszło do kilkudniowych walk, w czasie których litewskie 2 i 3 DP bezskutecznie atakowały polskie oddziały.

20 września DO i 21 DPG zaatakowały Grodno, gdzie napotkały zażartą obronę ze strony 3 A, a 3 DP sforsowała Świsłocz. Kontrataki sowieckie podejmowane w 23 września zakończyły się klęską i ciężkie walki toczyły się do zajęcia Grodna 25 września. 22 września ruszyła Grupa Uderzeniowa (1 DLB, 1 DP, II i IV BJ) i po przełamaniu oporu oddziałów litewskich, skierowała się ku przeprawom nad Niemnem. 25 września ruszyła na Lidę, zajętą 28 września i wojska polskie rozpoczęły działania pościgowe.

2 Armia ruszyła na linię kolejową Baranowicze-Mińsk i rozpoczęła działania na Mińsk, Mołodeczno i Wilno. W trakcie tych walk zajęto Święciany (10 października), Mołodeczno i Wilejkę (13 października) oraz Mińsk (18 października) Był to koniec działań 2. armii, gdyż od 18 października zaczął obowiązywać rozejm. Zgodnie z porozumieniami oddziały Rydza-Śmigłego miały wycofać się z Mińska i przesunąć ku Dźwinie.

18 kwietnia 1922 roku Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz zarządził rozwiązanie: Sądu Polowego Dowództwa 2 Armii w Lidzie, Ekspozytury Sądu Polowego Dowództwa 2 Armii w Głębokiem, Sądu Polowego Dowództwa 1 Dywizji Piechoty Legionów w Mołodecznie, Sądu Polowego Dowództwa 2 Dywizji Piechoty Legionów w Grodnie, Sądu Polowego Dowództwa 3 Dywizji Piechoty Legionów w Święcianach.

2 Armia przestała istnieć dopiero 15 września 1922 roku. Wówczas z Dowództwa 2 A utworzono zawiązek armii w postaci Inspektoratu Armii Nr 1 z siedzibą w Wilnie.

Współcześnie tradycje 2 Armii kontynuuje 2 Korpus Zmechanizowany w Krakowie i jest to jedyna współcześnie istniejąca polska jednostka, która kultywuje tradycje armii.

Obsada personalna Dowództwa 2 A

Dowódcy armii gen. ppor. Antoni Listowski (III – V 1920) gen. ppor. Kazimierz Raszewski (VI – VIII 1920) gen. ppor. Bolesław Roja (po 6 VIII 1920) gen. por. Edward Śmigły-Rydz (18 VIII 1920 – IX 1922)

Szefowie sztabu płk SG Walery Maryański (20 VII – 20 VIII 1920) ppłk SG Tadeusz Kutrzeba (sierpień 1920 – styczeń 1921) płk SG Henryk Bobkowski (styczeń 1921 – wrzesień 1922)

kwatermistrz – ppłk Kordian Józef Zamorski (16 IV – 20 V 1920) dowódca Etapów 2 Armii – płk piech. Kazimierz Szetkiewicz (V 1920) inspektor do spraw jeńców – ppłk piech. Bożesław Stanisław Wolski (od 9 XI 1920)

Ordre de Bataille 2 Armii 26 kwietnia19 czerwca6 sierpnia18 sierpnia20 wrześniamaj 192213 Dywizja Piechoty3 Dywizja Piechoty Legionów2 Dywizja Piechoty Legionów1 Dywizja Piechoty Legionów15 Dywizja Piechoty6 Dywizja Piechoty4 Dywizja Piechoty1 Dywizja Litewsko-Białoruska2 Dywizja Piechoty Legionów1 Dywizja Jazdy3 Dywizja Piechoty LegionówX Brygada PiechotyDywizja GórskaII dywizjon lotniczy17 eskadra wywiadowcza4 Brygada Jazdy17 Dywizja PiechotyDywizja OchotniczaBrygada Syberyjska2 Brygada Jazdy4 Brygada JazdyGrupa Artylerii Ciężkiej

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:2 Armia (II RP) Kategoria:Polskie armie z okresu wojny polsko-bolszewickiej