Summa contra gentiles (łac. Suma przeciwko poganom, zwana także Summą filozoficzną w odróżnieniu od Summy teologicznej) – jedno z głównych dzieł filozoficzno-teologicznych św. Tomasza z Akwinu, napisane około roku 1264.
Geneza Jest to praca o charakterze filozoficznym. Dawniej uważano, że została napisana na prośbę św. Rajmunda z Penyafort OP dla misjonarzy dominikańskich na terenach muzułmańskichPor. Wstęp do filozofii św. Tomasza z Akwinu, Rosnerowa H., Seńko Wł. (przekład i oprac.), Warszawa: ATK, 1974, s. 277.. Według historyków pogląd ten jest błędny, o czym świadczy znikomość tematyki muzułmańskiej w dziele i widoczna mała jej znajomość ze strony Autora. Dzieło dotyczy nie tylko muzułmanów czy pogan, lecz także herezji. Summa posiada więc charakter bardziej dogmatyczny, mądrościowy niż misyjny czy apologetycznyPor. .
Treść
Księga I Św. Tomasz porusza kwestie istnienia absolutu i dowodów na jego istnienie, tego czy są w ogóle możliwe. Św. Tomasz uznaje, że takowy dowód jest możliwy i odrzuciwszy dowód ontologicznySumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga I, 19 s., przedstawia Arystotelesowski dowodu oparty na ruchu. Dochodzi do wniosku, że istnieje pierwszy poruszyciel nieruchomy, składający tylko z aktu. Prócz dowodu z ruchu Arystotelesa podaje jeszcze kilka innych pomniejszychSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga I, 23-33 s..
Św. Tomasz z Akwinu pozostałe rozdziały pierwszej księgi poświęca na dowodzenie rozumowe bożych przymiotów. To że jest bytem niezłożonym, czystym aktem, że jest jeden, wieczny, całkowicie dobry...itd.Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga I, 35 s, 38 s, 39, 66 s, 82 s.
Księga II Druga księga poświęcona jest stworzeniu i człowiekowi.
Najpierw Św. Tomasz dowodzi, że tylko Bóg może utworzyć wszelki bytSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga II, 34 s.. Potem rozważa problem wieczności świata. Po zapoznaniu się z dowodami za stanowiskiem uznającym wieczność świata i poglądu o początku świata stwierdza, że nie ma możności rozważania tej sprawy i wydania pewnego wyroku, lecz stwierdza jednoczenie, że choć nie ma ścisłych dowodów na początek stworzeniami, to teoria o stworzeniu świata z nicości jest bardziej prawdopodobnaSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga II, 66-83 s..
Później św. Tomasz z Akwinu rozważa problem duszy i ciała. Argumentuje za poglądem, wedle którego ciało jest materią człowieka, zaś dusza formą, obalając jednocześnie argumenty przeciw temu stwierdzeniuSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga II, 177-186 s.. Polemizuje też między innymi z Averroesem i Avicenną na temat duszy i jej właściwości (np. odrzucając twierdzenie Averroesa, że wszyscy mają jeden umysł bierny)Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, księga II, 188-200 s..
Księga III Św. Tomasz w tej księdze pisze o szczęściu celu człowieka. Po obalenia fałszywych, wedle opinii Świętego, przekonań (np. że celem człowieka jest sława lub bogactwo)Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1933, księga III, 75 s, 76 s., dowodzi, że prawdziwym celem człowieka jest oglądanie istotny Boga, zaś ten jest osiągalny dopiero po śmierciSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1933, księga III, 83 s, 117 s.. Rozprawia też o opatrzności Bożej, naturze cudów i różnicy między prawdziwym cudem a sztuczką diabłaSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1933, księga III, 282 s, 293 s..
Pozostała część księgi jest poświęcona sprawom etycznym; kulcie Boga i bałwochwalstwu, małżeństwie i wstrzemięźliwości, dobrowolnym ubóstwie oraz działaniu łaski w człowiekuSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1933, księga III, 328-387 s, 407-441 s..
Księga IV W ostatniej księdze Św. Tomasz z Akwinu walczy z błędami wiary. Ta część jest bardziej skupiona na teologii niż filozofii jako takiej. Piszę między innymi o takich prawdach wiary jak:
Trójca świętaSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 110 s. Wcielenie słowa BożegoSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 113 s. SakramentySumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 217-224 s. Zmartwychwstanie ciałSumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 278 s. Sąd ostatecznySumma filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1935, księga IV, 317 s.
Wydanie krytyczne Niektóre wydania krytyczneWszystkie wydania, zob.: : Liber de veritate catholicae Fidei contra errores infidelium seu Summa contra Gentiles, t. 1-3, ed. P. Marc, C. Pera, P. Caramello, Taurini 1961–1967.
Polskie wydania sumy Summa filozoficzna (Contra Gentiles), Kraków 1930, 1933, 1935. Summa contra gentiles. Prawda wiary chrześcijańskiej w dyskusji z poganami, innowiercami i błądzącymi; przeł. Zofia Włodek, Włodzimierz Zega, Wydawnictwo W drodze: Tom I (Księga I i II) – Poznań 2003, s. 608, . Tom II (Księga III) – Poznań 2007, s. 478, . Tom III (Księga IV) – Poznań 2011, s. 396, .
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Tekst łaciński Summy contra gentiles Polskie wydanie dzieła w bibliotece Polona
Kategoria:Teologia katolicka Kategoria:Średniowieczna literatura filozoficzna Kategoria:Literatura filozoficzna w języku łacińskim Kategoria:Tomizm Kategoria:Scholastyka Kategoria:Inicjatywy związane z dominikanami Kategoria:Dzieła św. Tomasza z Akwinu