Olita (lit. ) – szóste co do wielkości (50 tys. mieszkańców w 2025) miasto Litwy, położone nad Niemnem, w Dzukii, siedziba okręgu olickiego.
Siedziba okręgu miejskiego Olita.
Historia thumb|left|Grodzisko w Olicie Pierwsza wzmianka o Olicie z krzyżackiej kroniki Wiganda z Marburga dotyczy 1377, gdzie na wzgórzu u styku rzek Niemen i Alytupis znajdował się drewniany zamek obronny. W dokumentach krzyżackich Olitę określano nazwą Aliten.
Na mocy postanowień Pokoju w Mełenie Olita pozostała po stronie krzyżackiej, jednakże z czasem została odzyskana przez Wielkie Księstwo Litewskie.
W 1392 w rejonie Olity miało dojść do sporu między krzyżowcami z Niemiec i Anglii o prawo niesienia chorągwi św. Jerzego. W momencie gdy rycerstwo opuszczało Olitę i maszerowało w kierunku Lidy chorągiew niósł rycerz niemiecki Ruprecht Sekendorf. Z kolei angielski lord Perey, syn księcia Nordcumberlandu, również rościł sobie prawo do niesienia tej chorągwi. Na tym tle doszło między Niemcami i Anglikami do krwawej bójki, którą uśmierzyli dopiero dostojnicy zakonu krzyżackiego.
W połowie XVI w. na dworze Mikołaja Radziwiłła Czarnego w Olicie przebywał polski drukarz Jan Malecki.
15 czerwca 1581 król Stefan Batory nadał Olicie (prawobrzeżnej; Pierwszej) prawa miejskie (lokacja na prawie magdeburskim). Olita położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie trockim województwa trockiegoНациональный атлас Беларуси, Mińsk 2002, s. 266–267.. W czasach przedrozbiorowych w Olicie znajdowała się ekonomia królewska. Z czasem Olita rozrosła się na drugim brzegu Niemna (Olita II); część ta funkcjonowała jako przedmieście Olity (I).
W 1795 roku, po III rozbiorze Polski miasto Olita zostało podzielone granicą zaborców na dwie części, a zarazem na dwa odrębne miasteczka. Zachodnia część Olity (Olita II) wraz z Suwalszczyzną należała do Prus, a wschodnia (Olita I) do Rosji. Po klęsce Napoleona Rosja zajęła obie części Olity, jednakże różnice administracyjne zostały zachowane. Miasto zachodnie (Olita II) od 1815 należała do Kongresówki (gubernia augustowska, a od 1867 suwalska, powiat kalwaryjski), natomiast wschodnie (Olita I) do powiatu trockiego w guberni wileńskiej. Odrębność Kongresówki zlikwidowano dopiero po upadku powstania styczniowego (1863). W 1870 roku, w ramach ukazu carskiego, Olita (II) została pozbawiona statusu miasta i włączona jako osada do wiejskiej gminy OlitaPostanowienie z 27 lutego (11 marca) 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 93). Olita (I) pozostała miasteczkiem.
W XIX wieku w Olicie na lewym brzegu Niemna stał dwór, gorzelnia i drewniany kościółek, a na prawym brzegu murowany kościół. Pod koniec XIX w. Olitę uczyniono miastem garnizonowym, doprowadzono kolej i szosę. Z tego czasu zachowały się koszary artyleryjskie, Park Garnizonowy i kościół garnizonowy.
W 1915 Olita została zajęta przez wojska niemieckie i była cała administrowana jako jeden organizm administracyjny (bez statusu miasta).
Na mocy rozejmu po walkach polsko-litewskich w 1919 Olita znalazła się po stronie litewskiej. Polacy z Suwalszczyzny domagali się przesunięcia polsko-litewskiej linii demarkacyjnej. W końcu października 1919 delegacja polska na rokowaniach pokojowych w Paryżu złożyła przedstawicielom Ententy memoriał, w którym domagano się wytyczenia linii demarkacyjnej od Wisztyńca do Olity. Na przeszkodzie stanęła sowiecka ofensywa na Warszawę (1920) i zajęcie Suwalszczyzny przez wojska litewskie. Od tego czasu Olita po obydwu brzegach Niemna pozostawała częścią niepodległej Litwy z wyjątkiem okupacji sowieckiej (1940–1941, 1944–1991) i niemieckiej (1941–1944). W grudniu 1927 roku część miasta spłonęła w wyniku wielkiego pożaru„Gazeta Lwowska” nr 289 z 17 grudnia 1927 roku, s. 4.. W 1931 roku Olita otrzymała ponownie status miasta.
Po wrześniu 1939 w Olicie znajdował się obóz dla polskich żołnierzy internowanych na Litwie. Podczas okupacji niemieckiej (1941–1944) w rejonie Olity hitlerowcy wymordowali między 60 a 70 tysięcy Żydów (w Lesie Vidzgiris, południowo-wschodnie przedmieścia miasta, na lewym brzegu rzeki). Z kolei w obozie dla sowieckich jeńców wojennych (Stalag 343, umiejscowiony w lesie Olita, na wschodnich obrzeżach miasta, w pobliżu koszar) dochodziło do aktów kanibalizmu, w obozie zginęło nie mniej niż 20 tys. sowieckich jeńców wojennychMurders of Prisoners of War. Christoph Dieckmann str.11. wg niektórych źródeł liczba ofiar to około 35.000.
W 1944 w Olicie zatrzymała się eskadra lotnictwa francuskiego (Normandia-Niemen). Po wojnie w rejonie Olity działała do ok. 1952 litewska partyzantka antysowiecka (Okręg Dajnawa).
W Olicie pracował ksiądz katolicki Pranas Račiūnas (1919–1997), którego na początku 1984 komisja administracyjna rejonu Olita (Alytus) ukarała grzywną w wysokości 10 rubli za zorganizowanie na dziedzińcu kościoła uroczystości noworocznych dla dzieci.
thumb|Olita zimą
Przynależność państwowa Od uzyskania praw miejskich Olita znajdowała się pod panowaniem następujących państw: 1581–1795 – border|22px Rzeczpospolita Obojga Narodów, border|22px Wielkie Księstwo Litewskie 1795–1807 – border|22px Królestwo Prus/ Imperium Rosyjskie 1807–1815 – border|22px Księstwo Warszawskie (protektorat Cesarstwa Francuskiego)/ Imperium Rosyjskie 1815–1915 – Imperium Rosyjskie, border|22px Królestwo Polskie/ziemie zabrane 1915–1918 – border|22px Rzesza Niemiecka (okupacja wojenna) 1918 – Królestwo Litwy (zależne od Rzeszy Niemieckiej) 1918–1940 – Republika Litewska 1940–1941 – border|22px ZSRR, border|22px Litewska SRR (okupacja wojenna) 1941–1944 – Rzesza Wielkoniemiecka (okupacja wojenna) 1944–1990 – border|22px ZSRR, border|22px Litewska SRR od 1990 – Republika Litewska
Zabytki ufundowany przez Jana Zabrzezińskiego w 1520–1524 (1810) Budynek przy stacji kolejowej z 1899 r. Synagoga z XIX w.
Gospodarka W mieście rozwinął się przemysł materiałów budowlanych, materiałów bawełnianych, metalowy, drzewno-papierniczy, chemiczny oraz spożywczy.
Wojsko w Olicie W mieście stacjonuje Batalion Piechoty Zmotoryzowanej im. Wielkiej Księżnej Litewskiej Biruty. Wydzielał on część swoich sił do Litewsko-Polskiego Batalionu Sił Pokojowych, którego polski komponent stacjonował w Orzyszu.
Sport thumb|Olita Arena W mieście znajduje się hala sportowa Alytus Sportas Arena. Urodził się tu kulturysta Robert Burneika oraz diva WWE Živilė Raudonienė (Aksana).
Miasta partnerskie
Urodzeni w Olicie Tadeusz Jankowski – polski historyk Szymon Marcin Kozłowski – polski duchowny katolicki, biskup łucko-żytomierski (1883–1891), następnie arcybiskup mohylewski, rektor Akademii Duchownej w Petersburgu, biblista, popularyzator teologii Wacław Szukiewicz – polski inżynier chemik Zygmunt Ugiański – polski korporant i dziennikarz Robert Burneika – celebryta, kulturysta, zawodnik MMA
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ekonomia olicka Kategoria:Miasta lokowane przez Stefana Batorego Kategoria:Miasta w okręgu olickim Kategoria:Miejscowości w rejonie olickim