thumb|Kwiatostany podgatunku typowego mały|A. vulneraria subsp. maura mały|A. vulneraria subsp. polyphylla Przelot pospolity, przelot uprawny (Anthyllis vulneraria L.) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych. Rodzimy obszar jego występowania to cała Europa, południowo-zachodnia Azja, Afryka Północna. Jako introdukowany rośnie w Ameryce Północnej i zachodniej Syberii. W Polsce gatunek szeroko rozpowszechniony, choć nierównomiernie – lokalnie bywa rzadki lub go brak.
Morfologia Łodyga Owłosiona, leżąca i podnosząca się. Pęd zwykle tylko u nasady rozgałęziony, o wysokości 10–60 cm, rzadko do 90 cm. Korzeń Wrzecionowaty, silny. Liście Liście odziomkowe zwykle niepodzielone i wówczas owalnie wydłużone lub złożone, o 1–4 parach listków bocznych i znacznie większym, wydłużonym listku szczytowym. Listki podłużnie jajowate, całobrzegie, zaostrzone. Liście łodygowe są pierzasto złożone z 3–6 par listków bocznych i większego listka szczytowego. U nasady liści czasem obecne małe przylistki. Kwiatostan Kwiaty zebrane są na szczytach pędów po 5–8 w główki objęte dwoma dłoniasto wrębnymi podsadkami. Kwiaty Motylkowe o dużym, rozdętym i owłosionym kielichu o długości ok. 1,2 cm. Kielich jest żółtawy lub białawy, czasem brudnopurpurowy. Włoski na kielichu długie do 11 mm, skośnie odstające. Korona kwiatu żółta do 1,5 cm długości. Dziesięć pręcików, zrośniętych nitkami w rurkę obejmującą słupek. Owoce Drobny jednonasienny strąk, czasem dwunasienny, prawie kulisty. Nasiona wydłużone, jajowate, dwubarwne (jedna połowa zielona, druga jasnożółta).
Biologia Bylina, czasem roślina dwuletnia i roślina jednoroczna. Hemikryptofit. Kwitnie w klimacie ciepłym od kwietnia do sierpnia, w chłodniejszym od czerwca do sierpnia, nierzadko przedłuża kwitnienie do października. Zapylana jest wyłącznie krzyżowo, głównie przez pszczoły. Owocuje jesienią.
Ziele zawiera z substancji czynnych saponiny, flawonoidy, taniny, śluz roślinny. W suchej masie zawiera 8,6% białka, do 3,2% olejów, 26,7–32,9% błonnika, 6,0–7,8% popiołu, w tym do 25,4% potasu i do 34% wapnia.
Ekologia Występuje na niżu, na suchych łąkach, pastwiskach i w murawach. Preferuje gleby zasobne w węglan wapnia, luźne, stąd rośnie na glebach piaszczysto-gliniastych i kamienisto-gliniastych. Cechuje się jednak znaczną tolerancją na odczyn gleby – rośnie od 4,8 do 8,0 pH. Rośnie na obszarach o opadach rocznych wynoszących od 440 do 1360 mm i w średnich temperaturach rocznych z przedziału od 6,6 do 18,6 °C.
W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Anthyllido-Trifolietum montani (regionalnie).
Jest rośliną żywicielską larw motyli modraszka dorylasa i modraszka malczykaMarcin Sielezniew, Izabela Dziekańska, Motyle dzienne, wyd. Multico, Warszawa 2010, ss. 152 i 202. Stwierdzano na niej niszczyka zjadliwego Ditylenchus dipsaci. Poza tym porażana jest przez grzyby: Cercospora radiata, Erysiphe martii, Microdiplodia microsporella, Mycosphaerella vulnerariae, Phoma anthyllidis, Pleospora anthyllidis i Uromyces anthyllidis.
Zmienność Gatunek bardzo zmienny morfologicznie, występuje w ponad 40 podgatunkach: A. vulneraria subsp. abyssinica (Sagorski) Cullen A. vulneraria subsp. ajmasiana (Pau) Raynaud & Sauvage A. vulneraria subsp. alpestris (Kit.) Asch. & Graebn. A. vulneraria subsp. argyrophylla (Rothm.) Cullen A. vulneraria subsp. arundana (Boiss. & Reut.) H.Lindb. A. vulneraria subsp. baldensis (Sagorski) Pignatti ex Kerguélen A. vulneraria subsp. balearica (Coss. ex Marès & Vigin.) O.Bolòs & Vigo A. vulneraria subsp. boissieri (Sagorski) Bornm. A. vulneraria subsp. borealis (Rouy) Jalas A. vulneraria subsp. boscii Kerguélen A. vulneraria subsp. bulgarica (Sagorski) Cullen A. vulneraria subsp. busambarensis (Akeroyd) Pignatti A. vulneraria subsp. carpatica Pant.) Nyman – występuje w Europie środkowej od Wysp Brytyjskich i Francji na zachodzie po Polskę na wschodzie i od Danii na północy, po Włochy na południu. Podgatunek uprawiany w całej Europie. A. vulneraria subsp. colorata (Juz.) Tzvelev A. vulneraria subsp. corbierei (Salmon & Travis) Cullen A. vulneraria subsp. danica Lampinen A. vulneraria subsp. dertosensis (Rothm.) Font Quer A. vulneraria subsp. fatmae Font Quer A. vulneraria subsp. forondae (Sennen) Cullen A. vulneraria subsp. fruticans Emb. A. vulneraria subsp. gandogeri (Sagorski) Maire A. vulneraria subsp. guyotii (Chodat) Grenon A. vulneraria subsp. hispidissima (Sagorski) Cullen A. vulneraria subsp. iberica (W.Becker) Jalas A. vulneraria subsp. iframensis Cullen A. vulneraria subsp. lapponica (Hyl.) Jalas A. vulneraria subsp. maritima (Schweigg. ex K.G.Hagen) Corb. (syn. A. maritima Schweigg.) – występuje na wybrzeżu Morza Bałtyckiego w pasie od Estonii i Szwecji, po Niemcy i Danię, A. vulneraria subsp. matris-filiae Emb. & Maire A. vulneraria subsp. maura (Beck) Maire A. vulneraria subsp. microcephala (Willk.) Benedí A. vulneraria subsp. multifolia (W.Becker) O.Bolòs & Vigo A. vulneraria subsp. nana (Ten.) Tammaro A. vulneraria subsp. pinidicola Cullen A. vulneraria subsp. polyphylla (DC.) Nyman – występuje w Europie wschodniej i południowo-wschodniej od Estonii, Łotwy, Litwy i Białorusi na północy po Turcję i region Kaukazu na południu. A. vulneraria subsp. pseudoarundana H.Lindb. A. vulneraria subsp. pulchella Vis.) Bornm. A. vulneraria subsp. rubriflora (DC.) Arcang. A. vulneraria subsp. saharae (Sagorski) Jahand. & Maire A. vulneraria subsp. subscaposa Cullen A. vulneraria subsp. valesiaca (Beck) Guyot A. vulneraria subsp. variegata (Boiss. ex Beck) Bornm. A. vulneraria subsp. versicolor (Dalla Torre & Sarnth.) Gutermann A. vulneraria subsp. vitellina (Velen.) Kuzmanov A. vulneraria subsp. vulneraris A. vulneraria subsp. vulnerarioides (All.) Arcang. A. vulneraria subsp. weldeniana (Rchb.) Cullen
Zastosowanie Roślina lecznicza. Kwiaty (Flos Anthyllidis) używane były dawniej jako lek ściągający i przeczyszczający. Napar stosowany u dzieci działał pobudzająco na przemianę materii i przeciwwymiotnie. Świeże ziele stosowano jako środek gojący rany do okładów i zmywań. Surowiec jest rzadko stosowany per se, zwykle jako składnik mieszanek ziołowych i preparatów. Roślina pastewna w klasyfikacji tych roślin zaliczana do motylkowych drobnonasiennych. Uprawiana jest w różnych warunkach klimatycznych strefy umiarkowanej i na różnych glebach, szczególnie ceniona w południowej Europie i północnej Afryce. Rozmnażana przez siew nasion (17–22 kg/ha) i uprawiana oraz pozyskiwana podobnie jak pastewne koniczyny. Na pastwiskach wypasana od lipca do pierwszych mrozów, zwykle służy do żywienia owiec i kóz. Na użytkach koszonych daje plon w jednym pokosie wynoszący od 4 do 20 t/ha.
Przypisy
Kategoria:Bobowate właściwe Kategoria:Rośliny pastewne Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza