Monstera (Monstera Adans.) – rodzaj pnączy z rodziny obrazkowatych, obejmujący 37 gatunków pochodzących z Ameryki Środkowej i Południowej, od Meksyku do Boliwii i Brazylii. Monstera Adansona została introdukowana do Portoryko, a monstera dziurawa na Seszelach i Wyspach Towarzystwa.

Morfologia Pokrój Rosłe pnącza o dużych, charakterystycznych liściach, osiągające nawet 20 metrów wysokości.

Łodyga Długie i grube łodygi pnące, tworzące w węzłach korzenie powietrzne. Tkanki tych roślin zawierają liczne trichosklereidy, które są odpowiedzialne za ich drewnienie.

left|thumb|150px|Morfologia monstery perforowanej thumb|Monstera dziurawa na stanowisku naturalnym thumb|Liście młodociane monstery dziurawej thumb|Liście dojrzałe monstery dziurawej thumb|Kwiatostan monstery dziurawej thumb|Owocostan monstery perforowanej Liście Ulistnienie naprzeciwległe, naprzemianległe. Liście właściwe wierzchołkowo kolankowate, tworzące zwykle długą pochwę, trwałą, wysychającą do postaci błony lub odpadającą. Blaszki liściowe całobrzegie, asymetryczne, podłużne do jajowato-eliptycznych, często wyraźnie perforowane w wyniku programowanego obumierania niektórych komórek, rzadziej pierzastodzielne. Kształt liści młodocianych jest inny niż dojrzałych, nie są one nigdy perforowane. Nerwacja pierwszorzędowa pierzasta, zbiegająca się do żyłki marginalnej, drugorzędowa równoległo-pierzasta lub siatkowata (np. Monstera dubia), dalsza siatkowata. Liście młodych roślin często ściśle przywierają do pnia drzewa.

Kwiaty Roślina tworzy w każdym rozgałęzieniu od jednego do kilku kwiatostanów, typu kolbiastego pseudancjum, na pędach kwiatostanowych krótszych od ogonków liściowych. Pochwa kwiatostanu jajowata do podłużno-jajowatej, o zaostrzonym wierzchołku, łódko-kształtna i trochę zwinięta u nasady, wewnątrz biała do różowej. Kolba siedząca, niemal cylindryczna, nieco krótsza od pochwy, pokryta obupłciowymi kwiatami pozbawionymi okwiatu, jedynie u nasady pokryta prątniczkami. Kwiaty zbudowane z 4 wolnych pręcików i pojedynczej zalążni. Pręciki o spłaszczonych nitkach i podłużno-eliptycznych pylnikach, otwierających się przez podłużną szczelinę. Zalążnia pryzmatyczna, odwrotnie jajowata do eliptycznej, dwukomorowa, z 2 anatropowymi zalążkami w każdej komorze, powstającymi z osiowo-bazalnych łożysk. Szyjka słupka masywna, szersza od zalążni, zakończona okrągłym, podłużno-eliptycznym lub równowąskim znamieniem.

Owoce Miąższowate jagody zawierające od 1 do 3 nasion. Nasiona odwrotnie jajowate do eliptycznych, spłaszczone, o gładkiej łupinie. Zarodek duży, bielmo nieobecne.

Gatunki podobne Przedstawiciele plemienia Monstereae, od których różnią się budową kwiatów. Wiele gatunków monster jest podobnych do roślin z rodzaju filodendron, również w tym przypadku różnice morfologiczne dotyczą kwiatostanów.

Biologia i ekologia Rozwój Wieloletnie, wiecznie zielone hemiepifity, zwykle pnące się po pniach drzew lub głazach (np. monstera dziurawa, z wiekiem drewniejące do postaci lian. W okresie kwitnienia rośliny wykorzystują mechanizm termogenezy, podnosząc temperaturę kwiatostanu nawet o 15 °C powyżej otoczenia. Kwiaty monstery zapylane są przez pszczoły bezżądłowe z rodzaju Trigona oraz żukowate.

Siedlisko Wilgotne lasy równikowe oraz lasy mgliste. Monstera dziurawa często występuje na stanowiskach palm z rodzaju sabal, które wykorzystuje jako podporę.

Cechy fitochemiczne Tkanki tych roślin, w szczególności korzenie powietrzne i niedojrzałe owoce, zawierają w idioblastach kryształy szczawianu wapnia. Ugryzienie, żucie lub spożycie tych roślin może wywołać ostrą reakcję zapalną śluzówki jamy ustnej i układu pokarmowego, a kontakt soku z oczami, ich poważne podrażnienie. Owoce monstery dziurawej zawierają wysokie stężenie amin aromatycznych, dopaminy i tyraminy.

Liczba chromosomów 2n = 60 (24, 48, 56, 58, 70).

Systematyka Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016) Należy do plemienia Monstereae, podrodziny Monsteroideae, rodziny obrazkowatych (Araceae), rzędu żabieńcowców (Alismatales) w kladzie jednoliściennych (ang. monocots).

Podział rodzaju według Madisona (1977) sekcja Monstera sekcja Marcgraviopsis sekcja Echinospadix sekcja Tornelia

Gatunki Monstera acacoyaguensis Matuda Monstera acuminata K.Koch Monstera adansonii Schott – monstera Adansona Monstera amargalensis Croat & M.M.Mora Monstera aureopinnata Croat Monstera barrieri Croat Monstera buseyi Croat & Grayum Monstera cenepensis Croat Monstera costaricensis (Engl. & K.Krause) Croat & Grayum Monstera deliciosa Liebm. – monstera dziurawa, monstera wonna Monstera dissecta (Schott) Croat & Grayum Monstera dubia (Kunth) Engl. & K.Krause Monstera epipremnoides Engl. Monstera filamentosa Croat & Grayum Monstera glaucescens Croat & Grayum Monstera gracilis Engl. Monstera kessleri Croat Monstera lechleriana Schott Monstera lentii Croat & Grayum Monstera luteynii Madison Monstera membranacea Madison Monstera minima Madison Monstera molinae Croat & Grayum Monstera obliqua Miq. – monstera perforowana, monstera ukośna Monstera oreophila Madison Monstera pinnatipartita Schott Monstera pittieri Engl. Monstera praetermissa E.G.Gonç. & Temponi Monstera punctulata (Schott) Schott ex Engl. Monstera siltepecana Matuda Monstera spruceana (Schott) Engl. Monstera standleyana G.S.Bunting Monstera subpinnata (Schott) Engl. Monstera tenuis K.Koch Monstera tuberculata Lundell Monstera vasquezii Croat Monstera xanthospatha Madison

Nazewnictwo Toponimia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od łacińskiego słowa monstrum (potwór, dziwadło) i odnosi się specyficznej perforacji liści wielu gatunków z tego rodzaju.

Nazwy rodzajowe Rodzaj znany jest w Polsce pod spolszczoną nazwą łacińską „monstera”. Pod tą nazwą opisany został już w Botanice Szczególnej Czerwiakowskiego w roku 1852. W późniejszych pracach z przełomu XIX i XX wieku oprócz nazwy „monstera” podawana była obocznie nazwa „zlenna”, która jednak nie przyjęła się.

Zastosowanie thumb|Owocostany monstery dziurawej thumb|Monstera Adansona w uprawie Rośliny lecznicze Napar z liści i korzeni powietrznych monstery dziurawej jest stosowany w leczeniu artretyzmu. Odpowiednio przygotowane korzenie tej rośliny służą też jako remedium na ukąszenia węży.

Rośliny spożywcze Owocostany monstery dziurawej (ang. ceriman), przypominające wydłużoną szyszkę, osiągające długość 30 cm i średnicę 6 cm, są jadalne i bardzo cenione w Ameryce. Mogą być spożywane jedynie po pełnym dojrzeniu, kiedy jagody osiągają żółtawą barwę i łatwo schodzi z nich skórka. Owoce nie w pełni dojrzałe są silnie piekące z uwagi na zawartość kryształów szczawianu wapnia. Kremowo-biały miąższ jagód jest bardzo delikatny i słodki, przypomina w smaku banana i ananasa lub piña coladę. Jest składnikiem deserów, sałatek owocowych i lodów.

Rośliny ozdobne Monstera dziurawa jest jedną z najpopularniejszych roślin pokojowych, uprawianą na całym świecie przede wszystkim ze względu na atrakcyjne, perforowane liście, osiągające długość 1 metra. Gatunek ten został introdukowany do uprawy w 1840 roku i obecnie jest częściej spotykany poza miejscem naturalnego występowania, gdzie jest rzadki. Oprócz monstery dziurawej w uprawie spotyka się mniej rosłe gatunki, np. Monstera dubia, monstera perforowana, o spiczastych, silnie perforowanych liściach, oraz Monstera acuminata, o blaszce liściowej nie większej niż 10–25 cm.

Inne zastosowania Korzenie powietrzne monstery dziurawej są surowcem do produkcji koszy i lin.

Przypisy

Linki zewnętrzne Zdjęcia wybranych gatunków na stronie International Aroid Society

Kategoria:Monstera