Sochaczew – miasto w centralnej Polsce, w województwie mazowieckim w powiecie sochaczewskim, nad rzekami Bzurą, Utratą i Pisią.
Do 1954 r. siedziba wiejskich gmin Chodaków i Kozłów Biskupi. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa skierniewickiego. Jest stolicą powiatu sochaczewskiego oraz siedzibą władz gminy wiejskiej Sochaczew.
Jest jednym z najstarszych miast mazowieckich. Domniemane miejsce śmierci Bolesława KrzywoustegoBardziej prawdopodobnym miejscem śmierci Bolesława Krzywoustego jest opactwo benedyktynów w Sieciechowie, a nieporozumienie powstało z błędnego odczytania nazwy miejscowej.. Założony przed 1368 rokiem, potwierdzenie i rozszerzenie praw uzyskał w 1476 rokuStanisław Pazyra, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa 1959, s. 113.. Miejsce uchwalenia w roku 1377 tzw. Statutów Sochaczewskich – pierwszego zbioru praw dla całego Mazowsza, między innymi zakazującego zemsty rodowej (wróżdy). Następnie Sochaczew był miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoAdolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 37. w starostwie sochaczewskim w ziemi sochaczewskiej województwa rawskiego w 1792 rokuKarol de Perthées, Mappa szczegulna woiewodztwa rawskiego, 1792.. Miejsce obrad sejmików ziemskich ziemi sochaczewskiej od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wiekuWojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 29. oraz popisów szlachty województwa rawskiego I RzeczypospolitejAntoni Sozański, Wykład politycznej geografii, rządu i administracyi dawnej Polski przy końcu istnienia całego państwa (1648–1772), Kraków 1889, s. 10..
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 33 456 mieszkańców, będąc 17. najludniejszym miastem w województwie.
Sochaczew należy do Związku Miast Polskich.
Położenie + Położenie geograficzne Sochaczewa Najdalej wysunięte granice miastana północ 52°16′53″Nna południe 52°11′28″Nna zachód 20°12′10″Ena wschód 20°17′38″E
Sochaczew leży w centralnej Polsce, w zachodniej części województwa mazowieckiego przy granicy z województwem łódzkim. Ulokowany jest po obu stronach Bzury, w widłach Pisi i Utraty.
thumb|Dolina Bzury – widok ze wzgórza zamkowego Sochaczew położony jest w odległości 53 km na zachód od Warszawy oraz 75 km na północny wschód od Łodzi. Znajduje się w Obszarze Metropolitalnym Warszawy (OMW).Pod względem geograficznym Sochaczew leży w pobliżu styku kilku mezoregionów Równiny Łowicko-Błońskiej i Kotliny Warszawskiej należących do Niziny Środkowomazowieckiej i Równiny Kutnowskiej należącej już do Wzniesień Południowomazowieckich
Miasto graniczy z gminami: Sochaczew (gmina wiejska, miasto graniczy z nią od wschodu i zachodu), Nowa Sucha (od południa), Brochów (od północy). Krzyżują się tu drogi krajowe z Warszawy, Kutna i Poznania, Żyrardowa oraz z Ciechanowa i Płońska. W odległości ok. 17 km przebiega autostrada A2, 50 km na zachód od miasta autostrada A1.
Historycznie, w okresie I Rzeczypospolitej, obszar dzisiejszego centrum miasta należał do ziemi sochaczewskiej, natomiast dzielnice lewobrzeżne znajdowały się w ziemi gostynińskiejEuropa. Regiony i państwa historyczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, s. 214..
Miasto stanowi 3,57% powierzchni powiatu.
Warunki naturalne thumb|left|Obniżenie terenu w kierunku Bzury widoczne w Parku Podzamcze Ukształtowanie terenu determinuje bieg Bzury. Prawobrzeżną część miasta od rzeki oddziela skarpa, której wysokość wynosi do kilku metrów. Szerokość koryta Bzury na terenie miasta to ok. 50 m. Teren poniżej skarpy, w pobliżu wzgórza zamkowego, został zaadaptowany na tereny rekreacyjne oraz plażę miejską. Wzdłuż rzeki na półkilometrowym odcinku rozciągają się miejskie bulwary.
thumb|Plaża miejska
Na terenie Sochaczewa do Bzury uchodzą dwa jej prawe dopływy: Pisia – ujście znajduje się na południu miasta, w pobliżu zakładów produkcyjnych Boryszew ERG, stanowi granicę między Boryszewem i Malesinem. Utrata – ujście znajduje się na północy miasta, między Trojanowem i Chodakowem. Nad rzeką tuż za granicami miasta położony jest park w Żelazowej Woli wraz z Domem Urodzenia Fryderyka Chopina.
Na czystość rzek znacząco wpłynęło wybudowanie w 1998 roku oczyszczalni ścieków.
W dzielnicy Boryszew znajduje się zalew, powstały przez zalanie wyrobiska górniczego po odkrywkowej eksploatacji gliny, którą prowadziła pobliska cegielnia. Od 1982 roku zbiornikiem zarządza Polski Związek Wędkarski. Wokół zalewu znajdują się obecnie tereny rekreacyjne. thumb|Zalew Boryszewski
Na terenie miasta znajdują się także źródła termalne. W 2018 roku dokonano odwiertu badawczego w dzielnicy Trojanów. Początkowe badania nad temperaturą wody zakładały 40 stopni Celsjusza, po wykonaniu odwiertów stwierdzono iż temperatura wody to 44–47 stopni Celsjusza na głębokości 1500 metrów. Parametry to woda słodka, dobrej jakości, o mineralizacji poniżej pół grama na litr. Badania podają przepustowość wody na poziomie 190 m³ na godzinę (szacowano ok. 150 m³/h). Obecnie planowana jest budowa zakładu geotermalnego. Inwestycją zajmie się Sochaczewski Klaster Energii, powstały z czterech podmiotów tj. miasta Sochaczew, Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej z Sochaczewa, Zakładu Wodociągów i Kanalizacji Sochaczew, a także Geotermii Mazowieckiej S.A.
Sochaczew leży pomiędzy trzema dużymi kompleksami leśnymi: Puszczą Kampinoską, Puszczą Bolimowską i terenami leśnymi w gminach Młodzieszyn i Iłów, w bezpośrednim sąsiedztwie Kampinoskiego Parku Narodowego.
Klimat mały|Bzura w Sochaczewie zimą Według klasyfikacji Wincentego Okołowicza Sochaczew leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego. Według uaktualnionej klasyfikacji Köppena-Geigera jest to strefa Dfb – klimatu kontynentalnego wilgotnego.
Przeciętne opady wahają się między 450 a 600 mm, a więc w porównaniu z innymi rejonami kraju jest to rejon dosyć suchy.
Wartości średnie dla kolejnych miesięcy roku:
Parki i tereny zielone thumb|Park im. Garbolewskigo W Sochaczewie znajdują się trzy parki: Park im. Włodzimierza Ignacego Garbolewskiego Park im. Fryderyka Chopina (Park Podzamcze) Park w Chodakowie
W parku im. Garbolewskiego funkcjonuje ogród muzyczny, gdzie ustawione zostały ogólnodostępne plenerowe instrumenty muzyczne.
W mieście znajdują się liczne skwery (im. Jana Pawła II, im. Niezależnego Samorządu Związku Zawodowego „Solidarność”, Obrońców Sochaczewa) oraz ogrody jordanowskie (przy Alei 600-lecia, przy ul. Feliksa Kozubowskiego).
Zielone, zagospodarowane tereny rekreacyjne znajdują się m.in. nad Bzurą, Utratą (Chodaków) oraz nad zalewem w Boryszewie.
Grunty leśne w granicach miasta zajmują 103 ha.
Struktura gruntów + Struktura użytkowania gruntów Rodzaj Powierzchnia % Użytki rolne 1880 ha 72% Zabudowa mieszkaniowa 163 ha 6% Grunty leśne 103 ha 4% Zabudowa przemysłowa 81 ha 3% Pozostałe grunty w tym parki, drogi, wody 386 ha 15% Obszar (Σ) 2 613 ha 100%
Etymologia nazwy miasta thumb|Sochaczew – pl. Kościuszki – kościół i ratusz, obecnie Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą Nazwa miasta prawdopodobnie pochodzi od słowa o prasłowiańskim rodowodzie „socha”, które oznaczało drewniane narzędzie służące do uprawy roli (pierwowzór pługa). Nazwa ta jest prawdopodobna ze względu na rolniczy charakter osady wczesnośredniowiecznej. Druga hipoteza proponowana przez prof. Stanisława Rosponda wskazuje na słowo „sochacze” – suche gałęzie drzewa.
W średniowiecznych źródłach nazwa miasta występuje w formach „Sochacew” bądź „Sochaczow”.
Demografia Dane z 31 grudnia 2020: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 35 891 100 18 876 52,5 17 015 47,5Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 1462 767,2 694,8 Ludność Sochaczewa na przestrzeni stuleci:
W październiku 2007 roku w Sochaczewie było 30588 osób uprawnionych do głosowania.W październiku 2011 roku w Sochaczewie było 30239 osób uprawnionych do głosowania.
thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców Sochaczewa w 2014 roku
Administracja Symbole miasta thumb|Ruiny Zamku Książąt Mazowieckich – jeden z symboli miasta
Herb Herb Sochaczewa ukazuje na białym tle czerwone mury średniowiecznej budowli z dwiema wieżami obronnymi. Pomiędzy nimi widnieje rycerz w stalowo-błękitnej zbroi, trzymający w prawej ręce miecz ze złotą rękojeścią. W dolnej części znajduje się pofalowana woda w kolorze zielonym.
Symbolika herbu nawiązuje do minionych wieków historii miasta i zaznacza jego średniowieczne pochodzenie. Budowlą obronną jest zamek Książąt Mazowieckich, którego ruiny zachowały się do dziś na wysokiej Górze Zamkowej przy wjeździe do miasta. Liczne walki i starcia, których miasto było świadkiem na przestrzeni wielu stuleci symbolizuje rycerz z mieczem podniesionym do góry. Zaś wody falujące tuż pod murami zamku odnoszą się do rzeki Bzury. Niegdyś jej koryto znajdowało się bliżej Góry Zamkowej i był to jeden z głównych powodów ulokowania zamku właśnie w tym miejscu.
Herb Sochaczewa wzorowany jest na herbach występujących na pieczęciach miejskich z XV i XVIII wieku.
Flaga Pole flagi podzielone jest na dwie barwne, równej wielkości części. Jedna koloru czerwonego, druga koloru zielonego. Centrycznie na przecięciu umieszczony jest herb miasta.
Wymiary flagi: 77 × 140 cm do pióropuszy, na słupy i budynki, na szturmówki. 150 × 270 cm do zakładania na drzewce, do przytwierdzania na maszt.
Samorząd Sochaczew jest gminą miejską. Miasto jest również siedzibą dwóch innych jednostek samorządu terytorialnego: powiatu sochaczewskiego oraz gminy Sochaczew (gmina wiejska). thumb|Urząd miejski w Sochaczewie thumb|Urząd gminy wiejskiej Sochaczew thumb|Przedwojenna siedziba Starostwa Powiatowego w Sochaczewie, obecnie oddział Banku Spółdzielczego
Funkcję burmistrza od maja 2024 sprawuje Daniel Kamil Janiak. W II turze wyborów samorządowych w 2024 uzyskał 54,8% poparcia wyborców. Funkcję I Zastępcy Burmistrza Miasta Sochaczew pełni Kamila Gołaszewska - Kotlarz, a II wiceburmistrza Stanisław Wachowski.
Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta 21 radnych na pięcioletnią kadencję. Pracami Rady kieruje wybierany spośród jej członków przewodniczący. Obecny skład został wybrany w wyborach samorządowych w 2024.
Prezydium Rady Miejskiej: Sylwester Kaczmarek – przewodniczący Magdalena Zborowska – wiceprzewodnicząca Jakub Wojewoda – wiceprzewodniczący
W radzie miasta zasiadają przedstawiciele trzech klubów: Klub radnych Łączy nas Sochaczew – 3 radnych Klub radnych Prawa i Sprawiedliwości – 8 radnych Klub radnych Koalicji Obywatelskiej i Mazowieckiej Wspólnoty Samorządowej – 10 radnych.
Parlamentarzyści Mieszkańcy Sochaczewa wybierają radnych do sejmiku województwa w okręgu nr 4. Posłów na Sejm wybierają z okręgu wyborczego nr 16, senatora z okręgu nr 38, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 5.
Z Sochaczewa pochodzą:
- Bogusław Liberadzki, były Minister transportu i gospodarki morskiej (1993–1997), poseł na Sejm III i IV kadencji (1997–2004), poseł do Parlamentu Europejskiego V, VI, VII, VIII i IX kadencji (2004–2024), wiceprzewodniczący Europarlamentu VIII kadencji (2017–2019)
- Mariusz Kamiński, były Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (2019-2023)
- Maciej Małecki, były przewodniczący Rady Miejskiej oraz były sekretarz stanu w Ministerstwie Aktywów Państwowych.
Podział administracyjny Tradycyjnie wyróżnia się części miastaPlan miasta Sochaczewa. A.W. MAPLEX, Pruszków 1991.: Centrum – centrum handlowo-usługowe położone na prawym, wysokim brzegu Bzury; tutaj można zobaczyć większość zabytków sochaczewskich. Chodaków – północna część miasta, włączona do Sochaczewa w 1977 roku; dzielnica przemysłowa. Trojanów – jedno z najstarszych osiedli ludzkich na terenie Sochaczewa, w średniowieczu istniał tu gród. W chwili obecnej dzielnica mieszkalna oraz rejon trzech cmentarzy. Boryszew – południowa część miasta, przeważa zabudowa jednorodzinna; dzielnica fabryczna. Karwowo – lewobrzeżna, północno-zachodnia część miasta.