thumb|Granat almandyn Granaty – grupa minerałów zaliczana do gromady krzemianów. Tworzą ją izostrukturalne i (przeważnie) izomorficzne krzemiany wyspowe.
Ich nazwa pochodzi od łacińskiego słowa granatus = granat, owoc granatu, co wskazuje na podobieństwo kamieni do ziaren owocu granatu.
Jest to bardzo powszechna w przyrodzie grupa krzemianów. Tworzy zwykle kryształy mieszane o podobnej strukturze i ogólnym wzorze chemicznym X3Y2(SiO4)3, gdzie: X oznacza wapń, magnez, dwuwartościowe żelazo lub mangan; Y oznacza glin, trójwartościowe żelazo, chrom, tytan, cyrkon, wanad.
Krystalizują w klasie 48-ścianu.
Chemizm niektórych granatów almandyn – Fe3Al2[SiO4]3 andradyt – Ca3Fe2[SiO4]3 grossular – Ca3Al2[SiO4]3 pirop – Mg3Al2[SiO4]3 spessartyn – Mn3Al2[SiO4]3 uwarowit – Ca3Cr2[SiO4]3
Granaty bardzo często tworzą między sobą kryształy mieszane, stąd tak duże ich zróżnicowanie. Część granatów wykazuje też znaczne zawartości sodu, itru i tytanu.
Odmiany Ze względu na skład chemiczny dzielą się na: glinowe – pirop, grossular, hessonit, tsavoryt, spessartyn, almandyn, rodolit; żelazowe – andradyt: (melanit, topazolit, schorlomit, demantoid, , calderyt); chromowe – uwarowit, ; wanadowe – goldmanit, (/); cyrkonowe – (kimzeyit); a także magnezowe, manganowe i wapniowe.
Do rzadkich odmian zaliczają się goldmanit, hydrogrossular, kimzeyit, knorringit i majoryt.
Granaty magnezowe, żelazowe i manganowe określane są w łączną nazwą piralspit, a odmiany wapniowe – ugrandyt. Skrócone nazwy pochodzą od pierwszych sylab ich głównych przedstawicieli.
Sposób występowania Wszystkie krystalizują w układzie regularnym – najbardziej rozpowszechniona jest postać dwunastościanów rombowych i dwudziestoczterościanów deltoidowych. Tworzą skupienia ziarniste, zbite, i naskorupienia. Są przezroczyste, przeświecające. Niektóre kryształy wykazują specjalne efekty optyczne: asteryzm, efekt kociego oka. Część zmienia barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Są kruche, ale stosunkowo twarde. Skrajne ogniwa granatów rzadko występują w przyrodzie, a przeważnie tworzą one różne izomorficzne roztwory stałe.
Występowanie Granaty są grupą minerałów charakterystyczną dla skał metamorficznych: gnejsów, łupków mikowych – tworząc niekiedy prawie że monomineralne skały granatowe, zmetamorfizowanych wapieni i dolomitów (skarnów). Wchodzą również w skład skał magmowych. Rozpowszechnione wśród utworów kontaktowych. Należą do najczęściej spotykanych minerałów ciężkich klastycznych skał osadowych – piaskowców, arkoz itp. W szczególnych warunkach geologicznych ulegają one koncentracji, np. wśród piasków plażowych. Luźne wykształcenia granatów w postaci cienkich smug znane są z bałtyckich plaż, gdzie zwykle towarzyszy im ilmenit, oraz cyrkon.
Miejsca występowania: RPA – typowy "produkt odpadowy" przy eksploatacji diamentów; Czechy – Žulová, Vápenná k. Jesionika, Uście nad Łabą; Brazylia; Indie; Madagaskar; Norwegia – największe kryształy granatu (największy okaz miał średnicę 2,5 m i wagę 37 ton); USA – stan Nowy Jork (największy kryształ miał masę 1500 kg), Arizona (topazolity); kraje byłego ZSRR.
Polska – Masyw Śnieżnika, Góry Sowie, Karkonosze, Góry Izerskie, Pogórze Izerskie.
Zastosowanie znajdują zastosowanie jako materiał ścierny, należą do wysoko cenionych kamieni kolekcjonerskich, szczególnie duże i doskonale wykształcone okazy, ładne i czyste kamienie bywają stosowane do wyrobu biżuterii i ozdób, jest oficjalnym kamieniem szlachetnym stanu Nowy Jork
Zobacz też krzemiany wyspowe YAG
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Jubilerstwo Kategoria:Krzemiany (minerały)