Doradca prawny – prawnik świadczący usługi prawne, niezwiązany z żadną z korporacji prawniczych. Status doradców prawnych nie jest uregulowany prawnie, a podstawą ich działania jest swoboda działalności gospodarczej (prawo przedsiębiorców).

Historia Orzecznictwo Wyroki Trybunału Konstytucyjnego SK 22/02 W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 listopada 2003 w sprawie o sygnaturze SK 22/02 wyrażony został pogląd, że obowiązujące w Polsce przepisy pozwalają osobom z wyższym wykształceniem prawniczym świadczyć pomoc prawną na własny rachunekWyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 listopada 2003 r. sygn. akt SK 22/02 ().

Skarżąca była absolwentką prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim i prowadziła od 1992 działalność gospodarczą w zakresie określonym we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej jako udzielanie porad prawnych (z wyłączeniem adwokatury), przyjmowanie pełnomocnictw, redagowanie pism, prowadzenie spraw zleconych, reprezentowanie zleceniodawców przed różnego rodzaju organami. Orzeczeniem kolegium do spraw wykroczeń z 1999 skarżąca została ukarana grzywną i uznana za winną tego, że dokonywała porad prawnych, nie mając wymaganych do tego uprawnień. W 1999 orzeczenie to zostało utrzymane w mocy wyrokiem sądu rejonowego. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 12 listopada 2001 (IV KKN 145/00) kasację od powyższego wyroku oddalił jako bezzasadną.

Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną. Trybunał rozpoznał sprawę z udziałem skarżącej, Sejmu i Prokuratora Generalnego, w pięcioosobowym składzie (Adam Jamróz – przewodniczący, Marek Safjan – sprawozdawca, Jerzy Stępień, Mirosław Wyrzykowski i Marian Zdyb). Trybunał uwzględnił skargę konstytucyjną i orzekł o niezgodności jednego z zaskarżonych przepisów kodeksu wykroczeń z art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził:

Konsekwencją wyroku było prawne usankcjonowanie działalności gospodarczej w zakresie świadczenia pomocy prawnej prowadzonej przez osoby dysponujące wyższym wykształceniem prawniczym, ale nienależące do korporacji prawniczych, takich jak izby adwokackie, czy okręgowe izby radców prawnych.

K 6/06 oraz K 30/06 Trybunał Konstytucyjny zakwestionował zgodność z Konstytucją RP przepisów, zgodnie z którymi zastrzeżenie dla zawodu adwokata i radcy prawnego świadczenia pomocy prawnej (w tym udzielania porad prawnych oraz występowania przed sądami i urzędami) nie stoi na przeszkodzie świadczeniu takiej pomocy prawnej przez osoby mające wyższe wykształcenie prawnicze, nie wyłączając zastępstwa procesowego, jeżeli osoby te działają w charakterze pełnomocnika pozostającego w stałym stosunku zlecenia, gdy przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia bądź też sprawującego zarząd majątkiem lub interesami strony.

Uczynił to wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 (K 6/06) w odniesieniu do prawa o adwokaturze oraz wyrokiem z dnia 8 listopada 2006 (K 30/06) w odniesieniu do ustawy o radcach prawnych. Zdaniem Sądu Najwyższego (V CZ 32/07), zakwestionowane przepisy budziły zastrzeżenie konstytucyjne nie z tego powodu, że przewidywały możliwość świadczenia pomocy prawnej przez osoby niewykonujące zawodu adwokata bądź radcy prawnego, ale z uwagi na nieadekwatne umieszczenie tych przepisów we wskazanych ustawach.

Orzeczenia Sądu Najwyższego W postanowieniu z dnia 15 maja 2007 (V CZ 32/07), Izba Cywilna Sąd Najwyższego orzekła, że treść art. 87 § 1 kodeksu postępowania cywilnego wskazuje, że materialnoprawną podstawą pełnomocnictwa procesowego może być stały stosunek zlecenia, przy czym chodzi tu o zlecenie w rozumieniu kodeksu cywilnego (art. 734 i następne), a także o stosunek obligacyjny, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750).

W latach 2011−2014, Sąd Najwyższy dwukrotnie orzekał w kwestii pełnomocnictwa osoby nieposiadającej uprawnień adwokackich lub radcowskich, do prowadzenia sprawy sądowej w ramach umowy stałego zlecenia.

Legislacja Projekt ustawy o licencjach prawniczych i świadczeniu usług prawniczych Propozycję uregulowania statusu prawnego doradców prawnych stanowił projekt ustawy o licencjach prawniczych i świadczeniu usług prawniczych, przygotowany w 2007 przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Projekt ustawy określał warunki uprawniające do świadczenia usług prawniczych, obowiązki i prawa osób posiadających licencję prawniczą oraz zasady nadzoru nad osobami posiadającymi licencję prawniczą. Projekt przedstawiony przez ówczesnego ministra sprawiedliwości, Zbigniewa Ćwiąkalskiego, został skrytykowany między innymi przez parlamentarzystów Platformy Obywatelskiej oraz część środowiska doradców prawnych z uwagi na ograniczanie dostępu do świadczenia usług prawnych.

Zrzeszenia doradców prawnych Doradcy prawni nie posiadają samorządu zawodowego. W 2006 przygotowany został projekt ustawy o korporacji doradców prawnych.

W 2009 powstało Stowarzyszenie Doradców Prawnych z siedzibą w Warszawie. Przedstawiciele Stowarzyszenia Doradców Prawnych uczestniczyli w posiedzeniach Komisji Nadzwyczajnej „Przyjazne Państwo” do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji, która skierowała do marszałka Sejmu RP projekt zmian w procedurach cywilnej i administracyjno-sądowej. Projekt umożliwiał prawnikom spoza korporacji reprezentowanie klientów przed sądami. W 2011 walne zebranie członków Stowarzyszenia Doradców Prawnych podjęło decyzję o utworzeniu ogólnopolskiej sieci kancelarii na bazie własnych działalności gospodarczych i w oparciu o franczyzę.

W obecnym stanie prawnym nie istnieje ustawa ściśle regulująca zawód doradcy prawnego, w związku z czym każda osoba, która nie jest adwokatem ani radcą prawnym, może posługiwać się tym tytułem, wykonując czynności związane z doradztwem prawnym. Przy czym nie jest konieczne należenie do żadnego stowarzyszenia zrzeszającego doradców.

Status i kompetencje doradców prawnych Kwalifikacje Doradcami prawnymi mogą być między innymi osoby legitymujące się wyższym wykształceniem prawniczym (tytułem zawodowym magistra prawa), choć posiadanie wyższego wykształcenia nie jest obligatoryjne. Zdaniem części doktryny, przez prawnika należy rozumieć osobę, która ukończyła studia prawnicze, nawet gdy osoba taka po ukończeniu studiów nie wykonuje zawodu prawniczego; pojęcia prawnik można też używać względem studenta prawa albo po prostu wobec specjalisty w dziedzinie prawa. Zatem doradcą prawnym może być w praktyce każda osoba posiadająca odpowiednią wiedzę prawną.

Status prawny Status doradców prawnych nie jest uregulowany prawnie, a podstawą ich działania jest prawo przedsiębiorców. W przeciwieństwie do adwokatów i radców prawnych, doradcy prawni nie są zobowiązani posiadać ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC), mogą jednak wybrać dobrowolne OC.

W związku z brakiem samorządu zawodowego, doradców prawnych nie obowiązują wiążące zasady etyki zawodowej, i nie podlegają oni odpowiedzialności dyscyplinarnej. Doradcy prawni nie mają również obowiązku dochowania tajemnicy zawodowej, nie mogą też odmówić zeznań co do faktów, o których powzięli wiadomość w trakcie świadczenia usług.

Zakres kompetencji Doradcy prawni mogą Doradcy prawni nie mogą udzielać porad prawnych i przygotowywać projekty pism być pełnomocnikami w postępowaniu administracyjnym być pełnomocnikami w wybranych sprawach cywilnych, jeżeli łączy ich z klientem stała umowa zlecenia być pełnomocnikami tam, gdzie istnieje przymus adwokacko-radcowski, a więc m.in. przed Sądem Najwyższym, Naczelnym Sądem Administracyjnym, Trybunałem Konstytucyjnym i Trybunałem Stanu być pełnomocnikami w sprawach cywilnych z zakresu własności przemysłowej (z wyjątkami) być obrońcami lub pełnomocnikami w sprawach karnych, karnoskarbowych, o wykroczenia być pełnomocnikami w postępowaniu przed Urzędem Patentowym być pełnomocnikami w postępowaniu przed sądami administracyjnymi udzielać porad prawnych w zakresie prawa podatkowegoArt. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym ().

Podobieństwa w innych systemach prawnych Legal advisor w systemie common law Podobny zawód (ang. legal adviser lub legal advisor) funkcjonuje w krajach należących do systemu common law. W Wielkiej Brytanii, legal adviser występuje obok takich zawodów jak solicitor i barrister. W Stanach Zjednoczonych, występuje jako osobny zawód prawniczy, albo funkcja w administracji rządowej – np. doradca prawny Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych (ang. Legal Adviser of the Department of State).

Jurist w systemie niemieckim W niemieckim systemie prawnym, takie tytuły zawodowe jak (Dipl.-Jur.), Magister juris (Mag. jur.), Jurist (Univ.), (Dipl. jur. oec.) są krokiem w kierunku uzyskania kwalifikacji adwokata (niem. Rechtsanwalt), sędziego lub prokuratora. Posiadacze jednego z przyznawanych dyplomów mogą jednak pracować jako prawnicy w nieregulowanych zawodach prawniczych, w których nie jest wymagane dopuszczenie do adwokatury (np. korporacyjny in-house counsel).

Zobacz też

mecenas radca prawny

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Strona Stowarzyszenia Doradców Prawnych

Kategoria:Zawody prawnicze