Simona Gabriela Kossak (ur. 30 maja 1943 w Krakowie, zm. 15 marca 2007 w Białymstoku) – polska profesor nauk leśnych, popularyzatorka nauk biologicznych, w tym zoologicznych. Znana przede wszystkim z aktywności na rzecz zachowania resztek naturalnych ekosystemów Polski. Pracując naukowo, zajmowała się między innymi ekologią behawioralną ssaków. Sama siebie określała czasem mianem zoopsychologa.

Życiorys Urodziła się w Krakowie. Od 1950 uczęszczała do Żeńskiej Szkoły Miejskiej przy ul. Bernardyńskiej 7 tamże, a w latach 1957–1961 uczyła się w IX Liceum Ogólnokształcącym im. Józefy Joteyko.

Po maturze zdawała na Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Krakowie, nie zdała jednak egzaminu praktycznego. Wobec tego przystąpiła do egzaminów na Wydział Filologii Polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego i została tam przyjęta. W 1962 zdawała egzaminy na historię sztuki, ale nie została przyjęta. W 1962 zaczęła pracować w Instytucie Zootechniki w Balicach, początkowo jako telefonistka, a później jako starsza techniczka maszyn analityczno-statystycznych (wprowadzała do maszyn dane statystyczne). W 1963 zdawała bezskutecznie egzamin na biologię, a w 1964 zdała kolejny egzamin i zwolniwszy się z Instytutu Zootechniki, rozpoczęła studia na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1965 Simona Kossak została, jako pierwsza kobieta w dziejach UJ, wybrana Mistrzynią Bractwa Żakowskiego. Najbardziej była zainteresowana wykładami z zoopsychologii, prowadzonymi przez prof. Wojtusiaka, który został promotorem jej pracy magisterskiej. W czasie wakacji Simona wędrowała wraz z innymi studentami po Bieszczadach i Tatrach oraz brała udział w obozach jeździeckich.

Praca naukowa Magisterium uzyskała w 1970 pod kierunkiem Romana J. Wojtusiaka na podstawie rozprawy Dźwięki wydawane przez ryby z gatunku Hemichromis bimaculatus w zależności od natężenia światła, którą wyróżniono publikacją w Zeszytach Naukowych UJ.

W 1980 Rada Naukowa Instytutu Badawczego Leśnictwa w Warszawie nadała jej z wyróżnieniem stopień naukowy doktora nauk leśnych na podstawie rozprawy doktorskiej Badania nad sytuacją troficzną saren na siedlisku boru mieszanego świeżego w Puszczy Białowieskiej.

W 1991 uzyskała z wyróżnieniem stopień naukowy doktora habilitowanego nauk leśnych na podstawie rozprawy habilitacyjnej Środowiskowe i wewnątrz-gatunkowe uwarunkowania zachowań pokarmowych saren (Capreolus capreolus L.) w środowisku leśnym.

W 2000 otrzymała tytuł naukowy profesora nauk leśnych.

Pracowała w Zakładzie Badania Ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży oraz w Instytucie Badawczym Leśnictwa w Zakładzie Lasów Naturalnych, gdzie od stycznia 2003 pełniła stanowisko kierownika.

Była także jedną z pomysłodawców unikatowego na skalę światową odstraszacza UOZ-1, urządzenia ostrzegającego dzikie zwierzęta przed przejazdem pociągów. Ustaliła kolejność dźwięków emitowanych przez odstraszacz.

Była znana z bezkompromisowych poglądów i działań na rzecz ochrony przyrody, zwłaszcza Puszczy Białowieskiej, gdzie w starej leśniczówce Dziedzinka mieszkała ponad 30 lat.

W uznaniu zasług na polu nauki i popularyzowania ochrony przyrody w 2000 została uhonorowana Złotym Krzyżem Zasługi.

Życie prywatne Pochodziła ze znanej artystycznej rodziny. Była córką Jerzego Kossaka, siostrą Glorii Kossak, wnuczką Wojciecha Kossaka i prawnuczką Juliusza Kossaka – malarzy oraz bratanicą pisarek Magdaleny Samozwaniec oraz Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Jej partnerem życiowym był Lech Wilczek, którego poznała po przeprowadzce do leśniczówki Dziedzinka w Puszczy Białowieskiej na obrzeżu Białowieży. W 2011 ukazał się przygotowany przez Lecha Wilczka album Spotkanie z Simoną Kossak poświęcony jej pamięci, wypełniony zdjęciami i wspomnieniami z czasów, gdy wspólnie mieszkali w leśniczówce.

Zmarła 15 marca 2007 w białostockim szpitalu wskutek choroby nowotworowej. Msza święta żałobna odbyła się 22 marca w kościele parafialnym pw. św. Wojciecha w Porytem. Zmarłą pochowano na miejscowym cmentarzu parafialnym.

Odznaczenia i nagrody 18 marca 2017 Simona Kossak została patronką drogi w Białowieży, która prowadzi do leśniczówki „Dziedzinka”. W uroczystym przecięciu wstęgi wzięli udział mieszkańcy, przyjaciele patronki oraz władze Białowieży. Osobowość Radiowa Roku 2003 – nagroda przyznana przez Polskie Radio Gdańsk za popularyzowanie wiedzy przyrodniczej na antenie radiowej (2004). Medal im. Wiktora Godlewskiego (2003). Złoty Krzyż Zasługi (2000). Złota Odznaka Za Zasługi dla Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (1997). mały|Znak przed Prywatną Szkołą Weterynarii Nr 1 im. Simony Kossak w Warszawie, przy ulicy Kijowskiej Simona Kossak została patronką następujących placówek oświatowych: Szkoła Podstawowa nr 43 im. Simony Kossak w Białymstoku, Przedszkole Samorządowe nr 77 „Rumiankowe Przedszkole” im. Simony Kossak w Białymstoku (od 2012), Szkoła Podstawowa nr 4 im. Simony Kossak w Białymstoku (od 2016), Szkoła Podstawowa im. Simony Kossak w Dobrzyniówce (od 2022) oraz Prywatne Technikum Weterynarii Nr 1 im. Simony Kossak w Warszawie (od 2022).

Działalność edukacyjna Dorobek twórczy Simony Kossak obejmuje ogółem kilkaset opracowań naukowych, niepublikowanych dokumentacji naukowych, artykułów popularnonaukowych i filmów przyrodniczych oraz książki.

Publikacje Trzy żywioły, Marginesy, Warszawa 2022, . O zwierzętach i przyrodzie z płytą CD, Fundacja Sąsiedzi, Białystok 2019, . O ziołach i zwierzętach, wznowienie publikacji z 1995 pod zmienionym tytułem, wydanie I – Marginesy, Warszawa 2017, ; wydanie II (zmieniony projekt okładki, oprawa twarda) – Marginesy, Warszawa 2017, ; wersja audiobook (8 godzin i 52 minuty, czytana przez Annę Apostolakis), Marginesy, Warszawa 2018, . Opowieści z Dziedzinki, Fundacja Sąsiedzi, Białystok 2017, . Opowieści, Fundacja Sąsiedzi, 2016, . Gawędy Simony Kossak, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku, Białystok 2011, (całość), wydanie niekomercyjne w trzech tomach: Powietrze, z odcinkami serii Rok w puszczy na płycie DVD, . Woda, z odcinkami serii Rok w puszczy na płycie DVD, . Ziemia, z odcinkami serii Rok w puszczy na płycie DVD, . Dlaczego w trawie piszczy? Gawędy Simony Kossak, wydanie niekomercyjne – album i cztery audiobooki (CD mp3), Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku, Białystok 2010; wyd. II 2015 Serce i Pazur. O uczuciach zwierząt, Publikator, 2010, ; wydanie II – MPEC, 2010; wydanie III – Marginesy, Warszawa 2019, . Saga Puszczy Białowieskiej, Oficyna Wydawnicza Muza, Warszawa 2001, ; wydanie II – Marginesy, Warszawa 2016, ; wydanie III (zmieniony projekt okładki, oprawa twarda) – Marginesy, Warszawa 2018, . Wilk – zabójca zwierząt gospodarskich?, Agencja Reklamowo-Wydawnicza A. Grzegorczyk, Warszawa 1998, . Opowiadania o ziołach i zwierzętach – zgodnie z naturą swojego gatunku, Alfa-Wero, Warszawa 1995, .

Audycje radiowe Dlaczego w trawie piszczy?, audycja nadawana w Polskim Radiu Białystok i innych regionalnych oddziałach Polskiego Radia od 2001. Nawet będąc w szpitalu w wyniku choroby Simona Kossak nagrywała kolejne odcinki swojej codziennej audycji.

Filmy i reportaże Rok w Puszczy, seria filmów przyrodniczych z autorskim udziałem Simony Kossak, Telewizja Polska Białystok, 2001: Huczka Wycie wilka Kwietniowe ropuchy Oko w oko z bobrem Marcowe gody Lipcowe pszczoły

W kulturze Fonografia Gawęda o Simonie Kossak – reportaż Anety Gałaburdy, Polskie Radio Białystok (15.03.2017)https://www.radio.bialystok.pl/reportaz/index/id/142446.. Simona Kossak – opowieść o pani na Dziedzince – audycja Michała Nogasia Do południa poświęcona drugiemu wydaniu Sagi Puszczy Białowieskiej. Rozmowa z Joanną Kossak (Matysek) i Lechem Wilczkiem, Polskie Radio Program III (2.05.2016)https://trojka.polskieradio.pl/artykul/1614552.. I pokochałam puszczę – audycja Jerzego Leszczyńskiego i Jarosława Iwaniuka, Polskie Radio Białystok (2002)https://www.radio.bialystok.pl/portrety/index/id/211093..

Filmografia – film fabularny Adriana Panka. Simona – film dokumentalny Natalii Korynckiej-Gruz, 2021https://trojka.polskieradio.pl/artykul/2973091,Simona-Jej-przeslanie-warto-odkrywac-wciaz-na-nowo.. Miejsce w raju – film dokumentalny Beaty Hyży-Czołpińskiej, Telewizja Polska Białystok, 2014https://bialystok.tvp.pl/15242951/miejsce-w-raju..

Teatr Simona K. Wołająca na puszczy – monodram Agnieszki Przepiórskiej wystawiony premierowo w listopadzie 2021 w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowiehttps://teatrwkrakowie.pl/spektakl/simona-k-wolajaca-na-puszczy.. Dama z Łasiczką – dramat Elżbiety Chowaniec w reżyserii Katarzyny Łęckiej powstały w 2018 w ramach projektu TEATROTEKA Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnychhttps://teatrtv.vod.tvp.pl/62859701/dama-z-lasiczka..

Literatura Spotkanie z Simoną Kossak – album wspomnieniowy autorstwa Lecha Wilczka, życiowego partnera Simony. Wydanie I: Stowarzyszenie Mieszkańców Białowieża – Gmina Marzeń & Chyra & Logo-art, 2011. Wydanie II (nieco zmienione przez autora): Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana, 2012. Simona. Opowieść o niezwyczajnym życiu Simony Kossak – książka biograficzna autorstwa Anny Kamińskiej, wydana w 2015 przez Wydawnictwo Literackie. Historian jännät naiset. Merirosvoja, meedioita, varkaita ja vakoojaprinsessoja – książka przedstawiająca krótkie biografie fascynujących postaci kobiecych z całego świata, wydana w 2020 przez fińskie wydawnictwo Atena. Simona Kossak. Mieszkanka dzikiej puszczy – książka dla dzieci autorstwa Agnieszki Ludwig-Słomczyńskiej z ilustracjami Marcina Bruchnalskiego wydana w ramach serii Oni zmienili świat w 2021 przez Wydawnictwo Czarna Owca. Beastly. A New History of Animals and Us – książka popularnonaukowa autorstwa Keggie Carew, wydana w Wielkiej Brytanii w 2023 przez .

Przypisy

Bibliografia

Spotkanie z Simoną Kossak, Lech Wilczek, Stowarzyszenie Mieszkańców Białowieża – Gmina Marzeń & Chyra & Logo-art, Białowieża 2011, , , ; wydanie II – Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana, Białystok 2012, . Anna Kamińska: Simona, Leśna Buntowniczka w Gazeta Wyborcza - Wysokie Obcasy, 2021-05-22, s. 22-25

Linki zewnętrzne Simona. Dziewczyna z dzikiej puszczy

Encyklopedia Puszczy Białowieskiej – Simona Kossak Audiobook „O ziołach i zwierzętach” – darmowy fragment

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Białowieski Park Narodowy Kategoria:Dziennikarze Radia Białystok Simona Kossak Kategoria:Ludzie Polskiego Radia Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Białowieżą Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy przyrodnicy Kategoria:Polscy biolodzy XX wieku Kategoria:Polscy biolodzy XXI wieku Kategoria:Polscy przedstawiciele nauk leśnych Kategoria:Pracownicy Instytutu Biologii Ssaków PAN Kategoria:Ludzie związani z Puszczą Białowieską Kategoria:Zmarli na choroby nowotworowe Kategoria:Urodzeni w 1943 Kategoria:Zmarli w 2007