thumb|Owoc jabłoni dzikiej thumb|Kwiaty Jabłoń dzika, płonka (Malus sylvestris) – gatunek jabłoni rosnący dziko w niemal całej Europie. Jest uprawiany w wielu krajach świata. W Polsce występuje rzadko na niżu i w niższych położeniach górskich.
Inne nazwy zwyczajowe: jabłoń płonka, jabłoń leśna.
W wyniku skrzyżowania jabłoni dzikiej i jabłoni niskiej (Malus pumila) powstała jabłoń domowa, uprawiana obecnie w ogromnej ilości kultywarów.
Morfologia Pokrój Małe drzewo o wysokości do 10, czasem 15 m, wyjątkowo przekraczające 20 m, rzadko wyrastające jako krzew. Średnica pnia osiąga do 60 cm. Korona jest luźna, kulistawa, z konarami odchodzącymi pod kątem niemal prostym. W obrębie korony jest kilka podobnej wielkości głównych konarów – przewodnika brak. Kora jest ciemnoszara, spękana na prostokątne tafelki. Pień zwykle jest skręcony – rośnie spiralnie. Na krótkopędach obecne są ciernie, zwłaszcza na młodych roślinach i wyłącznie na krótkopędach wegetatywnych (niekwitnących). Młode pędy są czerwonobrunatne, gładkie i nagie, czasem delikatnie owłosione, z wyraźnymi przetchlinkami. Korzenie Tworzą silnie rozwinięty system, rozrastając się zwykle 2–3 razy dalej niż sięga zasięg korony. Pąki Na długopędach liściowe, drobne i jajowate, na krótkopędach kwiatowe, nieco większe i bardziej eliptyczne. Przylegają do pędu. Łuski je okrywające są orzęsione. Liście Ulistnienie skrętoległe. Ogonek liściowy cienki, zwykle ok. dwa razy krótszy od blaszki, u jego nasady znajdują się wcześnie odpadające przylistki. Blaszki liściowe są jajowate, eliptyczne, czasem okrągławe, o długości od 3 do 6 cm, rzadko do 11 cm, i szerokości od 2 do 5 cm. U nasady są zaokrąglone lub szeroko klinowate, na wierzchołku zaostrzone i przygięte. Brzeg blaszki ostro i drobno piłkowany pojedynczo lub podwójnie. Ząbki mają gruczołki widoczne zwłaszcza na młodych liściach. Młode liście są owłosione, ale rozwinięte łysieją i tylko nieco zachowują włosków na spodzie blaszki na nerwach i w ich kątach. Liście mają zwykle 4 pary nerwów bocznych. Z górnej strony są błyszczące i ciemnozielone, od spodu jaśniejsze, szarawe lub niebieskawozielone. Kwiaty Obupłciowe, zebrane po 4–6 w baldachogrona. Osadzone są na szypułkach od 1 do 3 cm długości i osiągają 3–4 cm średnicy. Kielich tworzy 5 trójkątnych, zaostrzonych działek, od zewnątrz słabo, a od wnętrza silnie owłosionych. Korona to 5 białych, zwykle różowo nabiegłych, ciemniejszych od zewnątrz płatków. Słupek złożony z maksymalnie 5 owocolistków zrośniętych u nasady. W każdym rozwijają się jeden lub dwa zalążki. Otoczony jest przez 15–50 pręcików z żółtymi pylnikami. Owoce Jabłkowate, na szypułkach dłuższych od połowy długości owocu, często dwa razy od niego dłuższych. Niewielkie (do 3,5 cm średnicy), kuliste, zielone do żółtozielonych, rzadziej czerwono nabiegłe od strony nasłonecznionej, zwykle błyszczące, na szczycie z trwałym kielichem. Są kwaśne i twarde. Pestki są jajowate, ostro zakończone, spłaszczone, brązowe. Gatunek podobny Jabłoń domowa Malus domestica jest często mylona z tym gatunkiem, zwłaszcza w przypadku często spotykanych w lasach zdziczałych okazów. Odróżnić je można po grubych młodych pędach, zawsze pozbawionych cierni; po zawsze wyraźnie owłosionej spodniej stronie liści. Owoce słabo różnią oba gatunki ze względu na dużą ich zmienność u jabłoni domowej (typowo są większe, bardziej mięsiste, zwykle zaczerwienione). Przy braku owoców mogą z tym gatunkiem być mylone też grusze, które różnią się czerwonymi, a nie żółtymi pylnikami, liśćmi o blaszce o długości podobnej do ogonka, z 6–8 parami nerwów bocznych.
Biologia i ekologia Jest to bardzo wolno rosnące drzewo, którego poszczególne pnie przeżywają zwykle 60–80 lat, rzadko ponad 100. U nasady pnia gatunek ten łatwo tworzy odrosty, stąd wiek niektórych okazów odmładzających się odroślowo oceniany jest nawet na tysiąc lat. Odrosty powstają też w przypadku ścięcia pnia, stąd drzewo to rośnie też w lasach odroślowych. Kwitnie w końcu kwietnia i w maju równocześnie z rozwojem liści, przy czym kwiaty zaczynają się rozwijać zwykle przed nimi. Kwiaty są przedsłupne i owadopylne, wydzielają słodki zapach. Zapylaczami są głównie trzmiele i pszczoła miodna. Kwitnienie trwa przez około tydzień, ale skraca się w czasie upałów. Intensywniej kwitną drzewa rosnące w miejscach nasłonecznionych, bardzo nieliczne kwiaty mogą powstawać na drzewach silniej zacienionych.
Siewki mają mięsiste, owalne liścienie. Część nadliścieniowa jest pokryta gęstymi, białawymi włoskami. Pierwszy liść jest nagi, kolejne są nieco od spodu owłosione.
Liście przebarwiają się na kolor jasnożółty i długo utrzymują się jesienią na drzewie, opadając dopiero od końca października do połowy listopada.
Jabłoń ta rośnie w zaroślach, lasach liściastych i mieszanych, zwykle na ich obrzeżach i polanach lub w miejscach, gdzie zwarcie koron drzew jest mniejsze – jak inne jabłonie źle znosi silne zacienienie. Zwykle jest nieliczna na stanowiskach. W południowo-wschodniej części zasięgu rośnie w zaroślach lasostepu, albo nawet w stepie, jednak w miejscach osłoniętych i nie suchych. W zasadniczej części zasięgu występuje na obszarach nizinnych i w niższych położeniach górskich (w Polsce zwykle do ok. 900 m n.p.m., najwyżej w Bieszczadach do 1200 m n.p.m.), wyżej w górach rośnie w południowej Europie (w Alpach do 1580 m n.p.m.).
Zastosowanie Owoce są jadalne, ale mają cierpki, kwaśny smak z powodu wysokiej zawartości kwasu jabłkowego i cytrynowego. Smak jabłek znacznie poprawia się po przymrozkach. Nie należy spożywać pestek ponieważ zawierają toksyczny glikozyd cyjanogenny – amigdalinę. Używana była dawniej na podkładki dla szlachetnych odmian jabłoni oraz jako roślina lecznicza. Drewno było cenione ze względu na twardość i czerwone zabarwienie – wykorzystywane w snycerstwie i tokarstwie.
Przypisy
Kategoria:Jabłoń Kategoria:Rośliny biblijne